26 Ιουν 2017

Το αναδυόμενο πλαίσιο πολιτικών ισορροπιών και περιφερειακών πόλων ισχύος στην Μέση Ανατολή: η διαδοχή στην Σαουδική Αραβία σαν σύμπτωμα αυτονομοποιησης και αυτού του πόλου από την Δύση, το πλαίσιο στήριξης του Κατάρ από την Τουρκία και το Ιράν καταγράφει τα συμπτώματα σταθεροποίησης των «κερδισμένων», ενώ η Ρωσία υφαίνει ένα περίπλοκο δίκτυο συμμαχιών. Και τα σύνορα μάλλον μένουν απαραβίαστα..



Το σκηνικό στην Μέση Ανατολή γίνεται πιο έντονο – Ισως να κορυφώνεται μια κρίση που καταγράφει τα νέα δεδομένα όπως έχουν διαμορφωθεί μετα το αιματοκύλισμα που προκάλεσαν οι επεμβάσεις διαφόρων [με όργανα συχνά τους ισλαμιστές] και που σε μια ακόμα αντιστροφή της πραγματικότητας ο ικονομιστ βάφτισε «αραβική άνοιξη”. Όμως τελικά τα αποτελέσματα Ισως να μην είναι και αυτά που θα ήλθε ο economist και όσοι με χαρά βομβάρδιζαν την Λιβύη και πρόβαλαν με λαγνεία, όπως η κ. Χίλαρι, την δολοφονία του Κανταφι.
Οι πιο σημαντικές εξελίξεις των τελευταίων δύο εβδομάδων αφορούν την Σαουδική Αραβία και το περιβάλλον των εμιράτων του κόλπου. Η πρώτη είδηση ήταν η αναρρίχηση του γιου του νυν βασιλιά, το Μοχάμεντ Μπιν Σαλμαν, στην θέση του διάδοχου – αντικαθιστώντας τον εξάδελφο του. Η δεύτερη είδηση αφορούσε μια σειρά από όρους που υπέβαλε η συμμαχία των 4 [Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν, Αίγυπτος] για να τερματίσουν τον αποκλεισμό του Κατάρ [[πέρα από την απαίτηση για αλλαγή σχέσεων με το Ιράν, ζητούσαν την απομάκρυνσή της τουρκικής στρατιωτικής βάσης, και το κλείσιμο του Αλ Τζαζιρα]…Όροι αποικιακών καθεστώτων – θυμίζουν την δυτική αποικιοκρατία ουσιαστικά, αλλα καθυστερημένα…

Η διαδοχή στην Σαουδική Αραβία: ένας διάδοχος που εξαγοράζει κυνικά αμερικανική στήριξη και είναι ανοικτός σε μη-δυτικές συμμαχίες και ισορροπίες…
Η διαδοχή είναι σημαντική. Ο νέος Μ. Σαλμαν ήταν μέχρι τώρα υπεύθυνος για την άμυνα, άρα θεωρείται κι ο υπεύθυνος για τον [γενικά] αποτυχημένο πόλεμο στην Υεμένη, αλλα και υπεύθυνος για την μελλοντική οικονομική πολιτική – σε αυτόν τον τομέα θεωρείται πιο επιτυχημένος καθώς οι εισηγήσεις του για απεξάρτηση της Σαουδικής Αραβίας από τα έσοδα του πετρελαίου δείχνουν μια ρεαλιστική κατανόηση των σταθερής πια μείωσης εσόδων. Η στάση του απέναντι στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις [όσον αφορά κάποιου είδους δικαιώματα γυναικών λ.χ. η κάποιου είδους συμμετοχής πολιτών πέρα από τον οικογενειακό κύκλο της οικογένειας Σαουντ] δεν είναι γνώστες.

Αλλα η εξωτερική του πολιτική θεωρείται πολύ πιο αυτόνομη από του προηγούμενου διάδοχου ο οποίος ταυτίζονταν σχεδόν πλήρως με τα δυτικά συμφέροντα. Ήδη ο κ. Σαλμαν έχει κανει ταξίδια σε Ρωσία και Κίνα και θεωρείται ότι είναι πιο κοντά στην αυτόνομη εξωτερική πολιτική – σε αντίθεση με την ταύτιση με την Δύση. Ήδη στα διεθνή ΜΜΕ [πλην των δυτικών που τον παρουσίασαν πειθήνια λες και εκλεγηκε από δημοκρατικό συμβούλιο - αντί από οικογενειακή συνέλευση] παρουσιάστηκε σαν εκπρόσωπος μιας πιο στενής σχέσης με Ρωσία - Κίνα και γενικά τις ευρω-ασιατικες δυνάμεις.
 Σε αυτό το πλαίσιο αξίζει να δει κανείς την ευρύτερη εξωτερική πολιτική αυτού του νεαρού.
Ο πόλεμος στην Υεμένη έχει προκαλέσει μια ανθρωπιστική τραγωδία αλλα το σαουδαραβικό χρήμα καταφέρνει να ελέγχει σχεδόν απόλυτα τα δυτικά ΜΜΕ που δεν βγάζουν σχεδόν τσιμουδιά – όπως κάνουν και με το παλαιστινιακό. Η και την συνεχή αντιπαράθεση της πλειοψηφίας των σιητων με την σουνιτικη μοναρχία, και καταστολή των απαιτήσεων για εκδημοκρατισμό, στο Μπαχρέιν. Κατά συνέπεια ο νέος ηγέτης, αντιλαμβανόμενος την παρακμαζουσα πια επιρροή της Σαουδικής Αραβίας προσπαθεί να εφαρμόσει ένα είδος βίαιου μηχανισμού επιβολής τουλάχιστον στον άμεσο περίγυρο του βασιλείου του. Δεν μπορεί να μην βλέπει ότι δε μπορεί να κερδίσει – όπως φαίνεται στην Υεμένη. Αλλα η βία φαίνεται να είναι μια πρακτική την οποία είναι αποφασισμένος να χρησιμοποιήσει. Και δείχνει Ισως και την πίεση κάτω από την οποία βρίσκεται το βασίλειο γενικότερα. Από την άλλη η επίθεση μέσω εμπάργκο στο Κατάρ δεν αναμένεται να εξελιχθεί βίαια – αλλα έχει και παλιν το στίγμα της προβολής δύναμης σαν πειθαρχικής πρακτικής. Το ότι η επίθεση εναντίον του Κατάρ συνέπεσε με την ολοκλήρωση της επίσκεψης Τραμπ, δείχνει ο διάδοχος θεωρεί ότι με τη νέα αμερικανική πολιτική, μπορεί να είναι καλυμμένος εάν ξοδέψει ένα σημαντικό ποσό αγορών αμερικάνικων όπλων – πληρώνει δηλαδή, μέσω εξαγοράς, για ανοχή.

Η κίνηση εναντίον του Κατάρ σαν κίνηση πειθαρχικής επίδειξης και η νέα συμμαχία των δυο άλλων πόλων: Ιράν και Τουρκίας
Όμως η αντιπαράθεση με το Κατάρ δείχνει και τις παραμέτρους το νέου σκηνικού. Το Κατάρ βρήκε αμέσως στήριξη από το Ιράν και τη Τουρκία. Ο κ. Σαλμαν μπορεί να απαίτησε υπακοή αλλα βρήκε απέναντι του τους άλλους δύο πόλους στην περιοχή. Πέτυχε όμως κάτι – να δείξει στο Κατάρ ότι δεν μπορεί να ασκεί αυτόνομη εξωτερική πολιτική. Ότι θα πρέπει να βασίζεται σε κάποιο μεγάλη περιφερειακή δύναμη. Ο ίδιος όμως έχει τώρα πια αν ανοίξει και τρίτο [μετα το Μπαχρέιν και την Υεμένη]  μέτωπο στην περιφέρεια του βασιλείου του.
Αυτό που αντιπαθεί το Μπαχρέιν και η Αίγυπτος [που είναι και το μόνο μη μοναρχικό καθεστώς από τους 4 της συμμαχίας] είναι η αντιμετώπιση της σιητικων κινημάτων [οι πρώτοι] και της Μουσουλμανικής αδελφότητας [οι δεύτεροι] από το τηλεοπτικό σταθμό αλλα και την πολιτική γενικότερα που μέχρι τώρα στήριζε το Κατάρ. Εμφανώς τώρα θα το στηρίζει και η Τουρκία η οποία σαφώς αναβάθμισε τον ρόλο της σαν η σουνιτικη δύναμη που είναι πιο ανοικτή [σε σύγκριση με τον αντίπαλο της – Σαουδική Αραβία]…

Η άλλη παράμετρος η οποία θα φανεί στο μέλλον, είναι η εσωτερική στήριξη στον διάδοχο του σαουδαραβικού θρόνου. Η άνοδος στην εξουσία δεν φαίνεται να έγινε με την συνολική έγκριση της μεγάλης οικογένειας, οπότε είναι υπαρκτή η πιθανότητα αμφισβήτησης αν η εξωτερική πολιτική δεν αποδώσει και τα ανοιχτά μέτωπα αρχίσουν να διαβρώνουν την εσωτερική οικονομική πολιτική η συνοχή. Ταυτόχρονα η απομόνωση του Κατάρ δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό στην υποτυπώδη δημόσια σφαίρα των κοινωνικών δικτύων στα εμιράτα. Αρχικά μάλιστα υπήρχε και μια τάση με εκκλήσεις για ενότητα αντί αντιπαράθεση από μετριοπαθείς τόσο στην Σαουδική Αραβία όσο και στα εμιράτα. Ακολούθησε Ομως μια εκστρατεία πειθαρχίας και μάλλον έχει επιβληθεί η βασιλική γραμμή τώρα. Ομως η αμφισβήτηση υποβόσκει και δεν είναι θέμα μόνο καλής θέλησης αλλα και τάσεων εκμοντερνισμού – η μουσουλμανική αδελφότητα θεωρείται ότι εκφράζει τον εκμοντερνισμό στο πλαίσιο του ισλαμικού κινήματος σε αντίθεση με τον Γουαχαμπισμο [την κυρίαρχη ιδεολογία της Σαουδικής Αραβίας].

Ο διεθνής αντίκτυπος ήταν ουσιαστικά μικρός. Και επειδή το Κατάρ κατάλαβε [ήταν εμφανές για όλους έτσι και αλλιώς] ότι η αμερικανική στήριξη στην Σαουδική Αραβία βασιζόταν στην χρηματική εξαγορά – ανακοίνωσε και αυτό την αγορά αμερικάνικων όπλων. Και οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι οι απαιτήσεις των 4 ήταν…κάπως υπερβολικές…Όμως οι σαφώς κερδισμένοι είναι η Ρωσία και η Τουρκία. Αν και η Ρωσία κράτησε αποστάσεις, σαφώς στήριξε έμμεσα το Κατάρ στην βάση της αρχής των μη επεμβάσεων κοκ. Ουσιαστικά όμως το Κατάρ έχοντας ουσιαστικά ηττηθεί και στην Αίγυπτο, και στην Συρία, ενώ οι όποιες επιτυχίες του στην Λιβύη με τους ένοπλους της Μισρατα είναι αμφίβολες, αναγκαστικά πια θα πρέπει να στηριχθεί από ένα μεγάλο κράτος όπως η Τουρκία – και στον άμεσο περίγυρο του, στο Ιράν. Αυτό με την σειρά του σημαίνει ότι το Κατάρ θα πρέπει να βρει τρόπο να εγκαταλείψει την στήριξη των ισλαμιστών στην Συρία η τουλάχιστον να ταυτιστεί με το τουρκικό μοντέλο – όταν δηλαδή διαπίστωσε η Άγκυρα το αδιέξοδο της προσπάθειας ανατροπής του Ασσαντ μετα την επέμβαση και της Ρωσίας, έκανε στροφή 180ο και προσπάθησε να τα βρει με το νέο ρυθμιστικό παράγοντα, την Μόσχα.

Η νέα ανατολική πολιτική της Τουρκίας και η πολιτική πολλαπλών πόλων επαφής της Ρωσίας
Έτσι ενδεικτικά καθώς η ένταση στον κόλπο ανέβαινε η Ρωσία και η Τουρκία ανακοίνωσαν κοινή προσπάθεια [με δικά του στρατεύματα[ ελέγχου του συνόρου και των ζωνών περιορισμού των ισλαμιστών στο Ιντλιμπ, την περιοχή στην βόρεια Συρία όπου μεταφέρονται οι ισλαμιστές που αποχωρούν πια από τις πόλεις. Αυτή η συνεργασία συνέπεσε με την ανακοίνωση για την έναρξη του αγωγού φυσικού αερίου τη Ρωσία προς την Τουρκία. Η Ρωσία με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζει την θέση της στην βασική της σύμμαχο, την Συρία, ενώ η Τουρκία επεκτείνει τον ανεξάρτητο ρόλο της και με την ρωσική συμμαχία στην βόρεια Συρία δημιουργεί ένα πλαίσιο αποφυγής κουρδικού κράτους – οι κούρδοι έχουν σχέσεις με την Μόσχα επίσης, αλλα και με την Δαμασκό. Η πρόσφατη αμερικανική επένδυση σε αυτούς δίνει μεν στην δύση την εικόνα κάποιων συμμάχων τους οποίους μπορεί να παρουσιάσει σαν αντίπαλους του ΙΣΙΣ, αλλα με την ενδυνάμωση της ρωσοτουρκικης συνεργασίας, στην βάση του απαραβίαστου των συνόρων, και της επιστροφής του συριακού κεντρικού κράτους, οι επιλογές των κούρδων περιορίζονται στο ομοσπονδιακό πλαίσιο [στο οποίο κινούνται ήδη έτσι και αλλιώς]..Σε αυτό το πλαίσιο θα προσπαθήσει να ενταχθεί και το Κατάρ.

Η Σαουδική Αραβία θα προσπαθήσει να αντιδράσει επι του εδάφους; Δύσκολο αφού και αυτή θέλει ρωσική συνεργασία. Θα ήθελε επίσης κάποιο έλεγχο στο παλαιστινιακό κίνημα, αλλα η συνεργασία Ιράν – Κατάρ – Τουρκίας, θα στηρίξει τις οργανώσεις τόσο της Χιζμπολαχ όσο και της Χαμας. Στη Συρία η φημολογούμενη υπόγεια συνεργασία Ισραήλ με ισλαμιστές [για την αποσταθεροποίηση της περιοχής έχει πια τεκμηριωθεί και με δημοσιογραφικές αναφορές σε ισραηλίτικες εφημερίδες[1] – αλλα και πρακτικά καθώς το Ισραήλ φάνηκε να επεμβαίνει το σαββατοκύριακο για να εμποδίσει την συντριβή των ισλαμιστών κοντά στα σύνορα του.

Οι νικητές του αιματοβαμμένου πενταετούς πολέμου είναι η Ρωσία, το Ιράν, η κυβέρνηση της Συρίας, και σαν ο παίκτης που αλλαξε στρατόπεδο, η Τουρκία. Το νέο πλαίσιο που διαμορφώνεται από αυτούς στηρίζει την έννοια των υπαρχουσών συνόρων, είναι [πλην Ρωσίας που κρατά αποστάσεις αλλα και άκρες με όλους] εχθρικό προς το Ισραήλ και την κατοχή. Η Σαουδική Αραβία προσπαθεί να ελέγξει [ανεπιτυχώς μέχρι τώρα] την άμεση περιοχή της, ενώ το Κατάρ αναγκάστηκε να ενταχθεί σε ένα στρατόπεδο μετα από μια σύντομη φαντασίωση υπερδύναμης. Το πιο πιθανό είναι ότι θα προσαρμοστεί το νέο υπό διαμόρφωση πλαίσιο σαν ο άλλος πόλος – με έλεγχο κάπως της άμεσης περιοχής του. Χωρίς όμως το Κατάρ.
Το Ισραήλ χωρίς αλλαγή κυβέρνησης δύσκολα θα κινηθεί προς λύση –εκτός και αν ο Τραμπ εκβιάσει τον Νετανιαχου. Και χωρίς λύση το Ισραήλ θα παραμείνει απομονωμένο και αυτό θα γίνεται αυξανόμενα. Ήδη στην Ευρώπη αυξάνεται η ενόχληση από την στάση του Τελ Αβίβ, ενώ οι πρόσφατες έρευνες ακόμα και στις ΗΠΑ δείχνουν μια δραματική αποστασιοποίηση από το Ισραήλ ακόμα και από φοιτητές/τριες εβραϊκής καταγωγής.

Οι πηγές της αστάθειάς, οι μελλοντικές δυναμικές και η αρχή των «απαραβίαστων συνόρων»…



Οι πηγές της αστάθειας από την άλλη όχι μόνο δεν θα φύγουν αλλα θα συνεχίσουν με ποικίλες μορφές έντασης – αλλα ενταγμένες στο νέο πλαίσιο. Οι κινητοποιήσεις για οικονομικά ζητήματα θα συνεχίσουν [ήδη ξέσπασε ένα νέο κύμα στο Μαρόκο – το οποίο φυσικά λογοκρίνεται από τα δυτικά ΜΜΕ], όπως και διάφορες μορφές ισλαμικών κινημάτων. Όμως ίσως ακόμα και εδώ να υπάρξει ένα είδος προσπάθειας ένταξης των ισλαμιστών σε ένα πολιτικό πλαίσιο. Το ζήτημα του εκδημοκρατισμού [που είναι έντονο στο Μπαχρέιν λ.χ. και θα γίνει αυξανόμενα ζήτημα στις μοναρχίες του κόλπου η ευρύτερα] θα αυξάνεται σαν πλαίσιο αιτημάτων και θα διασταυρώνεται και με οικονομικά η και πολιτισμικά ζητήματα. Χωρίς όμως τη λύση του παλαιστινιακού, δύσκολα θα φύγει η βία σαν επιλογή αφού η κατοχή και η προκλητική καταπίεση των παλαιστίνιων παράγει το βασικό υλικό και για τις επιθέσεις αυτοκτονίας αλλα και το υπαρξιακό πολιτισμικό πλαίσιο για αυτές. Οι κούρδοι αντίθετα έχουν βγει σε γενικές γραμμές κερδισμένοι από τις αναταραχές των τελευταίων  δεκαετιών αλλα είναι αμφίβολο αν θα συγκροτήσουν ποτέ ενιαίο κράτος – η αν θα αποσκιρτήσουν .. το νέο πλαίσιο των απαραβίαστων συνόρων δεν τους ευνοεί, όπως δεν τους ευνοεί η προσέγγιση Ιραν-Τουρκιας το οποίο σημαίνει ότι και στο Ιράκ αλλα και στην Συρία οι επιλογές συμμάχων περιορίζονται. Τα επόμενο σημείο ελέγχου των διασταυρώσεων των δυναμικών, σε αυτό το πλαίσιο, θα είναι το δημοψήφισμα των κούρδων του Ιράκ.



[1] "Israel stood by our side in a heroic way," a spokesman for the rebel group Fursan al-Joulan, or Knights of the Golan, Moatasem al-Golani, told the Journal. "We wouldn’t have survived without Israel’s assistance."Abu Suhayb, a nom de guerre of the commander who leads the group, told the newspaper he receives approximately $5,000 a month from Israel. http://www.israeldefense.co.il/en/node/30036



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου