20 Φεβ 2017

Μια ιστορική αναφορά στο πλαίσιο των υπογραφών του 1950 – η συγκυρία και γιατί όσοι φοβούνται την αλήθεια προτιμούν να μιλούν μόνο για υπογραφές σε μια συγκεκριμένη «στιγμή» για να ξεχαστεί το κλίμα των διωγμών, της καλπονοθείας, των αντιπαραθέσεων άλλα και της ύπαρξης εναλλακτικών απόψεων για το αντιαποικιακό κίνημα – και γιατί η ένωση ήταν απλά μια πιθανότητα, και ήταν ήδη γνωστό, όταν δεκάδες χιλιάδες διαδήλωναν για σύνταγμα και πλήρη αυτοκυβέρνηση

Η ψήφος από μια συγκυριακή πλειοψηφία στην Βουλή να εορτάζεται μια συλλογή υπογραφών για την ένωση/προσάρτηση της Κύπρου στο ελληνικό κράτος προκάλεσε έντονες αντιθέσεις – και αυτό ήταν από μόνο του χρήσιμο γιατί έδειξε επιτέλους ότι η μουμιοποίηση της Ιστορίας για να κατασκευάζονται παραπλανητικές εικόνες, πλησιάζει στο τέλος της. Αυτό που ήθελε το ΕΛΑΜ ήταν μια ακόμα επιβολή ενός εμβατήριου στα παιδιά χωρίς να δικαιούνται να το αμφισβητήσουν. Και οι «κεντρώοι» συμφωνήσαν σε μια εμφανώς προεκλογική κίνηση.
Αξίζει όμως να δούμε το πλαίσιο γιατί τότε θα γίνει κατανοητό ότι η επιβολή μιας σιωπής γύρω από την Ιστορία [γιατί αυτό είναι ένας εορτασμός χωρίς αντίλογο] βασίζεται σε ψέματα. Το όλο σκηνικό παρουσιάστηκε αρχικά σαν ένα είδος ενότητας, και ακολούθως σαν κάτι το αυτονόητο τότε – ότι όλοι ήθελαν ένωση, και δεν περνούσε από το μυαλό κανενός μια εναλλακτική λύση. Και τα δυο αυτά ζητήματα είναι ψέματα – η ένωση ήταν μια επιλογή, και ήδη έστω και έμμεσα αλλά με σαφήνεια συζητούντο τότε άλλες λύσεις όπως η ανεξαρτησία μέσω αυτοκυβέρνησης, και η συμφωνία των δυο μεγάλων παρατάξεων να κάνουν ενθαρρύνουν την συλλογή υπογραφών ήταν αποτέλεσμα της πίεσης στην οποία βρισκόταν τότε η αριστερά, ιδιαίτερα μετα την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού των αριστερών ανταρτών τον Αύγουστο του 1949 – μόλις 5 μήνες πριν την συλλογή υπογραφών.

Ας δούμε όμως τα γεγονοτα.Τον Ιούνιο του 1947 εκλέγεται από μια συμμαχία της αριστεράς με άλλους μεταρρυθμιστές ο Λεόντιος σαν αρχιεπίσκοπος Αρχές Ιουλίου το μέτωπο των Λεοντιακων εκλέγει μητροπολίτες στην μητρόπολη Κιτίου και στην Πάφο. Όμως ξαφνικά ο Λεόντιος πεθαίνει – και είναι διάχυτη η υποψία ότι δηλητηριάστηκε από την ακροδεξιά που ελέγχει τους μηχανισμούς της εκκλησίας. εκείνο το δίμηνο ο ψυχρός πόλεμος στην περιοχή μας οξύνεται με την ανακοίνωση της δημιουργίας κυβέρνησης των βουνών από το ΚΚΕ. Ο θάνατος του Λεοντίου σαν δολοφονία είναι πολύ πιθανός σε αυτό το πλαίσιο. Αμέσως τον έλεγχο της εκκλησίας αναλαμβάνει η μητρόπολη Κερύνειας όπου έχει την έδρα της η ακροδεξιά με εκπρόσωπο τον φανατικό Πολύκαρπο Ιωαννίδη – ο οποίος θα γίνει και υστερικός ιδεολόγος της ΕΟΚΑ β μετα. Μόλις αναλαμβάνουν την εξουσία ακυρώνουν τις μητροπολιτικές εκλογές και κυρώσουν νέες με μαζικές εκκαθαρίσεις ψηφοφόρων. Ιδού ένα δείγμα..


Εκείνη την περίοδο, οι βρετανοί υποχωρούν στις πιέσεις των κυπρίων και προτείνουν να γίνει Διασκεπτική για να συζητηθεί και να διαμορφωθεί ένα σύνταγμα Αυτοκυβέρνησης. Ο ενωτισμός είναι  ηγεμονική ιδεολογία και λόγω του σχολικού συστήματος αλλά και λόγω των εναλλακτικών ταυτίσεων των δυο μεγάλων παρατάξεων με την Ελλάδα – για την αριστερά η Ελλάδα είναι το ΕΑΜ, για την δεξιά ο Βασιλιάς και το παρελθόν….Όμως και στις δυο παρατάξεις από την δεκαετία του 1920 υπήρχαν τάσεις για αυτονομία η ανεξαρτησία. Οι κομμουνιστές μέχρι το 1941, σύμφωνα με τον Ζιαρτιδη ήταν σκληροπυρηνικά ανεξαρτησιακοι – και ακόμα και μετα σύμφωνα με τον Σερβα η γραμμή της αυτοδιάθεσης και μετα το 41 σήμαινε ότι το ζήτημα ένωση η ανεξαρτησία ήταν ανοικτό. Η πιο κάτω κωδικοποίηση των επιλογών και προτιμήσεων από τους 3 πολιτικούς παίκτες [αριστερά, ε/κ δεξιά και τουρκοκυπριακή δεξιά η οποία εμφανίζονταν σαν η κοινότητα αλλά υπήρχαν και τ/κ στην αριστερά] ήταν οι ακόλουθες σύμφωνα με τον τότε κυβερνήτη: [πηγή Ρολανδος Κατσιαούνης, Διασκεπτική, σελ. 370,,Σαφως η Αριστερά έδειχνε προθυμία για μια διευρυμένη Αυτοκυβέρνηση που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ανεξαρτησία, ενώ η δεξιά δεν ήθελε να χάσει την εξουσία που ήδη είχε αφού οι ηγέτες της ήταν οι διορισμένοι αξιωματούχοι των βρετανών.



αλλά παράλληλα με τις συζητήσεις για την Διασκεπτική, είχε ξεκινήσει και ένας έντονος αντικομουνιστικός αντι-αριστερος αγωνας από την νέα ηγεσία της εκκλησίας, ενώ αρχές του 1948 ξεκίνησε και η ιστορική απεργία των μεταλλωρύχων…
Ο τοποτηρητής που θα ανακηρυσσόταν νέος αρχιεπίσκοπος με τις ελεγχόμενές πλέον λίστες ψηφοφόρων από τις οποίες «εκκαθαρίζονταν οι κομμουνιστές» ήταν σαφής ότι ναι μεν ήταν ενωτικός κλπ., αλλά ήταν φιλοαγγλος και οι Άγγλοι ήταν σύμμαχοι στον αγώνα ενάντια στους κομμουνιστές…Αυτή ήταν η θέση των ενωτικών της δεξιάς τότε οι οποίοι κατηγορούσαν την αριστερά ότι ήταν ανεξαρτησιακοι ότι δεν ήθελαν ένωση κοκ…
Οι πιο κάτω είναι οι δηλώσεις του τότε τοποτηρητή μελλοντικού αρχιεπισκόπου στις 17 Δεκέμβριου 1947… [Από Κατσιαούνη, σελ. 403]


Καθώς οξυνόταν η αντιπαράθεση διεθνώς με τον ψυχρό πόλεμο και ο εμφύλιος στην Ελλάδα η τοπική δεξιά εξαπέλυσε ένα κύμα διωγμών ενάντια στην αριστερά η οποία εκπροσωπούσε τα λαϊκά και μερίδα των μεσαίων στρωμάτων – και ήταν ιδιαίτερα δυνατή στις πόλεις και τις περιοχές με εργατική τάξη.. Ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης, φανατικός ενωτικός, ήταν ταυτόχρονα και αρκούντως συνεργασιμος απέναντι στους βρετανούς ζητώντας τους να κάνουν «την δουλειά τους» σαν αποικιοκράτες και να διώξουν τους «κομμουνιστές» από δουλειές - να γίνει «εκκαθάριση». Ήταν μια φασιστική νοοτροπία η οποία έβρισκε φυσικά κατανόηση από την αποικιακή κυβέρνηση.
Το πιο κάτω ήταν από την εφημερίδα «Εφημερις» που έκδιδε ο κ. Ιωαννίδης και ήταν εκφραστική της ακροδεξιάς [άλλοι δεξιοί ηγέτες συνεργάζονταν επίσης με τους βρετανούς αλλά ήταν πιο διαλλακτικοί στην αντι-αριστερη υστερία]..Αυτή ήταν και η θέση της εκκλησίας αφού ο μητροπολίτης Κερυνειας,που έγινε αρχιεπίσκοπος, ελεγχόταν από αυτήν την νοοτροπία..
[Από Κατσιαουνη, σελ. 408 – το πιο κάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στις 20/3/ 1948..Τις επόμενες εβδομάδες θα ξεκινούσε και η διαδικασία εκκαθαρίσεων αριστερών από τα αθλητικά σωματεία – και έτσι διασπάστηκε το κυπριακό ποδόσφαιρο.


Σε εκείνο το κλίμα που θύμιζε μεταφορά της Μακρονήσου [του στρατοπέδου συγκέντρωσης όπου βασανίζονταν οι Έλληνες αριστεροί μέχρι να υπογράψουν δήλωση μετάνοιας] στην Κύπρο, βρίσκεται και η ρίζα του συντηρητικού ελληνοκυπριακού σχολείου. Μέχρι τότε οι δάσκαλοι και οι καθηγητές ήταν πιο ανοιχτόμυαλοι και ίσως και πιο μοντερνιστές σαν διανοούμενοι. Υπό την σκιά του Πολύκαρπου Ιωαννίδη και του φανατικού ενωτισμου που σήμαινε επιστροφή στο παρελθόν, εξαπολύθηκε μια εκστρατεία εκβιασμού των εκπαιδευτικών να υπογράψουν δηλώσεις «πίστεως και πατριδος» - σαφώς δηλώσεις που στόχευαν στους αριστερούς που είχαν καταγραφεί πλέον σαν «απάτριδες» και «άθεοι”. Απολυθήκαν και μερικοί καθηγητές και οι βρετανοί σιγά σιγά διέλυσαν την αριστερή συντεχνία εκπαιδευτικών, βοηθώντας και παλιν το έργο των ενωτικών ακροδεξιών.. [Οι πιο κάτω λίστες από Κατσιαουνη, σελ. 409]

Οι Βρετανοί όπως φάνηκε και με την Διασκεπτική ήθελαν να παραδώσουν την εξουσία στην ενωτική δεξιά αλλά ήθελαν να έχουν τον έλεγχο – και αυτό θα ήταν εφικτό αν κερδεύσαν οι δεξιοί ενωτικοί της εκλογές. Όμως η Αριστερά είχε αρχίσει από την άνοιξη του 1948 σε ένα κλίμα έντονης ταξικής αντιπαράθεσης λόγω των απεργιών αλλά και έντονης διαμάχης με την δεξιά σε όλα τα μέτωπα να διεκδικεί «πλήρη αυτοκυβέρνηση.



..Μπροστά σε αυτήν την εξέλιξη οι βρετανοί ανέστελλαν την λειτουργία της Διασκεπτικής. Το φθινόπωρο σε μια νέα όξυνση της τοπικής ταξικής και πολιτικής διαμάχης η αριστερά οργάνωσε το πιο μαζικό συλλαλητήριο στην μέχρι τότε κυπριακή ιστορία με 40,000 κόσμου με σύνθημα την «Πλήρη Αυτοκυβέρνηση» και εκλογές για την δημιουργία «Συντακτικής Συνέλευσης» για να γραφτεί το νέο σύνταγμα. Η Αριστερά μιλούσε ήδη έμμεσα ξανά για ανεξαρτησία – και σε ένα πλαίσιο οποίο ο διαχωρισμός από τους ενωτικούς δεξιούς ήταν βαθύς ιδεολογικά και πολιτισμικά.

Η εσωτερική πόλωση οδήγησε και σε εσωτερικές συζητήσεις στο κόμμα της αριστεράς. Το 1949 με δεδομένο ότι δεν υπήρχε τρόπος να προχωρήσει η αυτοκυβέρνηση, και με την ελπίδα ότι ίσως να κέρδιζε ο Δημοκρατικός Στρατός  στη Ελλάδα – εκείνη την περίοδο ο ΔΣΕ είχε τις τελευταίες του νίκες μετα την ανακατάληψη του Γράμμου.
Όμως οι εσωτερικές διάφορες στην αριστερά παρέμειναν – ιστορικοί ηγέτες και μεγάλες μάζες της αριστεράς επέμεναν ότι ήταν λάθος να εγκαταλειφθεί ο αγώνας για αυτοκυβέρνηση και τελικά ανεξαρτησία. Αυτή η γραμμή ενισχύθηκε με την ήττα του ΔΣΕ τον Αύγουστο του 1949. Όμως σε εκείνο το κλίμα η κυπριακή αριστερά ήταν ευρύτερα απομονωμένη αφού μετα την ήττα του ΔΣΕ χάθηκε και εκείνη η ελπίδα στήριξης, αλλά και η αντικομουνιστική εκστρατεία από την Ελλάδα προσδιόριζε σαν «ελληνικό» μόνο το εθνικόφρων. Σε εκείνο το κλίμα άμυνας, η αριστερά αποφάσισε να ξεκινήσει μια εκστρατεία υπογραφών για την ένωση. Ο στόχος ήταν να ανοιχτεί ένα είδος κοινού αντιαποικιακού μετώπου με δυνάμεις της δεξιάς, στο βαθμό που υπήρχαν λιγότερο φανατικοί από την τότε ηγεσία κοκ. Όταν ο νεαρός τότε Μακάριος ΙΙΙ εισηγήθηκε και αυτός μια τέτοια συλλογή υπογραφών, αν και από τους διαλλακτικούς, στο τότε κλίμα φυσικά δεν μιλούσε στην αριστερά…Οπότε η αριστερά αναγκάστηκε ουσιαστικά να υπογράψει μια εκστρατεία που είχε υπό τον αποκλειστικό της έλεγχο η δεξιά. Δεν ήταν ενότητα. Δεν ζητήθηκε καν από  την αριστερά να πει κάτι η να συνοδεύσει τις υπογραφές σε αντιπροσωπεία στο εξωτερικό. Για την δεξιά οι υπογραφές ήταν δείγμα της ηγεμονίας της. Για την αριστερά ήταν ένας συμβιβασμός με την ελπίδα να δημιουργηθεί ένα είδος ενιαίου μετώπου από τα κάτω ενάντια στην αποικιοκρατία. Εν μέρει η αριστερά κατάφερε τελικά να μπολιάσει και την δεξιά με το αντιαποικιακό βλέμμα και νοοτροπία – αυτό της καταλόγισαν και οι βρετανοί όταν την κυλήσαν παράνομη [σαν κόμμα] το 1955. αλλά ενότητα δεν υπήρξε παρα μετα το 1960 στους τοτε3 αγώνες για την δημοκρατία και την ανεξαρτησία. Το 1958 η αυταρχική νοοτροπία του 1948 και του 1950 επανεμφανίστηκε με δολοφονίες αριστερών. Η αντίδραση των αριστερών εργατών ήταν έντονη. διότι παρα την προσπάθεια για ενότητα από την ηγεσία στην βάση της αριστεράς υπήρχε πια μια αυτόνομη νοοτροπία. Και ιστορικοί ηγέτες της αριστεράς, όπως ο Αδάμαντος που αποχώρησε το 1952, κωδικοποιήσαν  την υπόγεια αλλά σαφή στροφή εκείνων χιλιάδων προλετάριων προς την κυπριακή αυτονομία όπως καταγραφόταν ήδη και στην αριστερή ποίηση. Ο Αδάμαντος το διατύπωσε εύγλωττά – τι νόημα είχε η στήριξη της ένωσης με ένα αυταρχικό κράτος, εξίσου δουλοπρεπές στην αποικιοκρατία όσο και η ντόπια δεξιά; Ο Αδάμαντος έφυγε αλλά τα λογία του έμειναν βαθιά και ανακαλυφθήκαν από την εμπειρία στην αριστερά. Και ο Φιφης Ιωαννου,άλλο ιστορικό στέλεχος, δούλευε σε εφημερίδα που στήριζε την πορεία προς μορφές ανεξαρτησίας…και έβγαζε φυλλάδια για ανεξαρτησία τον καιρό της ΕΟΚΑ με την υπογραφή «Ελεύθερη Κύπρος».
Από την άλλη οι νέοι ηγέτες της αριστεράς, δεν είδαν την στροφή στην ένωση σαν μέρος της δεξιάς φαντασίωσης για τα προαιώνια αισθήματα κοκ. Ο Εζεκίας Παπαϊωάννου κατέγραψε με τα ακόλουθα λογία στην βιογραφία του το όλο θέμα της στροφής προς την ένωση – σαν μια στρατηγική, συγκυριακή κίνηση. Το «ενωτικό δημοψήφισμα» αναφέρεται περαστικά σε μια πρόταση…Μια ακόμα συλλογή υπογραφών. Η αριστερά έκανε πολλές τότε αυτόνομα. Αυτή έγινε σαν υποχώρηση στην ιδεολογική αντιπαράθεση…και σαν στρατηγική κίνηση.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου