25 Σεπ 2016

Η συριακή κρίση ως καθρέφτης των μετατοπίσεων στην Μέση Ανατολή: η σταθεροποίηση του ρωσικού πόλου στην περιοχή, η αμερικανική [προεκλογική ή ευρύτερη] αμηχανία, και το υπό διαμόρφωση γενικότερο πλαίσιο στην ευρωασία



Σε ένα συνέδριο που έγινε πρόσφατα στην Λευκωσία, μια ειδικός σε θέματα ενέργειας από το Ισραήλ [με προσβάσεις στην κυβέρνηση Νετανιάχου] έκανε δυο  ενδιαφέροντα σχόλια: «..φαίνεται να υποθέτετε ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική στη Μέση Ανατολή, επειδή ξεκινά από την Ουάσιγκτον, είναι έξυπνη. Στην πραγματικότητα είναι αρκετά ηλίθια.» ..Και «Η Ρωσία είναι τώρα ο γείτονας μας. Συντονιζόμαστε με αυτούς σε ένα αριθμό θεμάτων ασφάλειας. Κατά συνέπεια δεν μπορούμε να τους αποκλείσουμε από τους υπολογισμούς για επιχειρηματικά, οικονομικα, ζητήματα. Και αυτό φυσικά περιλαμβάνει και τον τομέα της ενέργειας.»
                  
Η ρωσική παρέμβαση στη Συρία: μια στρατιωτική, οικονομική και πολιτική επιτυχία… Ένας παίκτης που ήρθε για να μείνει - και άλλωστε έψαχνε αυτήν την πρόσβαση σαν κράτος, για 200 χρόνια…
 Αυτήν την περίοδο συμπληρώνεται ένας χρόνος από την ανοιχτή επέμβαση της Ρωσίας στη Συρία. Στρατιωτικά, η επέμβαση ήταν σαφώς επιτυχημένη στο τοπικό πολεμικό πεδίο. Πολιτικά, όμως, τα κέρδη φαίνονται να είναι πολλαπλάσια – και εσωτερικά και εξωτερικά. Οι εκλογές στη Ρωσία απέδειξαν ήδη δυο πράγματα: η προσπάθεια της Δύης να κατασκευάσει ένα είδος εσωτερικής πίεσης με την αντιπαράθεση που ξεκίνησε με το πραξικόπημα στην Ουκρανία, και τις συνακόλουθες οικονομικές κυρώσεις, δεν φαίνεται να αποδίδει. Η Ρωσία φαίνεται να βγαίνει από την περίοδο πιέσεων, μάλλον ενισχυμένη – και το ίδιο ισχύει και τον βασικό στόχο της Δυσης, τον ρώσο πρόεδρο, Β. Πούτιν. Οι πρόσφατες εκλογές στη ρωσική ομοσπονδία  κατέγραψαν μια εντυπωσιακή άνοδο του κόμματος του Πούτιν – ένα επίπεδο αποδοχής, που διαψεύδει τις δυτικές ελπιδες. Το ποσοστό αυτών που ψηφίσαν ήταν σαφώς μειωμένο, αλλά αυτό απλώς ενίσχυσε τον Πούτιν. Και αν υπήρχε ένα γενικό μήνυμα ήταν η επιλογή της σταθερότητας και της έγκρισης των πολιτικών του. Η Ρωσία εμφανίζεται και πάλι σαν μια μεγάλη δύναμη. Η άνοδος της ενωμένης Ρωσίας στο επίπεδο του 54% αξίζει να σημειωθεί σε σύγκριση με την αυξημένη νοσταλγία για την σοβιετική ένωση – αυτή την νοσταλγία, όμως, δεν την καρπώθηκε το κομμουνιστικό κόμμα, ούτε το κεντροαριστερό κόμμα δίκαιη Ρωσία. Αντίθετα, φαίνεται να πυροδότησε περισσότερο την στήριξη στον Πούτιν που εμφανίζεται ως ο ηγέτης που φέρνει ξανά πίσω την σταθερότητα και την εικόνα της Ρωσίας ως παγκόσμια δύναμη.

Αφού οι πόλεμοι και οι αντιπαραθέσεις αυτήν την εποχή φαίνεται να διεξάγονται σε διάφορα επίπεδα, αξίζει και μια αναφορά στο κόστος, στο οποίο εστιάζουν συνήθως τα δυτικά ΜΜΕ, έστω και ως μορφή έμμεσης πίεσης προς την Ρωσία, όπως είναι και ο στόχος των κυρώσεων μετά τα ουκρανικό. Σύμφωνα με δυτικούς υπολογισμούς, η παρέμβαση στην Συρία στοιχίζει στη Ρωσία μερικά εκατομμύρια ημερησίως. Όμως, έχει αρχίσει να καταγράφεται και το αντίβαρο, σε αυτήν την εποχή της διάχυτης αντιπαράθεσης των πόλων του πολυαρχικού συστήματος: η Ρωσία καταγράφει επίσης, όπως παρατήρησε η Φιγκαρό, μια εντυπωσιακή άνοδο στις εξαγωγές στρατιωτικού υλικού. Προφανώς, η επιτυχία στη Συρία, αποφέρει και δισεκατομμύρια σε πωλήσεις οπλών και μηχανισμών που αποδείχτηκαν λειτουργικά.. Αυτή η επίδειξη ήταν μέχρι τώρα [από την δεκαετία του 1990] ένα πεδίο στο οποίο κέρδιζαν κατά κράτος οι ΗΠΑ.. και μερικά συμμαχικά τους κράτη..

Συρία: Η συγκριτική νίκη των κοσμικών με τη ρωσική βοήθεια
Αυτή η εικόνα δεν είναι παραπλανητική. Ο ρόλος και η συγκριτική επιτυχία της Ρωσίας στην Μέση Ανατολή, καθορίζει πια τις εξελίξεις. Η κυβέρνηση του Άσσαντ και η κοινωνική συμμαχία η οποία την στηρίζει κατάφερε να ανατρέψει την επίθεση την οποία είχε οργανώσει η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία το 2015 με τον «Στρατο της κατάκτησης» [μια συμμαχία ισλαμικών ομάδων με εξοπλισμό από τις χώρες προστάτες]. Εκείνη η ισλαμική συμμαχία είχε ως στόχο την περιοχή των μεσογειακών παραλίων της Συρίας, την περιοχή της Λατάκιας.

Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται ότι η κυβέρνηση Ομπάμα πριν παραδώσει την εξουσία, προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από τους πιο ακραίους ισλαμιστές – και έτσι υπέγραψε συμφωνία με την Ρωσία, και δέχτηκε το διαχωρισμό των μετριοπαθών από τους ακραίους ισλαμιστές που συνδέονται με την Αλ Κάιντα, οι οποίοι άλλαξαν ξανά το όνομά τους – αλλά παραμένουν η ίδια οργάνωση. Είναι κωμικό βέβαια ότι οι ΗΠΑ που ξήλωσαν την ιρακινή κοινωνία, αναζητώντας δήθεν τρόπους να πολεμήσουν την Αλ Κάιντα μετά την 11/9, ότι τώρα προσπαθούν για 4 χρόνια να συγκαλύψουν ότι συνεργάζονταν με παρακλάδια της οργάνωσης. Αλλά ακόμα και αυτή η συμφωνία έχει σαφή προβλήματα, διότι όλοι ξέρουν ότι οι δήθεν μετριοπαθείς ισλαμιστές είναι μια ανύπαρκτη ή ασήμαντη πολιτικό-στρατιωτική οντότητα.  Έτσι, οι ισλαμιστές της  Αλ Κάιντα [της Αλ Νούρσα ή με την νέα τους κάλυψη] ουσιαστικά είναι ο βασικός ένοπλος μηχανισμός της αντιπολίτευσης και ότι έχει απομείνει από τους χρηματοδοτούμενους από τις ΗΠΑ.

Ταυτόχρονα, ο συριακός στρατός κατάφερε να ανατρέψει την προέλαση του Ισλαμικού κράτους και να ανακαταλάβει την Παλμύρα, να εκκαθαρίσει και την περιοχή γύρω από την Δαμασκό και άλλες πόλεις και να περικυκλώσει του ισλαμιστές στο Χαλέπι. Ιδιαίτερα στη δεύτερη περιοχή, η περικύκλωση των ισλαμιστών οδήγησε για πρώτη φορά τα δυτικά τα ΜΜΕ να παραδεχτούν ότι ουσιαστικά το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του Χαλεπιού [από τα 2 εκατομμύρια κατοίκων] κατοικούν στις περιοχές που ελέγχει η κυβέρνηση, ενώ στις περιοχές των ισλαμιστών κατοικούν  [ή είναι εγκλωβισμένοι] γύρω στις 200,000. Προηγουμένως, η δυτική ειδησεογραφία έδινε την εντύπωση είτε ότι οι ισλαμιστές έλεγχαν ολόκληρο το Χαλέπι [όταν μιλούσαν για την πόλη μιλούσαν μόνο για τις περιοχές τους] ή ότι η κυβέρνηση μόλις και είχε κάποια μικρή παρουσία..

Η αλλαγή στάσης της Τουρκίας πριν και ιδιαίτερα μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου, οδήγησε ουσιαστικά τη δυτική πολιτική σε αδιέξοδο. Η συμμαχία των ΗΠΑ με τους κούρδους ήταν μια επιλογή της τελευταίας στιγμής που δημιουργεί ουσιαστικά περισσότερα προβλήματα παρά λύει – με δεδομενη την αντίθεση της Τουρκίας. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται ότι η κυβέρνηση Ομπάμα πριν παραδώσει την εξουσία, προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από τους πιο ακραίους ισλαμιστές – και έτσι υπέγραψε συμφωνία με την Ρωσία, και δέχτηκε το διαχωρισμό των μετριοπαθών από τους ακραίους ισλαμιστές που συνδέονται με την Αλ Κάιντα, οι οποίοι άλλαξαν ξανά το όνομα τους – αλλά παραμένουν η ίδια οργάνωση. Είναι κωμικό βέβαια ότι οι ΗΠΑ που ξήλωσαν την ιρακινή κοινωνία, αναζητώντας δήθεν τρόπους να πολεμήσουν την Αλ Κάιντα μετά την 11/9, ότι τώρα προσπαθούν για 4 χρόνια να συγκαλύψουν ότι συνεργάζονταν με παρακλάδια της οργάνωσης. Αλλά ακόμα και αυτή η συμφωνία έχει σαφή προβλήματα, διότι όλοι ξέρουν ότι οι δήθεν μετριοπαθείς ισλαμιστές είναι μια ανύπαρκτη ή ασήμαντη πολιτικό-στρατιωτική οντότητα.  Έτσι, οι ισλαμιστές της  Αλ Κάιντα [της Αλ Νούρσα ή με την νέα τους κάλυψη] ουσιαστικά είναι ο βασικός ένοπλος μηχανισμός της αντιπολίτευσης και ότι έχει απομείνει από τους χρηματοδοτούμενους από τις ΗΠΑ.

Η αμηχανία των ΗΠΑ μετά την αποτυχία να εφευρεθούν μετριοπαθείς ισλαμιστές – διαμάχη υπηρεσιών και υπουργείων για την εκεχειρία; Ή μια ρευστή περίοδος πριν την εκλογή νέου προέδρου;
 Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να αποδεχτούν την πραγματικότητα επί του εδάφους. Αλλά και πάλι αυτό φαίνεται να έγινε από το υπουργείο εξωτερικών ενώ φαίνεται [ή έτσι φάνηκε να διαρρέει] ότι υπάρχουν υπηρεσίες και παράγοντες στο πεντάγωνο που διαφωνούν. Και σαφώς όλοι περιμένουν τον νέο πρόεδρο να τοποθετηθούν. Οπότε ο βομβαρδισμός συριακών μονάδων, οι οποίες πολεμούσαν το ισλαμικό κράτος, δεν μπορεί να θεωρηθεί σοβαρά ως λάθος. Φαίνεται, μάλλον, να ήταν μια προβοκάτσια για να σαμποταριστεί η συμφωνία. Άλλωστε τα δυτικά ΜΜΕ είναι εύκολα χειραγωγισίμα – συναγωνίζονται τα κυπριακά. Ανάλογα μπορεί να πει κανείς και τον βομβαρδισμό του κομβόι ανθρωπιστικής βοηθείας – θύμιζε κλασική προβοκάτσια των ισλαμιστών για να προκαλέσουν θεάματα στα δυτικά ΜΜΕ.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί για την κρίση της εκεχειρίας –  ότι δεν φαίνεται να υπάρχει άλλη ρεαλιστική λύση.  Ουσιαστικά, οι ισλαμιστές προσπάθησαν και πάλι με μια νέα επίθεση στον χώρο των στρατιωτικών ακαδημιών [όπως πριν μερικές εβδομάδες] να σπάσουν την πολιορκία. Αλλά απωθήθηκαν και βρέθηκαν υπό επίθεση - και αεροπορικά. Η βασική απειλή το συριακού στρατού πια, είναι ότι θα ολοκληρώσει την ανακατάληψη της πόλης. Είτε με έφοδο, είτε με σταδιακή πολιορκία όπως στην Χομς και τα περίχωρα της Δαμασκού. Σε μια τέτοια περίπτωση οι ΗΠΑ θα βρεθούν ακόμα πιο απομονωμένες στο πεδίο της μάχης.

Ταυτόχρονα, η εμπλοκή και άλλων παικτών στην Συρία δείχνει και το ευρύτερο πλαίσιο. Ήδη έχει αρχίσει να κάνει κινήσεις και η Κίνα, η οποία ευρύτερα φαίνεται να επενδύει στην ευρωασιατική συνεργασία και τη δημιουργία ενός χερσαίου χώρου οικονομικής δυναμικής από την Κίνα μέχρι την Ευρώπη.. Ταυτόχρονα, το Ιράν το οποίο βγήκε από την απομόνωση [έχοντας την σαφή στήριξη της Ρωσίας και της Κίνας] αναδύεται επίσης ως βασικός [και κερδισμένος] περιφερειακός παίκτης και στη Συρία και ευρυτερα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία δεν είναι απλώς ένας παίκτης που διεκδικεί τα δικά του δεδομένα, αλλά φαίνεται να εκπροσωπεί μια ευρύτερη νέα διαμόρφωση δυνάμεων.

Οι αμερικανικές εκλογές, σε αυτό το πλαίσιο, ουσιαστικά σημαίνουν ότι στην Ουάσιγκτον δεν υπάρχει δυνατότητα πολιτικής πρωτοβουλίας τώρα. Και όχι απλώς γιατί θα υπάρχει άλλος πρόεδρος σε λίγους μήνες, αλλά και γιατί η διαφοροποίηση Τραμπ – Χίλαρυ στη στάση τους απέναντι στην περιοχή είναι εντυπωσιακά μεγάλη για την συνήθη ομοφωνία των αμερικανών υποψήφιων. Συνήθως, σε τέτοιο στάδιο των εκλογών οι διαφοροποιήσεις μειώνονται [το αμερικανικό σύστημα φιλτραρίσματος προνοεί τη χρήση και του χρηματικού κεφαλαίου στήριξης της εκστρατείας, αλλά και του ρόλου των ΜΜΕ]. Όμως, τώρα εξακολουθούν να είναι αισθητές διαφορές. Η Χίλαρυ, παρά το ότι έρχεται από τους δημοκρατικούς, οι οποίοι έστω και ρητορικά συνήθως είναι λιγότερο πολεμοκάπηλοι, είναι η επιλογή του κατεστημένου – και την στηρίζουν και οι νεοσυντηρητικοί που θέλουν πολέμους και επεμβάσεις. Αντίθετα, ο Τραμπ είναι σαφής ότι προτείνει ένα επαναπροσδιορισμό της εξωτερικής πολιτικής με άξονα, την εμπορική χρήση των στρατιωτική αδύναμων των ΗΠΑ, και όσον αφορά στην Ρωσία φαίνεται να υποστηρίζει να τη συνεργασία, αντί την αντιπαράθεση. Ακόμα και αν εκλέγει η Χίλαρυ θα είναι δύσκολο να αποφευχθεί εμπειρικά ότι μια μεγάλη μερίδα αμερικανών φαίνεται να διαφοροποιούνται από κλασικές αμερικανικές [επεμβατικές] θέσεις.
Η περίοδος αναμονής για την νέα κυβέρνηση στις ΗΠΑ ίσως και να εξηγεί και το γιατί δεν δημοσιοποιήθηκε αμέσως το ένα μέρος της συμφωνίας με τη Ρωσία με την Συρία – ποιό είναι το επόμενο στάδιο μετά την εκεχειρία. Και μάλλον το ευρύτερο θέμα είναι να αναγνωριστεί ότι .. ο Άσσαντ δεν φεύγει

Ο ρωσικός παράγοντας – και η συμμαχία των ανατολικών
Αυτή η ανάδυση της Ρωσίας ως κεντρικός παίκτης στην περιοχή φαίνεται και από την αυξανόμενη τάση στην Ευρώπη – όπου είναι γεωγραφικά πιο κοντά το ουκρανικό – για επαναπροσέγγιση με τον Πούτιν.. Αν δει κανείς ευρύτερα το υπό διαμόρφωση σκηνικό, η Ρωσία, όχι απλώς καθιέρωσε τον εαυτό της ως κεντρικό παίκτη στην περιοχή αλλά αρχίσει να αναγνωρίζεται η θέση της και στο ουκρανικό, καθώς η διαφθορά στο Κίεβο είναι κραυγαλέα.


Ταυτόχρονα, η εμπλοκή και άλλων παικτών στην Συρία δείχνει και το ευρύτερο πλαίσιο. Ήδη έχει αρχίσει να κάνει κινήσεις και η Κίνα, η οποία ευρύτερα φαίνεται να επενδύει στην ευρωασιατική συνεργασία και τη δημιουργία ενός χερσαίου χώρου οικονομικής δυναμικής από την Κίνα μέχρι την Ευρώπη.. Ταυτόχρονα, το Ιράν το οποίο βγήκε από την απομόνωση [έχοντας την σαφή στήριξη της Ρωσίας και της Κίνας] αναδύεται επίσης ως βασικός [και κερδισμένος] περιφερειακός παίκτης και στη Συρία και ευρυτερα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία δεν είναι απλώς ένας παίκτης που διεκδικεί τα δικά του δεδομένα, αλλά φαίνεται να εκπροσωπεί μια ευρύτερη νέα διαμόρφωση δυνάμεων.  Στο βρετανικό τύπο σχολιάστηκε λ.χ. και το γεγονός ότι συγκροτήθηκε στην Τσετσενία μια συνοδός μουσουλμάνων κληρικών, στην οποία συμμετείχαν και ανώτατοι αξιωματούχοι όπως κορυφαιος μουσουλμανος του Καΐρου – η οποία έμμεσα, αλλά με σαφήνεια καταδίκασε τον γουαχαμπισμό, την ηγεμονική ιδεολογία της Σαουδικής Αραβίας. Το ότι η Ρωσία γίνεται τώρα και χώρος συνάντησης σουνιτών ιερωμένων και τοποθετούνται για τις εξελίξεις στον ισλαμικό κόσμο, είναι από μόνο του μια ενδιαφέρουσα ένδειξη μετατοπίσεων.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου