12 Ιουν 2017

Υπάρχει κανένα κατάλοιπο εκείνης της υποτιθέμενης «προοδευτικής» αστικής τάξης του Ζιαρτίδη; [η εν δυνάμει υποψηφιότητα του κ. Σπανού είναι μια ακόμα ερώτηση για το τι είδους αστική τάξη έχουμε]


«..από την δεκαετία του 1950 και εδώ η εργοδοτική τάξη εγκαταλείπει την έντονη αντίδραση της στο συνδικαλιστικό κίνημα και ακολουθεί μια τακτική συνεννόησης και συνεργασίας. Είναι για αυτό που κάποτε μιλώντας σε ένα επετειακό συνέδριο της ομοσπονδίας εργοδοτών και βιομήχανων Κύπρου είπα ότι ένας από τους παράγοντες της επιτυχίας των συνδικαλιστικών αιτημάτων είναι και το γεγονός ότι έχουμε στην Κύπρο μια φιλοπρόοδο τάξη εργοδοτών. Αυτή η δήλωση μου προκάλεσε την επίκριση των δογματικών… Είχα προσέξει από τότε ότι μέσα στην ομάδα των εργοδοτών… ένας σημαντικός αριθμός προερχόντουσαν από την εργατική τάξη.»
Α. Ζιαρτίδης στην άτυπη βιογραφία του «Χωρίς φόβο και πάθος»


Η απόφαση της ηγεσίας του ΑΚΕΛ να εισηγηθεί στη βάση του κόμματος την υποψηφιότητα του κ. Μ. Σπανού δεν προκάλεσε μέχρι τώρα ιδιαίτερες αντιδράσεις – ίσως και γιατί ο ίδιος είναι άγνωστος και μπορεί να κριθεί μόνο αφού μιλήσει. Είναι ενδιαφέρον πάντως ότι μέχρι τώρα ο φιλελεύθερος έχει μια κάπως ισορροπημένη στάση δημοσιογραφικά, ενώ φυσικά στις στήλες ξεκίνησαν τα όργανα να αναζητούν τρόπους επίθεσης – μια απολογήτρια της διαπλοκής του κ. Χάσικου άρχισε να ανησυχεί για το «Μάικ και Μιχάλης», ενώ ένας άλλος που πρωτοστάτησε μαζί με όλο τον συντακτικό team στη λογοκρισία των ευθυνών των τράπεζων, «ανησυχεί», τώρα για τον ..νεοφιλελευθερισμό. Στον εξωθεσμικο χώρο μάλλον υπαρχει είτε αναμονή, είτε κριτική υποδοχή.[1]

Ο κ. Σπανός θα κριθεί, βέβαια, από την προεκλογική του. Αλλά έστω και αν έρχεται από συμμετοχή [σαν γαμπρός] σε επιφανή αστική οικογένεια, θα δεχθεί επιθέσεις γιατί κατεβαίνει σαν υποψήφιος της θεσμικής έστω αριστεράς. Οπότε είναι ενδιαφέρον να δούμε και γιατί το κανει ο ίδιος. Από την πλευρά του ΑΚΕΛ η επιλογή δεν είναι και τόσο παράξενη. Ιστορικά, το ΑΚΕΛ ως η βασική θεσμική μορφή του κινημάτων περιλαμβανομένου και του εργατικού κινήματος στην ελληνοκυπριακή κοινότητα υποστήριζε υποψήφιους που δεν ανήκαν στον χώρο του, ως απόπειρα διάχυσης ιδεών και ρηγμάτων στους τεχνητούς διαχωρισμούς που έφτιαχναν διάφορες μορφές εξουσίας και βαθέως κράτους.

Το ΑΚΕΛ ιστορικά εισηγείτο αυτό που θεωρούσε υποψηφιότητες ενότητας και διάχυσης θεματικών
Η πρώτη υποψηφιότητα του ΑΚΕΛ για κάποιο ανώτατο αξίωμα ήταν του Λεόντιου για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο το 1947. Ο Λεόντιος δεν ήταν αριστερός [αντίθετα αριστερός ήταν ο ψηφισμένος ηγούμενος Μαχαιρά, ο Γρηγόριος, ο οποίος μάλιστα, είχε και τη φωτογραφία Μάρκου Βαφειάδη του ηγέτη των ανταρτών του ΔΣΕ, στο κελί του][2] αλλά στηρίχθηκε έντονα από την αριστερά ως είδος συμβιβασμού και ως εκφραστής της ενότητας. Ανάλογα μπορεί να πει κάποιος και για τον Ιωάννη Κληρίδη, τον οποίο στήριξε η αριστερά το 1960 σαν υποψήφιο απέναντι στον Μακάριο.  Ο κ. Κληρίδης σαφώς μέλος του κατεστημένου, θα μπορούσε να ονομαστεί κεντρώος αστός μεταρρυθμιστής. Ακολούθως, το ΑΚΕΛ στήριξε τον Μακάριο και για εξωτερική του πολιτική και για την εσωτερική [και ως σύμβολο εκδημοκρατισμού και ως σύμβολο που νομιμοποίησε την θεσμοποιήση του κοινωνικού κράτους, όπως το περιέγραψε ο Ζιαρτίδης]. Ακολούθως, ούτε ο Σπύρος Κυπριανού, ούτε ο Βασιλείου, ούτε ο Ιακώβου, ούτε ο Τάσσος ήταν αριστεροί. Με εξαίρεση τον Σπύρο που παραβίασε τη συμφωνία για το μίνιμουμ πρόγραμμα, οι περισσότεροι υποψήφιοι του ΑΚΕΛ ΄προσπάθησαν να είναι συνεπείς στις συμφωνίες μαζί του – και αυτό αφορά τόσο τον Βασιλείου, όσο και τον Τάσσο. Ο μόνος ουσιαστικά αριστερός πρόεδρος ήταν ο Χριστόφιας – αλλά ακόμα και αυτός εκλέγηκε με μια πλατφόρμα ενότητας για τη λύση. Το ότι ακολούθως η οικονομική κρίση, αλλά και η αντίδραση του βαθέως κράτους της δεξιάς τον οδήγησε και σε μια εξ’ανάγκης ταξική αντιπαράθεση είναι σαφώς μια ιστορική παρακαταθήκη για την αριστερά, η οποία θα είναι σημείο αναφοράς στο μέλλον. Είναι, όμως, κωμικό αυτοί που πρωτοστάτησαν στην ταξική επίθεση ενάντια στον Χριστόφια να ..θέλουν σήμερα αριστερό ή ταξικό συνειδητό υποψήφιο..

Για να κατανοηθεί η τάση του ΑΚΕΛ για ενότητα θα πρέπει να δει κάποιος και τις συγκυρίες, αλλά και το εξελικτικό πλαίσιο της νεότερης κυπριακής ιστορίας, και πως το ΑΚΕΛ κατάφερε έστω και από μια θέση αποκλεισμού από την εξουσία, να προωθει [και να πετυχαινει] ένα είδος ηγεμονίας από τα κάτω.

Το θέμα είναι, βέβαια, τί συγκυρία υπαρχει σήμερα. Είναι γεγονός ότι οι θέσεις που στήριξε η κυπριακή αριστερά στα πέτρινα χρόνια της επικής της ιστορικής στιγμής [2008-13] εμφανίζονται διάχυτα πια και ως διλήμματα εξουσίας [Ελλάδα] και ως ανάδυση και πάλι της ιστορικής αριστεράς [Βρετανία, Ισπανία κοκ].

Όμως, στην Κύπρο υπαρχει και το κυπριακό για το οποίο η αριστερά έβαλε τον εαυτό της μπροστά και δέχθηκε τις επιθέσεις τότε – για να φτάσουμε σαν κοινωνία στις συγκλίσεις Χριστόφια Ταλάτ που είναι η βάση και των σημερινών συνομιλιών. Όμως, αν είναι σοφό να βάλει η κυπριακή αριστερά όλα της τ’ αυγά στο καλάθι της λύσης σε αυτήν την συγκυρία, είναι κάτι που θα φανεί. Είναι εμφανές [και ήταν και στον κ. Χριστόφια, όταν ήταν πρόεδρος] ένα αίσθημα ενοχής για το όχι του 2004. Αλλά η ελληνοκυπριακή αριστερά ξόφλησε με το τσιμέντωμα των συγκλίσεων και η ενοχή είναι περιττή. Και η τουρκοκυπριακή κοινότητα έκανε το λάθος να εκλέξει τον Έρογλου το 2010. Ίσως όλα να ήταν διαφορετικά σήμερα αν επανεκλεγόταν ο Ταλάτ. Αλλά η ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις.
Μπορεί, λοιπόν, η αριστερά να στηρίξει την κ. Σπανό;
 

Η περίοδος που η κυπριακή αστική τάξη απέτυχε μεν να αρθρώσει αυτόνομο λόγο στο κυπριακό, αλλά τουλάχιστον στις ταξικές διαπραγματεύσεις έμαθε από την ταξική σύγκρουση του 1948, και από την ιστορική συνείδηση της εργατικής τάξης…
Ο Ζιαρτίδης είχε αποκαλέσει, όπως φαίνεται και στο αρχικό κείμενο, τους κύπριους αστούς προοδευτικούς [φιλοπροόδους] γιατί, έλεγε, μετά τη μεγάλη σύγκρουση του 1948, οργανώθηκαν και αυτοί σε είδος συνδέσμων, όπως οι συντεχνίες, και έδειχναν κατανόηση στα αιτήματα των εργαζόμενων. Ο κ. Ζιαρτιδης δέχθηκε κριτική για αυτές του τις απόψεις και σαφώς αν ζούσε σήμερα θα αντιλαμβανόταν την αβάσταχτη αθωότητα τέτοιων αντιλήψεων. Από την άλλη ιστορικά μιλώντας, υπήρξε όντως μια εποχή που η αστική τάξη, όχι από καλή προαίρεση αλλα από συνείδηση των δικών της συμφερόντων προσπάθησε να συνεργαστεί με την εργατική τάξη και τις οργανώσεις της...Ο Ζιαρτιδης ερμήνευε την συγκυρία σαν ιστορική τάση…

Και στην Κύπρο, αλλά και ευρύτερα μετά το 1950, η αστική τάξη, υπό τον φόβο της επανάστασης ή του σοσιαλιστικού μπλοκ ότι έπρεπε να σεβαστεί τους εργαζομένους. Και έτσι, φτιάχτηκε το κράτος ευημερίας. Όμως, αυτό το κράτος άρχισε να ξηλώνεται μετα το 1980. Στην Κύπρο, αυτή η επίθεση ξεκίνησε ουσιαστικά με την οικονομική κρίση, το 2011 και συνεχίστηκε μετά επί προεδρίας Αναστασιάδη. Είναι γεγονός ότι παρά την τρόικα και παρά τους Αβέρωφ, Χ. Γεωργιάδη κοκ τελικά δεν πέρασε η πλήρης ατζέντα του νεοφιλελευθερισμού. Οι ιδιωτικοποιήσεις δεν προχώρησαν, και τα δικαιώματα των εργαζομένων, έστω και επί τρόικας δεν καταργήθηκαν, αλλά παγοποιήθηκαν χάρις στο γεγονός ότι τη διαπραγμάτευση την έκανε βασικά ο Χριστόφιας το φθινόπωρο του 2012. Και μετά η οργισμένη εξέγερση του Μαρτίου του 2013 ενάντια στην απόπειρα κοινωνικοποίησης των ζημιών με το καθολικά κούρεμα λειτούργησε ως είδος απειλής απέναντι στην εξουσία.

Η οικογένεια Λανίτης και η μορφή του Ν. Λανίτη του συγγραφέα του έργου «η Μοίρα μας» του αστικού μανιφέστου για τη λύση του κυπριακού, που δεν τόλμησε να στηρίξει πολιτικά η τάξη του…
Ο κ. Σπανός, αν επιλεγεί τελικά, θα είναι ο δεύτερος επιχειρηματίας που επιλέγει ως υποψήφιο το ΑΚΕΛ μετά τον Βασιλείου. Η οικογένεια στην οποία παντρεύτηκε έχει ενδιαφέρουσες πολιτικές καταβολές. Ο παππούς Λανίτης, όπως τον περιγράφει ο Πλουτής Σέρβας[3] ήταν ξεροκέφαλος πλούσιος [προτιμούσε να πουλά τα προϊόντα του στο πεζοδρόμιο, παρά να πληρώνει δημοτικό φόρο] αλλά άφησε και ένα αίσθημα σεβάσμιας αξιοπρέπειας στο τέλος της ζωής του, όταν αποσύρθηκε μόνος του με την νοσοκόμα του σε ένα ξενοδοχείο της πόλης. Ο Ν. Λανίτης ίδρυσε το «κόμμα της προόδου» τη δεκαετία του 1940 και έγραψε ένα αξιοσημείωτο βιβλίο για τον Συνεργατισμό. Είναι πολύ πιο γνωστός για μια σειρά κειμένων του το 1963 με τίτλο Our Destiny, το οποίο θεωρείται το πραγματικό μανιφέστο μιας φιλελεύθερης [με την κεϋνσιανή έννοια] κεντροδεξιάς. Σε ενα ιστορικό πλαισιο, επειδή δεν κατάφερε η αστική τάξη να δημιουργήσει ένα είδος πολιτικού λόγου δικού της απέναντι στον σκοταδισμό της άκρας δεξιάς και τη ρουσφετολογία άλλων πτερύγων της δεξιάς, ο λόγος του κ. Λανίτη είναι φωνή βοώντας εν τη ερήμω. Σαφώς, δεν εισακούστηκε. Όμως, όπως έγραψε ο Ζιαρτίδης, τουλάχιστον στα οικονομικά θέματα, η αστική τάξη κατάλαβε ότι έπρεπε να συμβιβαστεί.

Ο κ. Σπανός σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να εκφράζει και ένα είδος ιστορικής ωριμότητας της αστικής τάξης για το κυπριακό [κάτι που έκφρασε και ο Βασιλείου] αλλα στις ταξικές σχέσεις μπορεί ο κ. Σπανός να καταλάβει ότι είναι τα λαϊκά στρώματα που είχαν αυτό που δεν είχε η τάξη του – ιστορική συνείδηση; Αν είχαν, ίσως να μην είχαν συμπεριφερθεί τόσο ανόητα το 2010-11.. Και ίσως και στο κυπριακό να μην χρηματοδοτούσαν για δεκαετίες την ακροδεξιά κάτω από την επιφάνεια του Κληριδισμού στο κατ’ εξοχήν κόμμα της αστικής τάξης, τον ΔΗΣΥ..

Σε τελική ανάλυση, ο κ. Σπανός δεν θα εκφράζει απλώς τον εαυτό του – θα είναι και αυτός ένα κοινωνικό προϊόν. Και θα απαντήσει το ερώτημα αν η τάξη του, έχει ακόμα άτομα που κατανοούν εκείνο το πνεύμα που κάπως ίσως υπερβολικά ο Ζιαρτίδης αποκάλεσε προοδευτικό. Αλλά πάλι και ο πεθερός του κ. Σπανού αυτήν την οπτική πρόβαλε. Αλλά ήταν μοναχικός και στην εποχή του..Και η κυπριακή αστική τάξη δεν έχει να επιδείξει συχνές στιγμές τόλμης η ικανότητας να αντιληφθεί τα δεδομένα με ιστορική συνείδηση – έστω και για να συνειδητοποιήσει τα ιστορικά της συμφέροντα…Υπήρξε τόσο ανίκανη, που ακόμα και το όραμα της ανεξαρτησίας το ανέπτυξαν τελικά οι ταξικοί και ιδεολογικοί της αντίπαλοι – οι προλετάριοι κομμουνιστές – ενώ οι αστοί έτρεχαν για νομιμοποίηση στο παρελθόν και στην λαγνεία της εξουσίας από το εξωτερικό.

Οπότε με ιστορικούς ορούς, το ζήτημα με τον κ. Σπανό είναι και ερώτημα ωρίμανσης της αστικής τάξης – αν μπορεί, αν έχει ωριμάσει και αν …
Θα δείξει




[1] Αξίζει να αναφερθεί το ρητορικό ερώτημα του Haji mikewhere is the Cypriot Corbyn?”, όπως και η πιο έντονη κριτική για την παρουσίαση του κ, Σπανού στο Σίγμα από την Μαρία Μηλιώτη.
[2] Φίφης Ιωάννου, έτσι ξεκίνησε το κυπριακό.
[3] Πλουτής Σέρβας, Τα προικιά της πόλης

4 σχόλια:

  1. “where is the Cypriot Corbyn?” Μόνο μέσα από μία κοινωνία που ακόμα και στην παρακμή της κρατά αρχές μπορεί να υπάρξει ένας Corbyn. Στην Κύπρο, δεν υπήρξε ουτε μπορεί να υπάρξει ακόμα. Κατά τα άλλα εξαιρετικό άρθρο. Νηφάλιο και σφαιρικό, "πρόδιδει" και καλά κάνει το υπόβαθρό του. Σε προσωπικό επίπεδο νομίζω πως η πρόταση για την υποψηφιότητα του Μ.Σ. μπορεί να αποδειχθεί πολιτικά σοφή. Είναι- ίσως- το κλειδί για την πολιτική ενηλικίωση πολλών κοινωνικών ομάδων και εταίρων- ειδικά αν κληθεί να διαχειριστεί το Κυπριακό, στο οποίο είπε μεν πως δεν είναι "ειδικός" (ευτυχώς) αλλά θα έχει τον Τσιελεπή με ενισχυμένο ρόλο υποθέτω και, ο ίδιος με τη δική του εμπειρία και με τις σχετικές αναγωγές θα μπορέσει (και πάλι υποθέτω) να συνθέσει ένα καλό deal. Περί τούτου πρόκειται, ας μην έχει κάποιος αυταπάτες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. στην κυπρο των πολλαπλων "ιστορικων συμβιβασμων" της διαταξικης συνεργασιας που ηταν η πρακτικη του 20ου αιωνα, ειναι δυσκολο να αναζηταμε τον δικο μας κορμπιν.ενω οι οροι της κοινωνικης ζωης τον αιωνα που διανυουμε εχουν αλλαξει αρδην, οι θεσμικοι κοινωνικοι φορεις αντιλαμβανονται το τωρινο γιγνεσθε μετα ματια του χτες. οποταν.........Γενικα δεν ειμαι απο τους θιασωτες της διαταξικης συνεργασιας. ουτε τωρα ουτε και στο παρελθον. αλλα το κυπριακο ειναι αλυτο και οζει.Ισως και να χρειαζεται για μια τελευταια φορα μια τετοια επιλογη οπου θα βαλει τον καθε 'κατεργαρη' στον παγκο του και δεν εξαιρω ουτε τον εαυτο μου απο αυτο τον χαρακτηρισμο. Ισως, οπως λεει κι ο γιωργος στο σχολιο του, να πλησιαζει η ωρα της ενηλικιωση της κοινωνιας μας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Κανεις προοδους φιλε Υψ. Ειναι η πρωτη φορα που δεν κατηγορησες τον Πολιτη! Θυμηθηκες τον αποστατη Ζιαρτιδη! Αποδοκιμασες μερικως τη φίλη σου τη Δεισδαιμονα! Παραδεχθηκες εμμεσα την πατατα του 2004 και αγκαλιασες την πατριωτικη αστικη ταξη!
    Αν και ενδιαφερουσα η αναλυση σου, δεν μπορω να καταλαβω πώς μπορουν να εξηγηθουν κοινωνιολογικως τα εν Κυπρω πραγματα, χωρις αναφορα στο ρολο της εκκλησιας;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. σχολιο στο σχολιο του αντωνη ...Χωρις να μιλω για τον υψ. η την ομαδα που εγραψε το κειμενο, μαλλον τραβας την ερμηνεια -αλλα εξαρταται και απο την αφετηρια του καθενος..το κειμενο εμμεσα [οπως και τοσα αλλα] αλλα με σαφηνεια νομιζω, λεει οτι ειναι καιρος να ξεκολησει [και οχι να επιστρεψει] η θεσμικη αριστερα απο το αγχος ενοχης του οχι το 2004..τελειωσε αυτο - αμα βλεπεις τον πολιτη [σε αυτο εχεις δικαιο - δεν αναφερθηκαν...:)] ειναι ξεκαθαρο οτι θα πηγαιναν ξυπολυτοι στα αγκαθια - οι του πολιτη αντι να βριζουν μονο τον χριστοφια για οικονομικη κριση θα εβριζαν και τους τουρκοκυπριους]..η εποχη της "πατατας" κατα συνεπεια τελειωσε, δεν ειναι η αρχη οποιασδηποτε..αξιολογησης..θα επρεπε να προσεξεις την αντιπαραβολη του 2004-2010..ο ζιαρτιδης παρουσιαζεται, στην δικια μου ερμηνεια, σαν ενας συμπαθεστατος κυριος, μελος της ηγετικης ομαδας με τον εζεκια και τον φαντη, αλλα με αβασταχτη αθωοτητα μερικες φορες...οσο για την πατριωτικη αστικη ταξη, ε καλα αφου αυτη ειναι στο δηκο, που την θυμηθηκες εδω;..οσο για την εκκλησια, μπορω να υποθεσω οτι οι συγγραφεις σκεφτονται οτι η πραγματικη υπηρεσια [που ειναι η απομυθοποιηση] σημερα προσφερεται απο τον νυν αρχιεπισκοπο που οδηγει αναποφευκτα σε αυτο που ελεγε ο Μαρξ "καθε τι ιερο βεβηλωνεται..."..:)...και δεν υπηρχε καμια αποδοκιμασια της δεισδαιμονας - αντιθετα καταγραφηκε οτι ηταν πρωτη που ειχε κριτικη για την υποψηφιοτητα σπανου..Η ερμηνεια σου εχει δικαιο για τον Πολιτη - η ομαδα της δεφτερης εκανε παρελειψη οντως να μην αναφερθει στον ρολο του...να το προσεξουν..:)..
    α.ρ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή