5 Δεκ 2016

Η νησιώτικη εμπειρία αυτονομίας στο γεωγραφικό και πολιτικό πλαίσιο Αυτοκρατοριών

Του Αντώνη Χατζήκυριακου

Η συνέντευξη με τον Αντώνη Χατζηκυριακου, που ακολουθεί [μπορείτε να την ακούσετε σε podcast στην διεύθυνση [http://www.ottomanhistorypodcast.com/2016/11/ottoman-empire-cyprus.html ] θετει μια σειρά από ενδιαφέροντα ζητήματα για τις μορφές αυτονομίας και διασύνδεσης της Κύπρου, πολιτικά και οικονομικά, τα οποία θα έπρεπε λογικά να είναι μέρος και της ακαδημαϊκής και της πολιτικής συζήτησης. Αλλα ίσως επειδή ο δημόσιος λόγος είναι ακόμα σε καθεστώς ημι-αποικιοκρατίας [νομιμοποιείται δηλαδή με το να μετατρέπει τους κύπριους σε ιθαγενείς που δεν πρέπει να ασχολούνται με την δικιά τους ιστορία, αλλα να ζουν με δανεικά πλαίσια ανάλυσης και ταυτότητες από κάποιο ανώτερο σημειο-χωρα-κοινωνια αναφοράς] υπάρχει και ένα σχετικό πλαίσιο λογοκρισίας. Μετακινείται αργά αλλα σταθερά μεν, αλλα στις καίριες στιγμές που πρέπει να τεθεί το ερώτημα λ.χ. τι ρόλο μπορεί να παίξει η Κύπρος στο παγκόσμιο σύστημα η έστω στο περιφερειακό, οι απαντήσεις περιορίζονται από αυτούς που θέλουν να διαχειρίζονται τα της Κύπρου, στην αναζήτηση ρητορικών που θα λογοκρίνουν το παρελθόν [και τον ρόλο όσων και τότε το έπαιζαν τοπικοί εκπρόσωποι αυτοκρατοριών] και να περιορίζουν το εύρος της συζήτησης σε ένα στενά κοινοτικά πλαίσιο [τι συμφέρει στην ελληνοκυρπιακη κοινότητα λ.χ.] ανοίγοντας έτσι διάπλατα την πόρτα όχι μόνο στο "διαίρει και βασίλευε" αλλα και στις ξένες επεμβάσεις..

Αντίθετα με το πλαίσιο λογοκρισίας του ηγεμονικου λογου, στην συζήτηση με τον Αντώνη Χατζηκυριακου για την Οθωμανική περίοδο, τίθενται μια σειρά από ενδιαφέροντα στοιχεία..Οπως το γεγονός ότι μερικοί από τους φοροεισπράκτορες στην Κύπρο, όπως ο μουσουλμάνος Μπακι είχε εισοδήματα που αντιστοιχούσαν σε μεγάλο μερίδιο του συνολικού εισοδήματος ολόκληρης της αυτοκρατορίας [δείχνοντας προφανώς ότι η Κύπρος δεν ήταν αμελητέος οικονομικός χώρος] η ο ελληνοκύπριος Χατζηγεωργκαης Κορνεσιος  οποίος έλεγχε όλη την παραγωγή σιτηρών [και έκανε εμπόριο με την αποκλεισμένη Ευρώπη] σε βάρος φυσικά των ιθαγενών…Αλλα αυτές οι μορφές και ο πλούτος τον οποίο διαχειρίζονταν δείχνει ότι η Κύπρος σαν χώρος δεν ήταν απομονωνομενη υπανάπτυξη κλπ αναμένοντας το δυτικό άγγιγμα της νεράιδας για να εκμοντερνιστει η να ενταχθεί στην ροή του πλούτου ανάμεσα σε ανατολή και δυση..Και η περίπτωση του Κορνεσιου, ο οποίος έγινε και στόχος της εξέγερσης του 1804, είναι εκφραστική της λογοκρισίας για την ιστορία, όταν οι εμπλεκόμενοι είναι προύχοντες συνδεόμενοι με την εκκλησία. Σε εκείνη την πολιορκία της πρωτεύουσας το 1804, από τους οργισμένους αγρότες που έγδυναν οι φοροεισπράκτορες με το χέρι του Κορνεσιου, τα αρχεία της εκκλησίας [όπως τα αποκάλυψε ο Κ. Κυρρης] είναι εκφραστικά για την σύμπνοια των αρχουσων ομάδων χριστιανών και μουσουλμάνων – όπως, άλλωστε, ήταν και κοινές οι εξεγέρσεις των λαϊκών στρωμάτων.

Ευρύτερα η ανάλυση του κ. Χατζηκυριακου, η οποία τοποθετεί την Κύπρο, επιτέλους στο πραγματικό γεωγραφικό της πλαίσιο, την Μεσόγειο, και άρα συνδέει την ανάλυση της ιστορικής περιόδου της μετάβασης από την λατινική στην οθωμανική περίοδο, με τις δυναμικές που αναπτύχθηκαν πολιτικά αλλα και οικονομικά στον χώρο.. Και ακόμα ιδιαίτερα πως παράγεται αλλα και πως βιώνεται η έννοια του χώρου..

Αυτές οι μελέτες και οπτικές που αναπόφευκτα θα είναι στο μέλλον το ακαδημαϊκό πλαίσιο ανάλυσης της κυπριακής ιστορίας, οικονομίας αλλα και κουλτούρας, είναι ήδη το υπόστρωμα της όποιας σοβαρής αντιμετώπισης της Κύπρου σαν πολιτικού χωρου..Οσοι επιμένουν να κατανοούν την Κύπρο με τα εισαγόμενα αποικιακά σχήματα της εξάρτησης είτε από την Ελλάδα είτε από την Τουρκία, αδυνατούν να κατανοήσουν ότι οι δυναμικές του ίδιου του χώρου, της αυτονομίας του, αλλα και της ισορροπίας που παράγει ανάμεσα στην εν δυνάμει οικονομική του αυτονομία και την πολιτική του διεκδίκηση με την απόσταση από τα αποικιακά κεντρα..Η και το πλαίσιο που δημιουργείται όταν μετατρέπεται γεωπολιτικά σε συνοριακό χωρο..Η πλειοψηφία των ιθαγενών μετά το 1960 το κατάλαβε με την έννοια της ένταξης στους αδέσμευτους – αλλα ήταν και αυτή μια εμπειρία την οποία το ηγεμονικό πλαίσιο, στο οποίο η Κύπρος ήταν απλά εξάρτηση των γειτονικών χωρών, αδυνατεί να κατανοησει ακομα....Και επειδή η Κύπρος δεν μπορεί να είναι απομονωμένη θα πρέπει να δούμε σε αυτό το πλαίσιο, και ιστορικά και στο παρόν, το πώς οι οικονομικές ροές διασταυρονται με τις πολιτικές και οικονομικές εξελιξεις και στο εσωτερικό και στο εξωτερικο..Τελικα υπήρχαν αυτές οι ροές από τον μεσαίωνα και δεν τις ανακάλυψε η ..Τράπεζα Κύπρου – αλλα συνήθως η εξάρτηση από τις ξένες ροές δημιουργούσε και μια ομάδα εξουσίας βασισμένη στο κεφάλαιο, όπως ήταν τότε οι φοροεισπράκτορες και όπως δοκίμασαν να κάνουν οι τραπεζίτες μετά το 1990..Και αυτας προσπαθεί ακόμα να τα λογοκρίνει ο ηγεμονικός λογος..Και στις δυο περιπτώσεις [18ο-19ο αιώνα και τέλη 20ου – αρχές 21ου αιώνα] η δημιουργία τοπικών ομάδων διαχείρισης των ροών του κεφαλαίου, οδήγησε σε μια έντονη ταξική διαμάχη…και τελικά θα πρέπει σε αυτό το ευρύτερο, επιτέλους, πλαίσιο να τεθεί και το ερώτημα πως αντέδρασαν τα τοπικά λαϊκά στρώματα σε αυτό το εξωστρεφές [ εν μέρει "χρηματιστικό" με την σημερινή ορολογία] κεφάλαιο στην αρχή της νεωτερικοτητας [που προφανώς ήρθε πολύ πιο γρήγορα από τους βρετανούς στην Κύπρο] και στην ύστερη μορφή της στα τέλη του 20ου αιώνα..

Πέρα από την σύνδεση με την ραδιοφωνική συζήτηση παρατίθενται πιο κάτω και οι χάρτες για την τοπική παραγωγή όταν ήρθαν οι Οθωμανοί στην Κυπρο..Παρηγαγε μάλιστα και εκατομμυριούχους της εποχης..Και η εκκλησία φυσικά συμμετείχε και τότε σημαντικά στην ροή κεφαλαιων..Αλλωστε από τους δικούς της κύκλους θα έμπαινε και η βάση σημαντικών τραπεζιτικών θεσμών στα τέλη του 19ου αρχές του 20ου αιώνα...Και παρά τα κλισέ στο σχολείο, η Κύπρος συνέχισε να παράγει και επί Οθωμανων..Μαλιστα επιλέχτηκε από τους βρετανούς και λόγω της οικονομικής σταθερότητας της…Αλλα αυτό σε άλλο κεφάλαιο..

http://www.ottomanhistorypodcast.com/2016/11/ottoman-empire-cyprus.html

 

Insularity and Empire in Ottoman Cyprus


Download the podcast

The history of Mediterranean islands offers a dynamic paradox of insularity engendered by geographical isolation and connectivity fostered by access to ports and maritime networks. In this podcast, we discuss those themes through a conversation about the transformation of Cyprus over the centuries of Ottoman imperial rule. Our guest Antonis Hadjikyriacou has studied the history of Cyprus from the earliest years of Ottoman rule during the late 16th century into the 19th century. In the interview, we explore agricultural production and political economy in Cyprus through geo-spatial analysis of early Ottoman documentation and consider how the local politics and economy of Cyprus were situated in a changing Mediterranean.

CREDITS

Episode No. 284
Release Date: 29 November 2016
Recording Location: Rethymno, Greece
Editing and production by
Chris Gratien
Sound excerpts: from archive.org - 
Harmandali - Recep Efendi, Cemal Efendi
Special thanks to 
Monsieur Doumani for allowing us to use "The System/Το σύστημαν"
Images and bibliography courtesy of
Antonis Hadjikyriacou

To learn more about the Mediterranean Insularities project, visit
http://medins.ims.forth.gr/



IMAGES


Map of the Mediterranean Sea from The Book of Curiosities: Book 2, Chapter 10: “On the Western Sea, that is the Syrian Sea, its harbours, islands and anchorages” (MS. Arab. c. 90, fols. 30b-31a). Bodleian Library, University of Oxford.



All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.




All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.




All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.


All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.



All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.


All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.


All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.




All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.


 Gardens and orchards in Lord Kitchener's 1881 "Plan of Nicosia". All rights reserved. (c) Copyright by Institute for Mediterranean Studies/FO.R.T.H. and Antonis Hadjikyriacou, 2016.

SELECT BIBLIOGRAPHY
Aymes, Marc. A Provincial History of the Ottoman Empire: Cyprus and the Eastern Mediterranean in the Nineteenth Century. Translated by Adrian Morfee. (London and New York, 2014) 

Bentley, Jerry H., Renate Bridenthal, and Kären Wigen, (eds.) Seascapes: Maritime Histories, Littoral Cultures, and Transoceanic Exchanges (Honolulu, 2007)

Braudel, Fernand, The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II. 2 Vols. Translated by Siân Reynolds. (London-New York, 1972).

Cadogan, Gerald, Maria Iacovou, Katerina Kopaka and James Whitley (eds), Parallel Lives: Ancient Island Societies in Crete and Cyprus (London, 2012)

Constantakopoulou, Christy, The Dance of the Islands: Insularity, Networks, the Athenian Empire, and the Aegean World (Oxford, 2007)

Fletcher, Lisa, ““...some distance to go”: A Critical Survey of Island Studies,” in New Literatures Review 47-48 (2011), 17-34.

Given, Micael and Marios Hadjianastasis, “Landholding and Landscape in Ottoman Cyprus” Byzantine and Modern Greek Studies 34:1 (2010), 38-60

Hadjianastasis, Marios, “Between the Porte and the Lion: identity, politics and opportunism in seventeenth century Cyprus” in Frontiers of the Ottoman imagination: Studies in Honour of Rhoads Murphey, Marios Hadjianastasis, ed., (Leiden, 2014), 139-167

Hadjikyriacou, Antonis, “Local Intermediaries and Insular Space in Late–18th Century Ottoman Cyprus,” Journal of Ottoman Studies 44 (2014), 427–456

Hadjikyriacou, Antonis and Elias Kolovos, “Rural Economies and Digital Humanities: Prospects and Challenges,” in Ottoman Rural Societies and Economies: Halcyon Days in Crete VIII (Rethymno, 2015), 415-423 

Hadjikyriacou, Antonis, (ed.) Insularity in the Ottoman World (Princeton, 2017); also published as a special issue of Princeton Papers 19 (2017)

Kolovos, Elias, “Insularity and Island Society in the Ottoman Context: The Case of the Aegean Island of Andros (Sixteenth to Eighteenth Centuries),” Turcica 39 (2007), 49-122

Lewis, Martin and Kären Wigen, The Myth of Continents: A Critique of Metageography (Berkeley, 1997)

Margariti, Roxani, “An Ocean of Islands: Islands, Insularity, and Historiography of the Indian Ocean,” in The Sea: Thalassography and Historiography, Peter N. Miller, ed. (Ann Arbor, 2013), 198-229

Michael, Michalis N., Eftychios Gavriel, and Matthias Kappler, eds., Ottoman Cyprus: A Collection of Studies in History and Culture. (Wiesbaden, 2009)

Sivasundaram, Sujit, Islanded: Britain, Sri Lanka, and the Bounds of an Indian Ocean Colony (Chicago, 2013)

Steinberg, Philip E., The Social Construction of the Ocean (Cambridge, 2001)

Tabak, Faruk, The Waning of the Mediterranean, 1550–1870: A Geohistorical Approach (Baltimore, 2008)

Vatin, Nicolas and Gilles Veinstein, (eds.) Insularités ottomanes (Paris, 2004).

Wigen, Kären, A Malleable Map: Geographies of Restoration in Central Japan, 1600–1912 (Berkeley, 2010)

Yaycioglu, Ali, Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions (Stanford, 2016).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου