13 Νοε 2016

Δελτίο εποχής: το Μοντ Περελίν ως διάδρομος, η εποχή ως το πλαίσιο.. Η αποικιοκρατία τελείωσε με την ήττα των αγγλογάλλων στο Σουέζ το 1956, και η κυπριακή ανεξαρτησία ήταν το αναπόφευκτο επακόλουθο.. Αν σήμερα ολοκληρώνεται το μακελειό που ξεκίνησε η εισβολή στο Ιράκ το 2003, τότε τί σημαίνει για την Κύπρο η διαφαινόμενη πια μετατόπιση προς ένα πολυαρχικό, αντί ηγεμονικό, πλαίσιο πολιτικής συγκρότησης του παγκόσμιου συστήματος;

Αφού δεν ήρθαν πίσω για να ξανασυζητήσουν τα 4 κεφάλαια που έχουν κλείσει εδώ και χρόνια, τότε έχουμε δυο ευδιάκριτα, πια, σημεία στο βάθος του διαδρόμου: Χάρτης και Διεθνής Διάσκεψη. Το θέμα είναι γιατί θέλει λύση η κάθε κοινότητα και αν μπορεί να μιλά κανείς, πια, για ομοιόμορφες κοινότητες..
Οι συνομιλίες θα συνεχιστούν στο Μοντ Πετεριλ. Αυτό σημαίνει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είτε δεν επιδίωξε, είτε δεν είχε τη δυνατότητα να αποφύγει τη διαδικασία. Το τελευταίο διάστημα, είναι σαφές ότι είναι οι τουρκοκύπριοι που θέλουν, σχεδόν πιεστικά, να προχωρήσει η διαδικασία λύσης. Υπάρχουν δυο βασικοί λόγοι – στην επιφάνεια, μια διαδικασία λύσης θα βγάλει τους τουρκοκύπριους από την κατάσταση του no mans land στην οποία βρίσκονται μετά το 2003-04. Εν μέρει πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας και της ΕΕ, αλλά εν μέρει και διαμένοντες σε ένα χώρο που είναι και δεν είναι. Υπάρχει, ζουν σε αυτόν – αλλά δεν αναγνωρίζεται, άρα πρέπει να διεκδικούν μόνιμα δανεικές ταυτότητες για να κυκλοφορήσουν εκτός. Υπόγεια η μεγάλη πλειοψηφία των τουρκοκυπρίων, και ιδιαίτερα όσοι εκλεξαν τον κ. Ακιντζή ελπίζουν ότι με μια λύση θα μπορέσουν να απαγκιστρωθούν από τα προβλήματα ή τις περιπέτειες στις οποίες μπορεί να εμπλακεί η Τουρκία και πριν, αλλά ιδιαίτερα με την απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του Ερντογάν. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα, συντριπτικά κοσμική, από αριστερά στα δεξιά, σαφώς νοιώθει μέρος μιας άλλης ιστορικής αφήγησης από τις πρόσφατες τάσεις και διαμάχες στη γειτονική χώρα και την εμπλοκή της στα της Μέσης Ανατολής.

Οι βασικές δυναμικές στην περιοχή οδηγούν σε μείωση των εντάσεων, και παραδόξως [ίσως όπως και το 1956, όπου ΕΣΣΔ και ΗΠΑ συνεργάστηκαν ενάντια στις τέως αποικιακές δυνάμεις] ίσως η Κύπρος να αναδειχθεί στο συνοριακό χώρο που θα ευνοήσει ένα νέο κλίμα..

Αλλά, αν αυτά φαίνονται στους ελληνοκυπρίους ως σημεία με βάση τα οποία μπορούν να πιέσουν, ζουν σε αυταπάτες.. Οι τουρκοκύπριοι έχουν μάθει να ζουν σε αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο, και οι συμπατριώτες τους στον νότο πρέπει να κατανοήσουν [αν θέλουν να τους καταλάβουν, αντί απλώς να τους αντιμετωπίζουν την μια ως άβουλες οντότητες που έχουν - ή πρέπει να έχουν- απλώς τις ίδιες απόψεις με τους ε/κ, και από την άλλη ως όργανα της Τουρκίας] πως  αυτή η κοινότητα έμαθε να εξισορροπά στο δικό της ιδιόμορφο σύνορο-μέσα-στο σύνορο Κύπρου ως συνολικού συνοριακού χώρου. Ως ένας χώρος ανάμεσα στην ανατολή και δύση, αλλά και ανάμεσα στους ελληνοκύπριους και την Τουρκία, και τώρα ανάμεσα σε αυτούς τους δυο πόλους και την ΕΕ. Και από την οπτική γωνία της πλειοψηφίας των τουρκοκύπριων, θα έπρεπε και οι ελληνοκύπριοι να θέλουν λύση, ιδιαίτερα για να αυτονομηθεί το νησί, σαν σύνολο, από τις εξελίξεις στην Τουρκία, αλλά και για να μπορέσουν από κοινού να διαμορφώσουν πολιτική σε θέματα που δεν μπορούν πια να είναι κοινοτικά – όπως οι σχέσεις με τη Μέση Ανατολή και το φυσικό αέριο.


Οι ελληνοκυπριακές τελετουργίες

Αν κρίνει κανείς από τις αναπαραστάσεις των εξελίξεων στις ελληνοκυπριακές εφημερίδες έχει γίνει ένα βήμα, και τώρα, μετά τις τοπικές τελετουργίες [τα κόμματα του απορριπτικού κέντρου θα φωνάξουν, το ΑΚΕΛ και το ΔΗΣΥ θα υποστηρίξουν την διαδικασία] θα πρέπει να αναμένεται μια κίνηση στο Μοντ Περελίν. Σε αυτό το πλαίσιο, η διακοπή με προσμονή για το Μοντ Περελίν μπορεί να ερμηνευθεί ως μέρος της διαδικασίας. Ίσως και ως ανίχνευση εδάφους για την νέα αμερικανική κυβέρνηση. Αλλά επειδή στην ελληνοκυπριακή πλευρά, οι φαντασιώσεις διατηρούνται λίγο περισσότερο από ότι η συνηθισμένη διάρκεια του διαχωρισμού πραγματικότητας και χθεσινού Ονείρου, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να επιδιωχθεί καθυστέρηση. Η κυβερνητική παράταξη είναι από τις πιο διαπλεκόμενες στην νεώτερη κυπριακή ιστορία. Αν ήταν εφικτό μερίδα του ΔΗΣΥ θα προσπαθούσε να καθυστερήσει λίγο ακόμα, και για να μην προκληθεί εσωτερική αντιπαράθεση στο κόμμα, αλλά και για μην βρεθεί [έστω και για λίγο ακόμα] το κόμμα σε μια κατάσταση που θα πρέπει να μοιραστεί την εξουσία. Βέβαια, οι προεδρικές μπορεί να σημαίνουν ακριβώς αυτό, την απώλεια της εξουσίας, άρα μια μερίδα του κυβερνώντος κόμματος μπορεί να ανακαλύψει και πάλι το πάθος του 2004, όταν έχασε την εξουσία και έλπιζε σε επιστροφή μέσω της λύσης…

Το ότι η εφημερίδα της αριστεράς, η Χαραυγή ήταν η μόνη, ουσιαστικά, που είχε ένα προσεγμένα αισιόδοξο πλαίσιο, είναι εκφραστικό και των ιστορικών καταβολών της λύσης..

Οι δυναμικές της επανένωσης  λειτουργούν ήδη και ας δεν βλέπουν μερικοί πέρα από τη μύτη τους χωρίς τα γυαλιά της Ιστορίας…
Όμως, κάτω από την επιφάνεια των ελληνοκυπριακών αφηγήσεων αναδύεται επίσης και μια σαφής δυναμική για το μέλλον.. Μπορεί οι εκδηλώσεις στον Ορφέα να εκφράζουν τον εξωθεσμικό χώρο, αλλά είναι και μια δυναμική που εκτός από την πρωτοποριακή της λειτουργία [τώρα έχουμε ανακατάληψη της γραμμής συνόρου του διαχωρισμού, αντί κατάληψη από τους οπαδούς του τείχους όπως τη δεκαετία του 1990] διαχέεται ευρύτερα τα τελευταία χρόνια.. Από το άνοιγμα των οδοφραγμάτων, εκείνη την εντυπωσιακή άρνηση υποταγής των ελληνοκυπρίων στις νουθεσίες της πλειοψηφίας των ΜΜΕ, μέχρι τις υπόγειες σχέσεις που έχουν οικοδομηθεί όλα αυτά τα χρόνια [υπάρχει μια μεγάλη μερίδα και στις δυο κοινότητες που βιώνει πια ντε φάκτο την Κύπρο ως ενιαίο χώρο και πάλι] και τις ρεαλιστικές πραγματικότητες που δημιούργησε η πιστοποίηση της ύπαρξης φυσικού αερίου το 2011, όπως και οι ανάγκες που δημιούργησε η κρίση [οι πρόσφυγες, ουσιαστικά, ζουν σε μια άνιση κατάσταση σε σχέση με τους μη πρόσφυγες όσον αφορά στη δυνατότητα χρήσης της περιούσιας τους – και αυτό αφορά πια και μια γενιά για την οποία ο γενέθλιος χώρος είναι διπλός, εκείνος τη συλλογικής ή φαντασιακής μνήμης και εκείνος της άμεσης βιωμένης εμπειρίας..




«Οι άνθρωποι φτιάχνουν την Ιστορία τους, αλλά όχι σε συνθήκες της δικής τους επιλογής», Καρλ Μαρξ
Στην Κύπρο βέβαια, ως ένα πολιτικό συνοριακό σημείο-χώρο στο παγκόσμιο σύστημα, η ιστορική διαμόρφωση έχει να κάνει και με τις δυναμικές γύρω μας. Αυτές είναι οι «συνθήκες» μέσα στις οποίες οι άνθρωποι παίρνουν τις αποφάσεις τους για να παραφράσουμε τον Μαρξ. Πέρα από τις πανηγυρικές δικαιολογίες γιατί έπρεπε να ανεχθούμε τον κάθε Γιωρκάτζη ως υπουργό άμυνας τη δεκαετία του 1960, η πραγματικότητα είναι ότι οι Βρετανοί έφυγαν και γιατί ο τοπικός πληθυσμός έγινε απείθαρχος μετά το 1945, αλλά πολύ περισσότερο γιατί η ήττα των αγγλογάλλων στο Σουέζ [το ότι αναγκάστηκαν από τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ να αποχωρήσουν] σηματοδότησε το τέλος της αποικιοκρατίας. Έτσι και τώρα, οι αλλαγές στην περιοχή πιέζουν και από τα έξω. Και όπως και το 1956, οι αλλαγές στην περιοχή αντικατοπτρίζουν ευρύτερες τάσεις.




Η Μέση Ανατολή ως τραύμα: η αυξανόμενη απομόνωση [και το δομικό αδιέξοδο] της ισραηλιτικής κυβερνητικής ακροδεξιάς από το περιβάλλον [τοπικό και παγκόσμιο] ενώ η πληγή της Παλαιστίνης απλώνει την αιματοβαμμένη σκιά της πια και στη Δύση..
Είναι γρήγορα ακόμα να προσδιορίσει κανείς το who the real Trump is πίσω από τα όσα έχει πει και κάνει ως προεκλογικό θέαμα, αλλά μια σειρά δεδομένα είναι πια σαφή στο τραπέζι. Το παγκόσμιο σύστημα τείνει πια με μια αδίσταχτη δυναμική προς ένα πολυαρχικό μοντέλο με διάφορα κέντρα-πόλους. Στην περιοχή μας, η πληγή του παλαιστινιακού παραμένει ανοιχτή, και η ισραηλιτική ακροδεξιά δεν φαίνεται να κατανοεί το περιβάλλον στο οποίο απομονώνεται αυξανόμενα – αλλά οι μεγάλοι παίκτες, όπως η Ρωσία που είναι, πια, ο ένας βασικός πόλος παγκόσμιου βεληνεκούς στην περιοχή, και οι ΗΠΑ, έστω και αν βρίσκονται σε αναδίπλωση, εστιάζουν στο θέμα. Ίσως δοκιμάσει και ο Ομπάμα ξανά, στο τέλος της θητείας του.. αλλά.. Ο Ομπάμα ίσως να μείνει στην Ιστορία, ως ο αμερικανός πρόεδρος, ο οποίος έβγαλε στην επιφάνεια τη δυσφορία για τη στάση του Ισραήλ... Και αν οι δυναμικές έχουν δομική μορφή, μάλλον το Ισραήλ θα συνεχίζει να βρίσκει, πια, μπροστά του αυξανόμενα μια δημόσια δυσφορία δυτικά, αντί απλώς αποδοχή.. Ήδη η πίεση είναι εμφανής και από το κίνημα για μη συνεργασία δυτικών θεσμών με το Ισραήλ όσο συνεχίζει την αδιάλλακτη στάση του, αλλά και από την ΕΕ... Ο Τραμπ άνοιξε το θέμα ζητώντας συνάντηση με τον Νετανιάχου, ενώ ο Πούτιν, ήδη, κανονίζει συναντήσεις στη Μόσχα. Όλοι κατανοούν ότι η πληγή της Παλαιστίνης πυροδοτεί τον ισλαμισμό, και όσο και να ζουν στο κόσμο τους οι της εξουσίας στο Ισραήλ, η φωτιά στην περιοχή πλησιάζει επικίνδυνα και τα δικά τους σύνορα…

Το Συριακό ως σημείο καμπής: Η ήττα των ισλαμιστών και το Χαλέπι ως οριακό σημείο αλλαγής πλαισίου. Οι νέοι περιφερειακοί παράγοντες [Ιράν, Τουρκία] είχαν διαφωνήσει με την εισβολή στο Ιράκ, έχουν φτιάξει καλές σχέσεις με τη Μόσχα και αναζητούν νέο ρόλο στα ερείπια που άφησε πίσω της η «ισλαμική άνοιξη» που χρηματοδοτήθηκε από τα εμιράτα και είχε δυτικό νονό, τον Economist ως έκφραση του δυτικού ηγεμονισμού που προσπαθούσε να γαντζωθεί ακόμα λίγο από τη φαντασίωση του χθες..
Το κέντρο βάρους, βέβαια, αυτήν την στιγμή, στην περιοχή είναι το Συριακό. Η αποτυχία των ισλαμιστών να σπάσουν την πολιορκία στο Χαλέπι, παρά το ότι η Ρωσία σταμάτησε τις αεροπορικές επιθέσεις, ενδεχομένως για να μην χρησιμοποιούνται από την προεκλογική εκστρατεία [της Κλίντον ειρωνικά που πυροδότησε μια παράλογη αντί-ρωσική υστερία, ταυτίζοντας τον Τραμπ με τον Πούτιν] ολοκληρώνει την εκεί αντιπαράθεση με νίκη της συριακής κυβέρνησης. Ήδη, η Τουρκία έχει αποστασιοποιηθεί, και η νέα πολιτική ηγεσία στις ΗΠΑ, με τον Τραμπ, θα κινηθεί λογικά [και με όσα έχουν ειπωθεί] ανάλογα.. Με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα η νέα πολιτική των ΗΠΑ θα πρέπει να αναμένεται ότι θα είναι περισσότερο συνεργατική με τη Ρωσία, παρά αντιπαραθετική. Αυτό δεν είναι απλώς προϊόν της ανόδου του Τραμπ, αλλά και των ευρύτερων εξελίξεων στην περιοχή…

Η αιματοβαμμένη περίοδος που ξεκίνησε ουσιαστικά με την εισβολή στο Ιράκ το 2003 [στην οποία για να θυμόμαστε αντιτάχθηκαν δυο τοπικές δυνάμεις, η Τουρκία που δεν άφησε τα αμερικανικά στρατεύματα να εισβάλουν από το έδαφος της, και το Ιράν που ήταν τότε απομονωμένο] και απόκτησε μορφή λουτρού αίματος από το 2011, ανέδειξε μέσα στα ερείπια δυο τοπικούς περιφερειακούς παίκτες – το Ιράν, το οποίο άντεξε τις κυρώσεις, και του οποίου η επιρροή φτάνει μέχρι τη Μεσόγειο πια, και την Τουρκία, που παρά τις διαμάχες στις οποίες εμπλέκεται στα σύνορα της [και την εμμονή του Ερντογάν με την εξουσία ως πρόεδρος που τον οδηγεί σε μια αντιπαράθεση με τους κούρδους, παρά στην εξομάλυνση όπως προσπαθούσε πριν], καταφέρνει να είναι ο σημαντικός παίκτης του σουννιτικού κόσμου. Και οι δυο παίκτες προσδιορίζονται, πια, αυτόνομα, αλλά με φιλικές σχέσεις προς την Μόσχα… Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία [που έχει πια τον πόλεμο στην αυλή της, στην Υεμένη και την οικονομική επίπτωση μπούμερανγκ της μείωσης της τιμής του πετρελαίου, την οποία στόχευε ως πίεση προς την Ρωσία], όπως και η Βενετία του Κατάρ, που χρηματοδότησαν την ισλαμική [παρά αραβική] άνοιξη, και ταυτίστηκαν με τις δυτικές επεμβάσεις, φαίνονται να είναι οι χαμένοι και θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τις στρατηγικές τους.


Μια νέα περίοδος συνύπαρξης των μεγάλων δυνάμεων με αφετηρία το κυπριακό;
Οι βασικές δυναμικές στην περιοχή οδηγούν σε μείωση των εντάσεων, και παραδόξως [ίσως όπως και το 1956 όπου ΕΣΣΔ και ΗΠΑ συνεργάστηκαν ενάντια στις τέως αποικιακές δυνάμεις] ίσως η Κύπρος να αναδειχθεί στο συνοριακό χώρο που θα ευνοήσει ένα νέο κλίμα.. Ίσως η συνύπαρξη των κεφαλαίων των δυο [ρώσων – αμερικανών] στο κυπριακό τραπεζιτικό σύστημα να είναι εκφραστικό των μελλοντικών τάσεων… Και καθώς τα σενάρια Νούλαντ [με νοσταλγίες ψυχρού πόλεμου και πραξικοπημάτων, όπως στην Ουκρανία] μάλλον θα υποχωρήσουν [και λόγω της Ρωσικής, πια, θέσης που σαφώς άντεξε στην επίθεση, αλλά και λόγω της πολιτικής Τραμπ] η πολιτική συνύπαρξη των δυο στο ανατολικό συνοριακό σημείο της Μεσόγειου, την Κύπρο, ίσως να είναι σύμπτωμα του μέλλοντος.. Και όπως ξέρει οποιοσδήποτε μελετήσει την κυπριακή εμπειρία [από την αυτονόμηση της εκκλησίας, μέχρι την πολιτική ανεξαρτησία] η αυτονομία των ιθαγενών στηρίζεται στην ύπαρξη αντικρουόμενων δυνάμεων, που δεν μπορούν να επικρατήσουν, και που αναγνωρίζουν στους ιθαγενείς το ρόλο της διαχείρισης των κοινών τους..

Ακόμα και οι ευρύτερες τάσεις στην περιοχή οριοθετούν, πια, το ενδιαφέρον της Τουρκίας ανατολικά – στην παρεμπόδιση σύνδεσης των κουρδικών περιοχών, αλλά και τη διεκδίκηση ρόλου στο βόρειο Ιράκ.. Οπότε το κυπριακό είναι και θέμα σύνδεσης της Τουρκίας με τη Δύση.. Οι εξωτερικές συγκυρίες, λοιπόν, δεν είναι αποτρεπτικές..


Το πολυαρχικό πλαίσιο από την περιοχή που εντέλει ο Ήλιος..
Γενικότερα, καθώς ο Τραμπ ετοιμάζεται να αναλάβει, σε μια διχασμένη χώρα, οι διαδικασίες στον πλανήτη συνεχίζουν.. Παρά την δυτική υστερία εναντίον της Ρωσίας, στις εκλογές στην Βουλγαρία αυτήν την Κυριακή, κέρδισε με μεγάλη πλειοψηφία ενός υποψήφιος που στηρίχτηκε από το Σοσιαλιστικό κόμμα και θεωρείται [στις τοπικές βαλκανικές δυναμικές]  ότι εκφράζει και την δυσφορία ενάντια στην Δύση, αλλα και την επιθυμία για ανάπτυξη των σχέσεων με την Ρωσία..

Οι τάσεις στην Άπω Ανατολή δείχνουν αντίστοιχα την επέκταση της κινεζικής επιρροής.. Στην νότια Κορέα λ.χ. η φίλο-αμερικανή πρόεδρος εμπλέκεται σε σκάνδαλα διαπλοκής και αντιμετωπίζει μαζικές διαδηλώσεις, ενώ οι Φιλιππίνες κινούνται προς τον κινεζικό κύκλο.. Οι τάσεις δείχνουν ρευστότητα… Και αν υπάρχει κάτι που φαίνεται με σαφήνεια, είναι η ευρύτερη αναγνώριση των μετατοπίσεων. Δεν υπάρχει, πια, το πλαίσιο αμετάβλητων θέσεων. Μέχρι και η Ιαπωνία αναζητά σχέσεις και ρόλο με την Ρωσία, και με την Κίνα μέσω Ρωσίας – παρά τη δηλωμένη πολιτική των ΗΠΑ, μέχρι τώρα, να γίνει προσπάθεια περικύκλωσης της Κίνας από τη θάλασσα με κράτη που θα έχουν προβλήματα με το Πεκίνο... Σε τούτο πλαίσιο, η νέα αμερικανική κυβέρνηση θα βρει μπροστά της μια κατάσταση που, ήδη, έχει μια δυναμική που αναπτύσσεται – και σε μια κατεύθυνση που δεν είναι εκείνη την οποία σκιαγραφούσε το asia pivot της Χίλαρυ.. Βέβαια ο Τραμπ υποσχέθηκε προστασία της αμερικανικής βιομηχανίας από τις κινεζικές εξαγωγές.. Αλλά όπως λένε και οι κινέζοι, ως επιχειρηματίας ..θα καταλάβει.... Με τη Ρωσία θα πρέπει να συμβιβαστεί [αυτό το δήλωσε, ήδη, προεκλογικά ως επιθυμητό στόχο], αλλά και με την Κίνα θα πρέπει να μάθει να συμβιώνει ως τον άλλο ίσο παγκόσμιο πόλο.. Η ενοποίηση του πλανήτη με τούτη την έννοια δεν γίνεται με την ομοιόμορφη εικόνα της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης, αλλα με μια σειρά αναδιατάξεων…
Μπορεί να σηματοδοτεί, η εποχή, και μια κυπριακή στιγμή.. Μπορεί..

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου