18 Σεπ 2016

Τί είναι Δέφτερη Ανάγνωση [κωδικοποιήσεις κατά την διάρκεια της μετάβασης από την Περίοδο Α στην Περίοδο Β]



1. Η Δέφτερη Αναγνωση είναι μέθοδος ανάλυσης της επικαιρότητας και των αναπαραστάσεων της ειδησειογραφίας στα ΜΜΕ. Η μέθοδος αντλεί την πρακτική της από την κριτική ανάλυση για τη λειτουργία της Δημόσιας Σφαίρας. Θεωρεί την ισορροπημένη [σε αντίθεση με τη χειραγωγημένη από συγκεκριμένα συμφέροντα μειοψηφιών] λειτουργία της Δημόσιας Σφαίρας ως ιστορικό θεσμικό κεκτημένο στην εξελικτική διάχυση της ελευθερίας μέσω των δημοκρατικώνν θεσμών. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ανοιχτός διάλογος, η αντιπαράθεση επιχειρημάτων και ερμηνειών με βάση την προσπάθεια για ορθολογική κατανόηση των δεδομένων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ίδια τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών – έστω και στην ημιτελή, σημερινή, εξελικτική τους μορφή. Σήμερα, πέρα από τα αυταρχικά καθεστώτα που περιορίζουν την έκφραση, λειτουργούν, όπως παρατήρησε και ο Ν. Τσόμσκι, και άλλες μορφές χειραγώγησης [και σε κατ’ όνομα «δημοκρατικά καθεστώτα»] μέσα από την προπαγάνδα που προβάλλεται/ επαναλαμβάνεται από την πλειοψηφία των φαινομενικά «ανεξάρτητων» ΜΜΕ – απλώς μέσα από διαφορετικές φωνές. Ταυτόχρονα, η μετατροπή του δημόσιου χώρου σε μορφές Θεάματος, που λειτουργούν ως αναπαραστάσεις και αλλοτριώσεις της βιωμένης πραγματικότητας, αυξάνει την ανάγκη για μια κριτική «αποστασιοποίηση» [όπως και στις θατρικές παραστάσεις] – για να μπορέσει η κοινωνία να αντιμετωπίσει κριτικά τις νέες μορφές χειραγώγησης, λογοκρισίας και συγκάλυψης. Η Δέφτερη Ανάγνωση ως μέθοδος είναι μέρος των προσπαθειών αποστασιοποίησης με στόχο την άμυνα, αλλά και την επιθετική διάχυση του κριτικού ορθολογικού λόγου στη Δημόσια Σφαίρα...

2. Η βασική έμφαση της Δέφτερης Ανάγνωσης είναι η παρουσίαση των τεκμηρίων και των διασυνδέσεων που συγκαλύπτονται σε ένα πλαίσιο, όπου η αποσπασματική προβληματική πληροφορία, την οποία δημοσιεύουν [αν δημοσιεύουν] τα ΜΜΕ από υποχρέωση στην τελετουργία της «δημοσιογραφικής δεοντολογίας», θα αποκτήσει το νόημά της μέσα από την αλληλοσύνδεση με άλλες ανάλογες πληροφορίες σε ένα πλαίσιο με δομικές και ιστορικές παραπομπές. Αυτό ήταν εν μέρει και η ιστορική υπόσχεση της δημοσιογραφίας ως επάγγελμα, αλλά και ως τρόπος δημόσιου λόγου, στα πρώτα στάδια της νεωτερικότητας. Όμως, η μετατροπή της είδησης/ πληροφορίας σε εμπόρευμα, και των αναπαραστάσεων σε θεάματα και μορφές ριάλιτι  show, οδηγούν σε μια μετατόπιση από το γεγονός/ τεκμήριο στο θέαμα – και αυτή η μετατόπιση, δεν είναι απλώς θέμα του τί, δήθεν, θέλουν, «οι καταναλωτές/ θεατές/ αναγνώστες», αλλά αντίθετα τί είναι χρήσιμο να τους υποβληθεί, από τα συγκεντρωτικά συμφέροντα που ελέγχουν ακόμα, σε αυτό το ιστορικό στάδιο, τη διακίνηση της πληροφορίας. Η προβολή της απαγορευμένης/ συγκεκαλυμένης είδησης και η παρουσίασή της στο ιστορικό και δομικό της πλαίσιο, είναι η αναγκαία απάντηση στην προσπάθεια βομβαρδισμού του κοινού με ασύνδετες πληροφορίες με στόχο να το παραλύσουν και να το μετατρέψουν σε παθητικό θεατή.

3. Η Μέθοδος ανάλυσης έχει 3 διαστάσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε 3 διαφορετικά επίπεδα ανάλυσης: αποκωδικοποίηση, συγκριτική ανάλυση-δημοσιοποίησης/ προβολής, Ιστορικη πλαισιωση. Η αποκωδικοποιηση της καταγραφης και της παρουσιασης της ειδησης, εχει σαν στόχο την ανίχνευση της συμπαραδήλωσης στην οποία στοχεύει η αναπαράσταση της «είδησης». Η συγκριτική ανάλυση στοχεύει στην αξιολόγηση του τρόπου προβολής [πρωτοσέλιδα – κρυμμένο στις μικρές ειδήσεις] σε συνάρτηση με άλλες ανάλογες πληροφορίες. Η Ιστορική πλαισίωση έχει ως στόχο την κατανόηση της κωδικοποίησης και της συγκριτικής προβολής σε  ένα πλαίσιο, όπου καταγράφονται οι πληροφορίες σε σύνδεση με τα συμφέροντα που παρεμβαίνουν για την παραπλανητική προβολή ή συγκάλυψη πληροφοριών.

4. Ένας βασικός στόχος της Δέφτερης Ανάγνωσης είναι η ανίχνευση των μηχανισμών χειραγώγησης. Και με δεδομένη την εστίαση στην κυπριακή εμπειρία, το φαινόμενο των μηχανισμών χειραγώγησης αντανακλά εν μέρει και τις ευρύτερες διεθνείς τάσεις, αλλά την ιδιαίτερη κυπριακή εμπειρία – αποικιακή/ μετά-αποικιακή και τον τρόπο δόμησης της εξουσίας και του ηγεμονικού λογου μέσα από το εθνικό πρόβλημα, αλλά και τις παρεμβάσεσις «αόρατων ελίτ». Στην Κύπρο η έμμεση λογοκρισία του δημόσιου λόγου από το 1960 υπήρξε και ένας μηχανισμός συνέχισης μορφών αποικιακής [πολιτικής και πολιτιστικής] εξουσίας [η οποία λειτουργούσε με την κατασκευή της εικόνας των κυπρίων σαν υποανάπτυκτων ιθαγενών που θα έπρεπε να εκπολιτιστούν από μια ανώτερη ελίτ] από τους διαδόχους της αποικιοκρατίας. Και δημιουργήθηκε έτσι μια δυαδική μορφή κωδικοποίησης της πληροφορίας: από την μια υπήρχε ο ηγεμονικός λόγος, και από την άλλη ο λόγος [όπως και η γλωσσική εκδοχή] της καθημερινότητας που απαγορευόταν μεν, αλλά ήταν εκεί ως τεκμήριο και ως αντικειμενική πραγματικότητα, μιας άλλης λαϊκής, και προφορικής, Δημόσιας Σφαίρας. Η Δέφτερη Ανάγνωση, ως μια μεταμοντέρνα, λόγω εποχής, πια απόπειρα, είναι μια προσπάθεια να εκφραστεί η πραγματικότητα της υπόγειας καθημερινότητας. Παρά τις περιόδους χαλάρωσης εκείνου του ασφυκτικού πλαισίου [και στις δυο κοινότηττες], το οποίο διαμορφώθηκε τη δεκαετια του 1960 [και λόγω εξωτερικών επεμβάσεων] η κατάσταση στη Δημόσια Σφαίρα, σαφώς υποτροπίασε μετά το 2011 – μια περίοδο η οποία επανέφερε με έντονο τρόπο και τις ιδεολογικές υστερίες χειραγώγησης από την πλειοψηφία των ΜΜΕ και την κραυγαλέα συχνά λογοκρισία. Επανέφερε, επίσης και ταξικά ζητήματα που είχαν να συζητηθούν τόσο έντονα από τη δεκαετία του 1940. Η εμπειρία ανίχνευσης των μηχανισμών λογοκρισίας, μετατόπισης και συγκάλυψης από τη Δέφτερη Ανάγνωση αποτελεί, σε αυτό το πλαίσιο, και μια συνειδητή πράξη επικοινωνιακής παρέμβασης.

5. Η αφετηρία και το κίνητρο για την πρακτική της Δέφτερης Ανάγνωσης πηγάζει από την ελευθεριακή επιθυμία για στήριξη των θεσμών, όπως η Δημόσια Σφαίρα, οι οποίοι ειναι εξελικτικα κεκτημενα σε μια διαδικασια διευρυνσης/διαχυσης της ελευθεριας, η οποια νοείται ως αυτονομία στα πλαίσια των κοινών. Σε αυτά τα πλαίσια, η ανάλυση θεωρεί δεδομένα σημεία αναφοράς την κριτική στην εξουσία από την οπτική της ισονομίας, τη στήριξη προσπαθειών για ισότητα σε όλες τις κοινωνικές σφαίρες, την αναγνώριση της διαφορετικότητας ως δικαίωμα αυτονομίας, και την υπεράσπιση των κοινών [είτε στην παραγωγή πλούτου, είτε στην οικολογία σαν περιβάλλον]. Σε αυτό το πλαίσιο, στην Κύπρο η προσπάθεια κατανόησης των ιστορικών γεγονότων [πέρα από τη λογοκρισία την οποία προωθούν συγκεκριμένα συμφέροντα] και της εμπειρίας του νησιού στα πλαίσια της γεωπολιτικής περιοχής, ξεκινά από την τνε φάκτο υλική πραγματικότητα του κοινού χώρου της Κύπρου - της γεωγραφικής του αυτονομίας, και της ιστορικής πολλαπλότητας/ πλουραλισμού των κουλτούρων των κατοίκων της. Στα διεθνή πλαίσια, η διερεύνηση, σε αυτή την εποχή, με ιδιαίτερη εστίαση και στη γεωπολιτική μας περιοχή, σαφώς εστιάζει, ανάμεσα σε άλλες παραμέτρους, και στη διαμόρφωση ενός πολυκεντρικού κόσμου, ο οποίος είναι συνέχεια των ιστορικών διαδικασιών που ολοκληρώνουν το τέλος της αποικιοκρατίας και την ενοποίηση του πλανήτη. Σε αυτό το πολυκεντρικό, πολιτικά, κόσμο τίθεται σήμερα, πέρα από τις εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές διαδικασίες, από την μια η ταξική διαμάχη [στις πολλαπλές μορφές της] και από την άλλη το θέαμα των συγκρούσεων “των πολιτισμών” σαν μια “αντεστραμμένη αλήθεια” της πραγματικότητας που διαμορφώνεται υπόγεια – τεχνολογικά αλλα και πολιτιστικά, με τις νέες μορφές επικοινωνίας αλλα και τις νέες μορφές διεκδικήσεων και αντιπαραθέσεων. Σε αυτό το πλαίσιο η κοσμικότητα είναι συνώνυμο του πλουραλισμού που θα πρέπει να αναγνωρίσει όμως την εμπειρία των εναλλακτικών μορφών νεωτερικοτητας που συγκρούονται, και να ξεπεραστεί οριστικά το αποικιακό [και οριενταλιστικο στην περιοχή μας] μας βλέμμα του αποικιακού λόγου.

6. Η Δεφτερη Ανάγνωση ξεκίνησε από ένα διπλό κίνητρο:  της ιστορικής ευθύνης και της ευχαριστησης/χαρας/απολαυσης/κεφιου... Από την μια υπήρχε ένα αίσθημα ευθύνης  για την ανάγκη να δημιουργηθεί ένα πόλος αντίστασης, ο οποίος θα προσφέρει στην ιστορική προσπάθεια να δημιουργηθεί μια απελευθερωμένη Δημόσια Σφαίρα που δεν θα επιτρέψει ποτέ ξανά την χειραγώγηση μέσα από κατασκευασμένες υστερίες.  Από την άλλη υπήρχε ένα αίσθημα αναζήτησης της απόλαυσης και του ωραίου σαν μορφές ευχαρίστησης. Τα άτομα που συγκροτούν την ομάδα, προέρχονται κατά πλειοψηφία από τον εναλλακτικό χώρο, δεν έχουν ομοφωνία, ούτε στις καταβολές ούτε στις απόψεις, αλλα ένοιωθαν και νοιώθουν ότι το οποιοδήποτε ιστορικό άλμα πια, θα πρέπει να συμπεριλάβει το αίσθημα της χαράς και της ευχαρίστησης στην οποια προσπάθεια, όπως το είχε θέσει κάποτε και η Εμμα Γκολντμαν, η οποία είχε συνεισφέρει ανάμεσα σε αλλα και στην δημιουργία θεσμών  στήριξης των πολιτικών δικαιωμάτων [έστω και αν το όραμα της ίδιας έφτανε πολύ πιο μακριά – εξελικτικά]: “ Αν δεν ξέρετε να χορεύετε, δεν θέλω να συμμετέχω στην επανάσταση σας”..Για αυτόν τον λόγο υιοθετούμε και την αρχή της ανοχής στον κόσμο της πολλαπλής αλήθειας, όπου ο ορθολογισμός είναι απλά ο μεσάζων ενός διάλογου που μας συγκροτεί σαν κοινά: “Δημοσιεύουμε κάτι για όλους, και υπάρχουν άνθρωποι που πάντα ψάχνουν για λάθη.”

7. Συλλογική γραφή. Τα κείμενα της Δεφτερης Ανάγνωσης είναι κατά πλειοψηφία ανώνυμα – στο κυρίως τεύχος δημοσιεύονται συνηθως ανώνυμα ενώ στις απόψεις υπάρχουν επώνυμα κείμενα. Η επιλογή της ανωνυμίας πηγάζει από την συλλογική γραφή. Δεν πιστεύουμε στο μύθο του συγγραφέα δημιουργού. Αντίθετα η γραφή, όπως παρατήρησε και ο Μπαρτ είναι μιαν διασταύρωση “γλωσσών”, λεξεων, εκφρασεων, ιδεων. Και αυτό εκφράζεται από την ίδια την διαδικασία παραγωγής της έκδοσης – τα κείμενα είναι προϊόντα συζητήσεων [πληροφοριών και σκέψεων] και ακολούθως ένα πρώτο draft γίνεται αντικείμενο επεξεργασίας μέσα από προφορικές η γραπτές [μέσω ημαιλ] αλλαγών. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ομοφωνία. Μπορεί σε ένα κείμενο να συνεργαστούν κάποιοι και σε άλλο άλλοι. Η μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες αλλα γίνεται σεβαστό το αίσθημα μαζί με την τεκμηρίωση και την ορθολογική ανάλυση.  Η τελική μορφή του κειμένου με αναπαραστασεις/εικονες που είναι επιπρόσθετες επιλογές, άλλης ομάδας, συμπληρώνει την έννοια της συλλογικοτητας που δημιουργεί η ατομική συνεργασία στο πλαίσιο των κοινών.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου