26 Ιουν 2017

Κείμενα Γενεαλογία της κυπριακής επαναστατικής παράδοσης: Η εξέγερση των «καταραμένων χωρικών» του 1804 Η πρώτη νεωτερική εξέγερση όπου η εμφάνιση του τοπικού χρηματιστικού κεφαλαίου προκαλεί την αντίσταση των ιθαγενών, που πολιορκούν την Λευκωσία, και οι προύχοντες, ανεξαρτήτως θρησκείας, συμμαχούν, σαν καλοί φίλοι για να καταστείλουν το ταξικό κίνημα.. Η νέα Ιστοριογραφία και πως η εθνική αφήγηση, σαν αναδρομικό fake news, ξέπλυνε τους ενόχους του αιματοκυλίσματος. Σαν εθνικούς ευεργέτες



Η εξέγερση του του 1804 αποτελεί ένα κομβικό σημείο στην νεότερη Ιστορία της Κύπρου. Οι αναφορές σε αυτήν, όπως και στην επανάσταση των χωρικών του 1426-27 [το κίνημα του Ρε Αλέξη], αντιμετωπίστηκε από την νεότερη εθνική ιστοριογραφία με την αναμενομένη προκατάληψη και απόπειρα δαιμονοποιησης. Όπως ο Λ. Μαχαιράς δαιμονοποιουσε του εξεγερμένους και σχεδόν απολάμβανε στην αφήγηση του την καταστολή και τα βασανιστηρίων εναντίον τους, έτσι και ο Κ. Γεωργιάδης [σημαντικό μέρος της οικοδόμησης της αφήγησης για την μια και μοναδική βιολογικο-εθνικη «καταγωγή» των κυπρίων], μετέτρεψε όπως θα δούμε τους εξεγερμένους σε «μαινόμενο όχλο» και με ταχυδακτυλουργικά λεκτικά κόλπα προσπάθησε να μετατρέψει την ταξική εξέγερση σε..εθνικό ζήτημα για να ξεπλύνει τους ενόχους της σφαγής που συμπεριλάμβανε η καταστολή.

Αναπόφευκτα βέβαια η πραγματικότητα για την εξέγερση του 1804 άρχισε να αποκαθίσταται. Και αυτή η αποκατάσταση επιτρέπει να δει κανείς τις πολλαπλές μορφές και διαστάσεις του τότε σκηνικού – το γεγονός ότι η εξέγερση ήταν η πρώτη αυτόνομη μαζική κινητοποίηση των λαϊκών στρωμάτων ενάντια στην εμφάνιση μιας πρώτης μορφής του χρηματιστικού κεφαλαίου – των δανείων προς το οθωμανικό κράτος από ενοικιαστές φόρων, και την συνακόλουθη άντληση κερδών από τους φορολογουμένους. Ιστορικά υπήρξε η πρώτη μορφή αυτού που μπορεί να ονομαστεί money nexus και προκάλεσε το κύμα των ταξικών εξεγέρσεων της περιόδου 1760-1833. Η δεύτερη μορφή εμφάνισης του αυτού του money nexus ήταν στις αρχές του 20ου αιώνα με τους τοκογλύφους, όταν εμφανίστηκε σαν αντίδραση το οργανωμένο εργατικό κίνημα, και η τρίτη φορά ήταν στις αρχές του 21ου αιώνα με τις τράπεζες που οδήγησαν την κοινωνία στο μνημόνιο και προκάλεσαν εξεγέρσεις όπως εκείνη του Μαρτίου του 2013 ενάντια στην κοινωνικοποίηση των ζημιών των τραπεζών με το καθολικό κούρεμα καταθέσεων.
Η   νέα μορφή ιστοριογραφίας που ανασυνθέτει την πραγματικότητα της ιστορικής στιγμής στο ευρύτερο γεωπολιτικό και οικονομικό της πλαίσιο πήρε πρόσφατα την μορφή της εγκατάστασης από τους Αντώνη Χατζηκυριάκο και Δεσπω Πασια σαν μέρος της έκθεσης Terra MediterraneaIn Action, που οργανώνεται στο πλαίσιο της Πάφος2017. Η εγκατάσταση αφορά την οικονομία της Κύπρου κατά την οθωμανική περίοδο – και εστίαζε σε 3 μορφές που απέκτησαν μυθικές περιουσίες στα πλαίσια της οικονομικής αναδόμησης της τότε περιόδου και την συσσώρευσης κεφαλαίου. Ο ένας από τους 3 ήταν μια κεντρική μορφή, και στόχος, της εξέγερσης του 1804. Γενικότερα ο κ. Χατζηκυριάκος είναι σήμερα ένας από τους ειδικούς στην ανάλυση των δεδομένων εκείνης της εξέγερσης αλλα και του ευρύτερου κλίματος της περιόδου στα πλαίσια των οικονομικών και πολιτικών δεδομένων.
Σε σχέση με την εγκατάσταση παρατίθεται πιο κάτω μια συνέντευξη των δύο επιμελητών , του κ. Χατζηκυριακου και της κ. Πασια. Προηγουμένως όμως παρατίθενται δυο ειδών τεκμήρια για την εξέγερση [του κ. Κυρρη] και της προσπάθειας κατασκευής μετατοπίσεων και παραπλανήσεων από την εθνική αφήγηση του κ. Γεωργιάδη.

Η αναφορά του κ. Κυρρη: η ταξική εξέγερση των κυπρίων χωρικών χωρίς θρησκευτικούς διαχωρισμούς
Την δεκαετία του 1980 ο Κ. Κυρρης έκανε μια εντυπωσιακή παρουσίαση στο τότε Λαϊκό Πανεπιστήμιο που προκάλεσε αντιδράσεις και από το κατεστημένο αλλα και από τους επανεμφανιζόμενους εθνικόφρονες υπερασπιστές της ιστορικής λογοκρισίας. Τα στοιχεία της παρουσίασης [η οποία δημοσιεύτηκε μετα σαν «Ανατομία τη οθωμανικής Κύπρου»] τα οποία προκάλεσαν την ενόχληση των εκπροσώπων του παρελθόντος ήταν οι αναφορές στο ρόλο της εκκλησίας επι οθωμανικής περιόδου – και ιδιαίτερα ο ρόλος της στην συλλογή φόρων και στην αλλαγή θρησκεύματος. Το γεγονός δηλαδή ότι ορθόδοξοι χριστιανοί γίνονταν μουσουλμάνοι για να αποφύγουν την φορολογία της εκκλησίας, τους εκπρόσωπους της οποίας ένας λαϊκός ποιητής της περιόδου του αποκαλούσε «λύκους».
Ο κ. Κυρρης δεν ήταν επαναστατική μορφή. Αν και είχε επηρεαστεί κάπως από τις γενικότερες τάσεις της ιστοριογραφίας [άρα είχε και μια διάθεση να δει τις ταξικές διαστάσεις] εντούτοις το βασικό του χαρακτηριστικό που οδήγησε στην σημαντική του συνεισφορά ήταν η γνώση των αρχείων και η εννοεί προσπάθεια του να τεκμηριωθεί η πραγματικότητα και όχι απλά να επιβάλλεται μια προ-αποφασισμένη αφήγηση. Ο ίδιος ήταν μπορεί να πει κάποιος ένας από τους εκφραστές της ελληνοκυπριακέ αφήγησης μετα την ανεξαρτησία. Όμως συχνά τα στοιχεία του ξέφευγαν από τα πλαίσια της αφήγησης στην οποία λειτουργούσε. Οι αλλαγές του 1974 [η ανατροπή της απόλυτης ελληνοχριστιανικής ηγεμονίας στην ιστοριογραφία και μάλιστα από ελληνική – αθηναϊκή επιτήρηση] επέτρεψαν στον Κυρρη μια πιο ελεύθερη έκφραση ενός ζητήματος για το οποίο είχε επιδείξει ευαισθησία και πριν – τους λινοβαμβακους και πως ουσιαστικά τα σύνορα των δύο κοινοτήτων ήταν ρευστά. Αυτό όμως πήγαζε σαφώς και από τα τεκμήρια που είχε μπροστά του.

Στην αναφορά του στην εξέγερση του 1804 ο κ. Κυρρης χρησιμοποιεί την προβολή των εθνικών ταυτοτήτων προς τα πίσω [δεν υπήρχε ελληνική αλλα ρωμαίικη ταυτότητα τότε] και γενικότερα προσπαθεί να κινηθεί μέσα στο πλαίσιο της ηγεμονικής αφήγησης για την ανάδυση των εθνικών ταυτοτήτων, αλλά τα τεκμήρια τα οποία έντιμα παραθέτει ξεφεύγουν συνεχώς από την προσπάθεια καλουπώματος. Έτσι παραθέτει με εντιμότητα το πώς οι χριστιανοί προύχοντες αναφέρονται στους μουσουλμάνους σαν «φίλους» και «ημέτερους». Ισως και ο ίδιος να είχε εκπλαγεί από το μέγεθος της συνεργασίας των ανώτερων τάξεων. Αξίζει επίσης να τονιστεί ότι σημαντικό μέρος στην αντίδραση είχαν και οι μουσουλμάνοι τότε – δείχνοντας σαφώς ότι και οι δυο [ η 3 με τους λινοβαμβακους] κοινότητες με βάση την θρησκεία, υπόκειντο σε οικονομική εξαθλίωση λόγω του νέου φορολογικού συστήματος είσπραξης των φόρων.

«Στα 1804 οι φορολογικές υποχρεώσεις του λαού αυξάνουν σε μεγάλο βαθμό, ταυτοχρόνως δε υπαρχει μεγάλη έλλειψη σίτου, σιτοδεία και πείνα. Οι χωριάτες από την Μεσαορια ιδίως, τούρκοι και άλλοι [προφανώς ελληνες και λινοβαμβακοι όπως λέγουν  οι επιστολές του Γάλλου πρόξενου, που είναι μια από τις βασικές πηγές, έρχονται στην Λευκωσία στις 10 Μαρτίου 1804,μετα από πολιορκία μπαίνουν μέσα ζητούν από τον δραγομάνο τον πασά και τον αρχιεπίσκοπο  να τους δείξουν τα φιρμάνια που διατάσσουν την αύξηση των φόρων και να δικαιολογηθούν για την έλλειψη σιταριού. Ο Χατζηγεωργακης αρνείται να δώσει εξηγήσεις «δεν δικαιούμαι να δείξω τα φιρμάνια αυτά, ούτε εσείς δικαιούστε να τα ζητήσετε¨. Οι χωριάτες του καίνε τότε το αρχοντικό! Φεύγει χωρίς καθυστέρηση ο δραγομάνος κρυφά από μυστική οπίσθια έξοδο, και στις 20 Μαρτίου 1804 από την Λάρνακα δραπετεύει στην Πόλη, από όπου εξαπολύει στρατό με τους Abidin και Καρα πασά, από την Ταρσό της Κιλικίας.
Μαζί τους συνεργάζεται και ο περίφημος Αλτιπαρμακης από την Σιντα για να καταστείλουν το κίνημα, το οποίο ήταν ένα από τα κοινά κινήματα όλων των κυπρίων χωρικών αδιακρίτως θρησκεύματος και φυλής, βασικά τούρκων και λινοβαμβακων, όπως το 1764-66, αλλα και ελληνων. Στην Λευκωσία πολιορκημενοι βρίσκονται ελληνες και τούρκοι πρόκριτοι, ιεράρχες ο αρχιεπίσκοπος, πασάδες και άλλοι, φυσικά και ο αστικός πληθυσμός ελληνες τούρκοι και άλλοι. Το ποιο ενδιαφέρον πρόσωπο μεταξύ των πολιορκημενων από τους τούρκους είναι ο κατόπιν κυβερνήτης, ο περίφημος Σειτ πασάς, τον οποίον τα αρχεία της εκκλησίας μας οι κώδικες [XXVI και άλλοι] αναφέρουν ως «ο ημέτερος ελ Σεγιτ, ο φίλος μας ο ελ Σεγιτ». Υφίστανται από κοινού την μοίρα της πολιορκίας και προσπαθούν να αποφύγουν τους χωριάτες, ο στρατός που εστάλη από τον Χατζηγεωργακη, καταστρέφει το κίνημα, διαλύει, συλλαμβάνει, σκοτώνει ιδίως «τούρκους» χωρικούς, επαναστατημένους»
Σελ.79 [Κ. Κυρρης. 1984. Ανατομια του Οθωμανικου Καθεστωτος, στο Η Ζωη στην Κυπρο κατά τον ΙΗ και Ιθ Αιωνα. Λευκωσια: εκδ. Δημου Λευκωσιας.

Και ο απολογητής της εξουσιας: ο Κ. Γεωργιαδης
Με δεδομένα ότι τα πιο πάνω είναι τα τεκμήρια που σφραγίζουν πιά την εικόνα της εξέγερσης και της καταστολή, ας δούμε τώρα την αναφορά του Κ. Γεωργιάδη. Επισυνάπτεται ολόκληρη η αναφορά για να διαφανεί το πλαίσιο του ξεπλύματος [με αναφορές σε δωρεές και ευεργεσίες] αλλα και ο ταχυδακτυλουργικός τρόπος με τον οποίο προσπαθεί να εξαφανίσει το γεγονός ότι ήταν μια λαϊκή εξέγερση χωρικών και να την ταυτίσει με την αντιπάθεια των..αγάδων. Και έτσι ξαφνικά εμφανίζεται ένα «μαινόμενο πλήθος» που σε κανει να απορείς πόσοι αγάδες υπήρχαν για να κάνουν και πλήθος…Προφανώς ψεύδεται και μάλιστα σκόπιμα.

«Η δύναμη όμως τούτη στάθηκε αφορμή να εξεγείρει το μίσος των αγάδων εναντίον και των δυο [Χατζηγεωργακη και αρχιεπίσκοπου Χρύσανθου], μίσος που καλλιεργήθηκε και από τον Γάλλο πρόξενο για τον λόγο ότι τόσον ο Χατζηγεωργακις όσο και ο Χρύσανθος ακολουθούσαν φιλορωσικη πολιτική λόγω της προστασίας που υπολόγιζαν  στον Τσάρον  από τις πρόνοιες της Συνθήκης Κουτσιουκ Καϊναρτζη. Το μίσος ξέσπασε σε επανάσταση το 1804, όταν το μαινόμενο πλήθος μπήκε στην αρχιεπισκοπή και κακοποίησε τον αρχιεπίσκοπο, που με δυσκολία τον έσωσε ο οικονόμος Κυπριανός, ο μέλλοντας διάδοχος του και Εθνομάρτυρας.»

Κλεανθης Π. Γεωργιαδης. Ιστορια της Κυπρου. Λευκωσια. σελ. 236=37

Ξεχνά βολικά να αναφέρει εδώ ότι όταν ο Κυπριανός άρχισε να αποκτά εξουσία, δεν διαδέχθηκε απλά τον Χρύσανθο, αλλα τον ξεφορτώθηκε βίαια, εξορίζοντας τον – και ο ηλικιωμένος πια Χρύσανθος πέθανε στο ταξίδι της εξορίας. Δεν ήταν και τόσο άγιος τελικά ο .. «Εθνομάρτυρας»


Ένας Αρμένιος, ένας Τούρκος και ένας Έλληνας
Συνέντευξη στον Αντώνη Γεωργίου
Η εγκατάσταση Ένας Αρμένιος, ένας Τούρκος και ένας Έλληνας είναι μέρος της έκθεσης Terra MediterraneaIn Action, που οργανώνεται στο πλαίσιο της Πάφος2017, σε επιμέλεια Γιάννη Τουμαζή. Επιμελητές της εγκατάστασης είναι οι Δέσπω Πασιά και Αντώνης Χατζηκυριάκου. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός είναι του Γιώργου Χατζηχρίστου και η ηχητική εγκατάσταση (Υλικά) του Γιάννη Χριστοφίδη.
Η εγκατάσταση αφορά την οικονομία της Οθωμανικής Κύπρου αλλά εξετάζει ένα άκρως επίκαιρο θέμα: το θέμα της οικονομικής εξουσίας. Μέσω τριών κυρίαρχων οικονομικών παραγόντων της εποχής, του Έλληνα και πιο γνωστού μας Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, του Τούρκου Αμπντουλμπακί και του Αρμένη Σαρκίς οι επιμελητές «θέτουν υπό αμφισβήτηση κάποια κυρίαρχα ιστορικά αφηγήματα». Όπως εύστοχα επισημαίνουν: «Η εθνότητα […], όπως και άλλες μορφές ταυτότητας, είναι μέσο άσκησης εξουσίας, οικονομικής ή άλλης».
ΔΕΣΠΩ ΠΑΣΙΑ – ΑΝΤΩΝΗΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ
  • Θέτοντας υπό αμφισβήτηση κυρίαρχα ιστορικά αφηγήματα
  • Η δημόσια συζήτηση για την οικονομική εξουσία περιορίζεται σε μια εξιδανικευμένη εικόνα
Πώς προέκυψε η ιδέα γι’ αυτή την εγκατάσταση; 
Δέσπω: Η ιδέα για μια εγκατάσταση που να αφορά την οικονομία της Οθωμανικής Κύπρου ξεκίνησε από τις γενικότερες συζητήσεις μας γύρω από την έρευνα του Αντώνη. Ερχόμενοι από διαφορετικά πεδία –την Ιστορία ο Αντώνης και τη Μουσειολογία και την Εκπαίδευση εγώ– είδαμε την προοπτική της συνεργασίας ως ευκαιρία να αναζητήσουμε άλλες μορφές διάχυσης της ιστορικής έρευνας πέρα από το κείμενο και τον προφορικό λόγο, που κυριαρχούν στον πανεπιστημιακό χώρο. Από την αρχή, επίσης, συμφωνήσαμε ότι δεν θέλαμε ούτε ο μουσειολογικός σχεδιασμός να γίνει ανεξάρτητα από τη θεματολογία, αλλά ούτε και να συμβεί αυτό που γίνεται πολλές φορές, δηλαδή η μουσειολογική προσέγγιση να υπηρετήσει απλώς τη χωρική διάταξη και τις «τεχνικές» λεπτομέρειες. Η ιδέα ήταν να παράξουμε μια όσο το δυνατό πιο στενή συνομιλία ανάμεσα στα δύο.
Έτσι, πρότεινα ότι το περιεχόμενο της ιστορικής έρευνας θα ήταν πιο προσιτό αν χρησιμοποιούσαμε μια πιο «αρχαιολογική», αν θέλετε, προσέγγιση φέρνοντας στο προσκήνιο τα αντικείμενα και τα υλικά, τα οποία πρωταγωνιστούν στα συγκεκριμένα ιστορικά έγγραφα. Θεωρώντας, επίσης, ότι οι πηγές ήταν εξαιρετικά σημαντικές για την περίπτωση, τις χειρίστηκα ώστε να είναι σύντομες, αλλά έντονα παρούσες, διαμορφώνοντας αρχιτεκτονικά το χώρο σε συνομιλία με τα αντικείμενα και η συμβολή του Γιώργου Χατζηχρίστου στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό ήταν καθοριστική.

Γιατί διαλέξατε τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο (Οθωμανοκρατία);
Αντώνης: Στην επαφή μου με το κοινό διακρίνω μια ιδιαίτερη περιέργεια για την oθωμανική περίοδο της κυπριακής Ιστορίας, η οποία δυστυχώς παραμένει άγνωστη παρά την πρόσφατη σχετική άνθηση της οθωμανολογικής ιστοριογραφίας της Κύπρου. Ταυτόχρονα, η μη ένταξη αυτής της νέας γνώσης στη δημόσια σφαίρα σημαίνει ότι διατηρούνται κυρίαρχες αντιλήψεις, οι οποίες θέτουν όρια σε αυτή την περιέργεια. Η αντίφαση αυτή γεννά ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο κοινό δημιουργώντας μία δίψα για νέες πληροφορίες, και σε αυτό ακριβώς απευθύνομαι.

Τι ακριβώς εξετάζετε με αυτή την εγκατάσταση;
Δέσπω: Σε πρώτο επίπεδο την οικονομία στην Οθωμανική Κύπρο, τα δίκτυα που τη συντηρούν . Σε δεύτερο επίπεδο αναζητούμε τρόπους με τους οποίους μπορούμε να δημιουργήσουμε ερεθίσματα για ιστορική σκέψη μέσω των αισθήσεων, παρά αποκλειστικά εννοιολογικά ή νοητικά μέσα από το γραπτό λόγο ενός κειμένου που ενδεχομένως δεν είναι πάντα προσιτός στο κοινό. Σε τρίτο επίπεδο θέτουμε υπό αμφισβήτηση κάποια κυρίαρχα ιστορικά αφηγήματα.

Στο επιμελητικό σας κείμενο αναφέρετε ότι «η οικονομική εξουσία σπάνια αποτελεί θέμα δημόσιας συζήτησης». Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πολύ περισσότερο σπάνια αποτελεί θέμα δημόσιας κριτικής.
Αντώνης: Τα γεγονότα τωντελευταίων χρόνων στην Κύπρο –από το σκάνδαλο των αξιογράφων μέχρι το κούρεμα, και από τις πολιτικές λιτότητας μέχρι την αναδιανομή της φορολογικής αναλογίας προς όφελος του συσσωρευμένου πλούτου– κάνουν το θέμα της οικονομικής εξουσίας ιδιαίτερα επίκαιρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σε άλλες εποχές δεν ήταν. Στο πλαίσιο αυτό η οικονομική εξουσία έχει ιδιαίτερη σημασία, και η δημόσια συζήτηση περιορίζεται σε μια εξιδανικευμένη εικόνα, π.χ. επιτυχημένων επιχειρηματιών που είναι δημιουργοί θέσεων εργασίας και προς τους οποίους πρέπει να είμαστε ευγνώμονες.
Μέσα από τα ιστορικά παραδείγματα της έρευνάς μου, προσπαθώ να αναδείξω το υπόβαθρο του κύρους και της αίγλης κάποιων σπουδαίων αντρών της Ιστορίας και τους τρόπους λειτουργίας της οικονομικής εξουσίας, χωρίς εξωραϊσμούς. Αυτό γίνεται είτε εστιάζοντας στους τρεις μεσάζοντες με τους οποίους ασχολείται η εγκατάσταση, είτε κοιτώντας τη βάση της κυπριακής οικονομίας μέσα από την εξέταση του φορολογικού καταστίχου της Κύπρου και τη χωρική του ανάλυση μέσα από χάρτες – στοιχεία που επίσης εκθέτονται στην εγκατάσταση.

Ο Χατζηγιωργάκης προκάλεσε λιμό και εξέγερση εξάγοντας όλο το σιτάρι της Κύπρου στην Ισπανία την εποχή των Nαπολεόντειων Πολέμων, όπου υπήρχε έλλειψη και τα περιθώρια κέρδους ήταν τεράστια· ο Αμπντουλμπακί συσσώρευσε μια προσωπική περιουσία που ήταν πάνω από τα μισά ετήσια έσοδα του οθωμανικού κράτους· ο Σαρκίς συνεργαζόταν με τον Λόρδο Έλγιν, ενώ είχε στις αποθήκες του τα τρία τέταρτα της συνολικής ποσότητας σιταριού που απαίτησε το οθωμανικό κράτος ως έκτακτη φορολογία από όλη την Κύπρο

Ποια η προσέγγισή σας σε αυτή την έκθεση; Πώς επιλέξατε το εικαστικό και ηχητικό τοπίο της εγκατάστασης;
Δέσπω: Όπως είπα και στην αρχή, η εγκατάσταση φέρνει στο προσκήνιο την υλική διάσταση της έρευνας. Βασικά προϊόντα που αποτελούσαν το υπόβαθρο της οικονομίας της Κύπρου κατά την oθωμανική περίοδο –σιτάρι, κριθάρι, βαμβάκι– αποτελούν και τη βάση πάνω στην οποία διαμορφώθηκε ο χώρος της εγκατάστασης – πάτωμα και οροφή. Ταυτόχρονα, αναζήτησα σε συλλογές μουσείων και ιδρυμάτων τα προϊόντα αυτά και το μετάξι, που επίσης ήταν σημαντικό προϊόν, είτε ακατέργαστα είτε μεταποιημένα, καθώς και αντικείμενα που παραπέμπουν στις εμπορικές σχέσεις της Κύπρου κατά την εποχή. Αυτά παρουσιάζονται στις προθήκες: αντικείμενα από τη Συρία, τη Βενετία, το Μαρόκο και τη Γαλλία συνυπάρχουν με αντικείμενα κατασκευασμένα στην Κύπρο.
Τα αντικείμενα δεν παρουσιάζονται ως μοναδικά δείγματα του είδους τους, αν και αρκετά από αυτά είναι μοναδικά ή δεν έχουν εκτεθεί ξανά. Για το λόγο αυτό και δεν υπάρχει αρίθμηση ή επεξήγηση επιτόπου, αλλά σε ένα μικρό έντυπο που μπορεί το κοινό να προμηθευτεί στα Αγγλικά και στα Ελληνικά μέσα στο χώρο. Αντίθετα, με βάση πάντα την ιστορική έρευνα, η διευθέτηση στις προθήκες παρουσιάζει ένα δείγμα συσσώρευσης πλούτου, όπως είναι δυνατό να συνέβαινε και κατά την οθωμανική περίοδο στην Κύπρο: με άλλα λόγια, τι σήμαινε σε καθημερινούς όρους ο πλούτος εκείνη την περίοδο στην Κύπρο ή πώς οι τρεις Κύπριοι μεσάζοντες πιθανό να μετέφραζαν σε υπάρχοντα την περιουσία τους. Στην ίδια λογική καλέσαμε τον Γιάννη Χριστοφίδη να δημιουργήσει ένα ηχοτοπίο για την εγκατάσταση χρησιμοποιώντας και πάλι τα προϊόντα και υλικά που αποτελούσαν τη βάση της οικονομίας στην Οθωμανική Κύπρο. Το έργο του Υλικά επικεντρώνεται στις σχέσεις που αναπτύσσουμε με τα υλικά μέσω της αφής, όπως αυτές επεκτείνονται και εμπεριέχονται στη σχέση μας με τον χρόνο, τις εποχές, τον καιρό και το τοπίο, στην προκείμενη περίπτωση το μεσογειακό τοπίο.

Επιλέγετε να μελετήσετε το θέμα σας μέσω τριών ιστορικών προσώπων, με πιο γνωστό μας τον Χατζηγεωργάκη Κορνέσιο. Τι είναι αυτό που τους συνδέει; 
Αντώνης: Είναι και οι τρεις Κύπριοι, κυρίαρχοι οικονομικοί παράγοντες με σημαντικές εμπορικές και χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες. Ο Χατζηγιωργάκης προκάλεσε λιμό και εξέγερση εξάγοντας όλο το σιτάρι της Κύπρου στην Ισπανία την εποχή των Nαπολεόντειων Πολέμων, όπου υπήρχε έλλειψη και τα περιθώρια κέρδους ήταν τεράστια· ο Αμπντουλμπακί συσσώρευσε μια προσωπική περιουσία που ήταν πάνω από τα μισά ετήσια έσοδα του οθωμανικού κράτους· ο Σαρκίς συνεργαζόταν με τον Λόρδο Έλγιν, ενώ είχε στις αποθήκες του τα τρία τέταρτα της συνολικής ποσότητας σιταριού που απαίτησε το οθωμανικό κράτος ως έκτακτη φορολογία από όλη την Κύπρο. Πέρα από εντυπωσιακά, τα παραδείγματα αυτά είναι ενδεικτικά και του βαθμού ελέγχου που μπορεί να ασκηθεί πάνω στην κυπριακή οικονομία.

Ένας μέρος της έκθεσης αναφέρεται στον «Κύκλο της δικαιοσύνης». Τι ακριβώς ήταν και ποιος ο λόγος της αναφοράς σε αυτόν;
Αντώνης: Ο «Κύκλος της Δικαιοσύνης» είναι μια έννοια της οθωμανικής πολιτικής φιλοσοφίας με αραβικές και ιρανικές καταβολές, η οποία περιληπτικά θεωρεί ότι η ευταξία του κόσμου και η νομιμοποίηση του ηγεμόνα βασίζονται στη συναίνεση του λαού να πληρώνει φόρους, κάτι το οποίο είναι δυνατό μόνο με την απονομή και διασφάλιση της δικαιοσύνης. Η έννοια αυτή ήταν ένας από τους θεωρητικούς πυλώνες πάνω στους οποίους στηριζόταν το οθωμανικό δίκαιο με κοσμικές επιρροές, οι οποίες έρχονταν σε διάλογο με τον ιερό νόμο του Ισλάμ, τη σαρία, και άρα δίνει μια πιο σύνθετη εικόνα για τη λειτουργία και τις αντιλήψεις περί δικαιοσύνης. Παράλληλα, δείχνει γλαφυρά τη σχέση μεταξύ δικαιοσύνης, νομιμοποίησης και βιωσιμότητας της οικονομίας.

Ποιοι μπορεί να είναι οι συνειρμοί με το σήμερα;
Δέσπω: Δεν θα θέλαμε να υποβάλουμε μια συγκεκριμένη απάντηση στο ερώτημα αυτό. Γι’ αυτό το λόγο προ(σ)καλούμε το κοινό να επεξεργαστεί στο δεύτερο όροφο, όπου υπάρχουν γραμμένες στους τοίχους τρεις ερωτήσεις. Στον ίδιο όροφο, σε ένα μικρό σκοτεινό δωμάτιο, προσφέρουμε ακόμα κάποιες ιδέες ως τροφή για σκέψη.

Η οικονομική εξουσία τελικά δεν έχει εθνότητα;
Δέσπω/Αντώνης: Η εθνότητα, και η συνδεδεμένη έννοια του έθνους, όπως και άλλες μορφές ταυτότητας, είναι μέσο άσκησης εξουσίας, οικονομικής ή άλλης. Η ιστορική έρευνα και οι πηγές της υποσκάπτουν τα «εθνικά ορθά» αφηγήματα, αφηγήματα τα οποία με τη σειρά τους δημιουργήθηκαν για νομιμοποιήσουν άλλες μορφές οικονομικής εξουσίας. Η επιλογή του τίτλου εμπεριέχει αυτή την κριτική, προκαλώντας το κοινό να αναρωτηθεί αν ο καθένας από τους τρεις αυτούς ιστορικούς δρώντες συμπεριφέρεται ως Αρμένιος, Τούρκος ή Έλληνας και τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται.






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου