12 Ιουν 2016

Η κρίση του ευρωπαϊσμού: η αμφισβήτηση της ΕΕ προβάλει πια και από τα δεξιά και από τα αριστερά, και από την Ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια, την Μεσόγειο, αλλά και την Βρετανία.. Μπορούν οι βρετανοί να γράψουν ακόμα Ιστορία;


Το δημοψήφισμα της Βρετανία είναι πια στο κέντρο βάρους των συζητήσεων για την Ευρώπη κοκ.. Μια απόπειρα ενοποίησης που μόλις πριν 10 χρόνια φαινόταν σαν a dream come true για μια ετερόκλητη συμμαχία – από την σοσιαλδημοκρατική αριστερά, μέχρι διάφορων εκδοχών δεξιά, ξαφνικά μοιάζει με ένα σκιάχτρο που κανείς δεν θέλει να υπερασπσιτεί.. Ούτε καν η γερμανοί που θεωρούνται από πολλούς οι κερδισμένοι των τελευταίων χρόνων…. Η κρίση νομιμοποίησης που εμφανίστηκε, πια, έντονα δημόσια το 2015 με την αντιπαράθεση για την ελληνική κρίση το πρώτο μισό και το μεταναστευτικό στο δεύτερο μις του χρόνου, είναι πια το νέο πρόσωπο της «Ευρώπης»..

Η αριστερά διεκδικούσε παλιά ότι η ΕΕ έκφραζε τα οράματα της έστω – ότι η «Ευρώπη» σαν κάτι ενιαίο ευρύτερα, συνιστούσε ένα ημιτελές, αλλά εν δυνάμει εξελικτικό σχήμα για να προωθηθούν οράματα, ξεπεράσματος των εθνικισμών, αλλά και των ιδιοτελών τοπικών ελίτ. Σε ένα σημαντικό βαθμό, άλλωστε, οι αρχές, σαν ιδεολογικό περίβλημα, της ΕΕ, φαίνονταν να έχουν ένα αριστερίζων, σοσιαλδημοκρατικό, άξονα. Αυτό άλλωστε τονίζουν και όσοι βλέπουν από τα έξω το «ευρωπαϊκό οικοδόμημα» - σε σύγκριση λ.χ. με τις ΗΠΑ… Αλλά η Υλίκη βάση, της καπιταλιστικής οικονομίας, έχει σαφώς πάρει το πάνω χέρι – ίσως να ήταν και αναπόφευκτο, όμως μετά το 1990 [και χωρίς το συγκριτικό πια μέτρο του ανατολικοευρωπαϊκού σοσιαλισμού] η ΕΕ παρέμεινε θεσμικά ημιτελής, άρα ουσιαστικά χωρίς δημοκρατικό αντίκρισμα στην λειτουργία της, ενώ οικονομικά ενοποιήθηκε μέσω του ευρω και μιας αυξανόμενα νεοφιλελεύθερης λογικής. Και αυτή η εξέλιξη οδήγησε από την μια στην διαμάχη των τοπικών κοινωνιών για την κατανομή των πόρων – και την άνοδο της εξουσίας της Γερμανίας – αλλά και στην ανάδυση πια έντονων αντιθέσεων και αντιστάσεων..

Η παρακμή του ευρωπαϊσμού καταγράφεται πια δραματικά σε δημοσκοπήσεις, αλλά και σε πρακτική πολιτική. Η μεν ριζοσπαστική αριστερά που αναδύεται και στον νότο, αλλά και στο ατλαντικό σύνορο [Βρετανία Ιρλανδία] είναι έντονη πια ενάντια σε ότι προσδιορίζει ως νεοφιλελεύθερη ταύτιση της ΕΕ, ενώ η δεξιά, σε διάφορες χώρες γαντζώνεται στο έθνος για να κλείνει τα.. σύνορα, φαντασιακά αλλά και πραγματικά..

Ο άξονας των συζητήσεων είναι τώρα η Βρετανία αλλα το θέμα είναι ευρύτερο.. Την περασμένη εβδομάδα οι αντιπαραθέσεις στην Πολωνία [με την ΕΕ], και οι τοπικές εκλογές στη Ρουμανία και Ιταλία, εδειξαν και πάλι ότι αναδύεται πια μια αυτονομία σε διάφορες περιοχές που δεν μπορεί εύκολα πια συγκρατηθεί.. Και γιατί το ιδεολογικό περίβλημα έχει τρωθει δραματικά με την αντιμετώπιση της ελληνικής εξέγερσης του 2015 [η οποία θα μπορούσε ανάποδα, αν είχε άλλη αντιμετώπιση, να τροφοδοτήσει, και μια ανανέωση της ευρωπαϊκής νομιμοποίησης] αλλά και γιατί τα υπαρκτά προβλήματα είναι πια δραματικά, όπως και η αμηχανία της «Ευρώπης» μπροστά στον περίγυρο της [Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική – αλλά και η αδυναμία αυτόνομου ευρωπαϊκού λόγου στις αμερικανικές παρεμβάσεις και ανατολικές, μέσω του ΝΑΤΟ, προκλήσεις προς στην αναδυόμενη πια γεωπολιτική δυναμική/ισχύ του ρωσικού παράγοντα] κραυγαλέα εμφανής πια…

Η πρώτη, και ίσως μοναδική,  αλλά σίγουρα πια τέως, παγκόσμια ηγεμονική δύναμη μπορεί και να διεκδικήσει ιστορικό ρόλο με το δημοψήφισμα για αποχώρηση από την ΕΕ;
Το πιο ενδιαφέρον φαινόμενο με το δημοψήφισμα για την αποχώρηση ή μη της Βρετανίας από την ΕΕ, είναι ότι φαίνεται να παίζεται ακόμα. Λογικά θα περίμενε κάποιος ότι οι έμμεσες και άμεσες πιέσεις και εκβιασμοί θα είχαν αποδώσει σαφώς και θα υπήρχε, ήδη, μια δηλωμένη πλειοψηφία υπέρ της παραμονής. Και το ότι το θέμα παίζεται σημαίνει ότι οι εκβιασμοί θα ανέβουν τις επόμενες μέρες. Από την άλλη, η ιδέα του δημοψηφίσματος δεν έχει και μεγάλη σημασία στην ΕΕ, όπως ανακάλυψαν οι Γάλλοι, οι Δανοί, οι Ιρλανδοί και πρόσφατα οι Έλληνες. Ουσιαστικά, τα οικονομικά συμφέροντα, αλλά και πολιτικές ελίτ που αναπτύσσονται πια και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, συντηρούν με ανοχή τα θεάματα των εκλογών, αλλά ουσιαστικά, όπως φάνηκε ξεκάθαρα [και προκλητικά] το 2015 στην περίπτωση της Ελλάδας, η εξουσία [θεσμική ή και αόρατη -οικονομική, ή και οι δυο μαζί όπως η εξουσία της ΕΚΤ] επιβάλλεται με άλλες παραλλαγές. Στην πιο κωμική εκδοχή απαιτούν από τον πληθυσμό που ψηφίζει λάθος να ξαναψηφίσει ..σωστά. Άρα το δημοψήφισμα αυτό καθ’ αυτό μπορεί και να προσπεραστεί, αν δεν βολεύει τα ηγεμονικά οικονομικά ή άλλα συμφέροντα. Αλλά το θέμα είναι ευρύτερο πια.

Η ευρωπαϊκοί κρίση νομιμοποίησης
Αν η ελληνική εμπειρία του 2015 έδειξε την πραγματικότητα πίσω από τα δημοκρατικά θεάματα, συνέβηκε και κάτι από το οποίο η ΕΕ δεν συνήλθε ακόμα, και μπορεί να μην συνελθει για αρκετό καιρό - αν συνέλθει. Η άρνηση συζήτησης με την ελληνική κυβέρνηση και η, όπως φάνηκε, εκδικητική προσπάθεια να ανατραπεί η ελληνική κυβέρνηση ή να μετατραπεί η Ελλάδα σε ένα είδος παραδείγματος προς αποφυγήν [μετά από 5 χρόνια ανόητων οικονομικών μέτρων που βύθισαν την χώρα στην εξαθλίωση] έφερε στην επιφάνεια μια βαθιά κρίση νομιμοποίησης. Η ευρωπαϊκή εξουσία μπορεί να ένοιωθε τότε, και πριν βέβαια, ότι οι τοπικές εκλογές είναι όπως τα παιχνίδια για τα παιδιά, ενώ οι σοβαρές αποφάσεις παίρνονται αλλού – αλλά η ελληνική σύγκρουση ξαφνικά τους άφησε μετέωρους. Ο βασιλιάς φάνηκε να είναι γυμνός και οι εμμονές των Σόιμπλε και Ντάισελμπλουμ, αντέστρεψαν την εικόνα - η εξουσία φαινόταν να εκπροσωπείται από ναρκισσιστικά πεισματάρικα παιδιά [ή νευρωτικούς ενήλικες] που δεν έκαναν ούτε καν μια υποτυπώδη προσπάθεια για να συζητήσουν.. Ξαφνικά η Ευρώπη ήταν γυμνή, και δεν υπήρχε τίποτα το γοητευτικό. Η γυμνή εικόνα ήταν το φρικτό πορτρέτο μιας εμμονής για επιβολή. Η κρίση του μεταναστευτικού που ακολούθησε έδειξε ακόμα πιο έντονα την ευρωπαϊκή αδυναμία – και επισκίασε το γεγονός ότι παρά το θέαμα καταστολής εναντίον της Ελλάδας, τελικά το θέαμα του success story δεν έπεισε σε καμιά μνημονιακή χώρα, όπως έδειξαν τα εκλογικά αποτελέσματα - και στην Ελλάδα και όπου ακολούθησαν εκλογές.. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε το μέγεθος του προβλήματος νομιμοποίησης που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή ένωση.
This was especially true in Greece, which has been overwhelmed by migrants crossing the Aegean Sea from Turkey. Some 94 percent of Greeks believe the EU has mishandled the refugee crisis. In Sweden it was 88 percent, in Italy 77 percent and in Spain 75 percent.
At 92 percent, Greeks were also the most disapproving of the EU’s handling of the economy, followed by the Italians at 68 percent and French at 66 percent.
Roughly two-thirds of Greeks and Britons said powers should be returned to national governments from Brussels, far higher than in the other surveyed countries.
http://www.euronews.com/newswires/3204387-public-support-for-the-eu-plunges-across-europe-survey/





Δεξιός και αριστερός ευρωσκεπτικισμός και νοσταλγία – του έθνους για την δεξιά και του κοινωνικού κράτους στα αριστερά: η εξέγερση ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό και η ακροδεξιά δυσφορία για το μεταναστευτικό
Το πρώτο ενδιαφέρον είναι το πώς ο διαχωρισμός των δυο στρατοπέδων στην Βρετανία [παραμονής και εξόδου από ΕΕ] περιλαμβάνει και αριστερά και δεξιά, αλλά είναι σαφώς η δεύτερη, η οποία ηγεμονεύει στο ρητορικό λόγο για την αποχώρηση.[1]..Η αριστερά με την ηγεσία του Κόρμπυν, παρά τους ενδοιασμούς της ταυτίστηκε με την παραμονή. Η δεξιά, αντίθετα, φαίνεται έντονα χωρισμένη. Η δεξιά και στη Βρετανία, αλλά και στην Ευρώπη ευρύτερα, μπορεί να αποστασιοποιείται πια από τη θρησκεία [τον άξονα γύρω από τον οποίο συσπειρώνεται η δεξιά στη Μέση Ανατολή λ.χ.] αλλά επιλέγει ένα άλλο φαντασιακό-πολιτιστικό κατασκεύασμα ταυτότητας - το έθνος. Το έθνος είναι νεωτερική κατασκευή και η νοσταλγια ταυτίζεται, στο ευρωπαϊκό συλλογικό ασυνείδητο, με δυο «στιγμές» συνήθως:
1.  η μια είναι η αποικιακή "στιγμή", η περίοδος που η Ευρώπη και τα εθνη-κράτη της κυβερνούσαν ουσιαστικά τον κόσμο. Σε αυτή τη διάσταση, το έθνος προκαλεί και τη συντηρητική νοσταλγία της «παγκόσμιας εξουσίας», και υπόγεια ότι ρατσιστικό απόθεμα υπάρχει ακόμα.
2. Από την άλλη ωστόσο, η νοσταλγία είναι ταυτισμένη με το μεταπολεμικό κοινωνικό κράτος και αυτή είναι μια διάσταση που προκαλεί την νοσταλγία για την προστασία της κοινωνίας και ίσως και την πιο δημοκρατική περίοδο που έζησε η Ευρώπη – από τα 1945 μέχρι το 1990 όταν άρχισε η σε βάθος ενοποίηση και οικονομικά άρχισε η αφαίρεση δικαιοδοσιών από τις τοπικές αρχές.. Σε αυτή τη διάσταση εστιάζει συνήθως η αριστερά [αλλά όχι μόνο – στις βόρειες χώρες και ακροδεξιά υπερασπίζεται με έθνος το κοινωνικό κράτος ενάντια στους ξένους] ..Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση νομιμοποίησης της ΕΕ είναι διπλή – και από τα δεξιά [ως απειλή για το τοπικό έθνος και τις συντηρητικές αναφορές του] αλλά και σαν άμυνα στην μετανάστευση] όπως και από τα αριστερά [ως κριτική σε θεσμούς που έχουν πια ταυτιστεί με τον νεοφιλευθερισμό και τον αυταρχισμό στο όνομα του ευρωπαϊσμού]..

Δυο επιπρόσθετες διαστάσεις της βρετανικής περίπτωσης: η Βρετανία ως ευρωπαϊκός νησιωτικός πόλος, και η Σκωτία ως σύμβολο απόσχισης από τα ιστορικά έθνη κράτη
Η Βρετανία, έτσι και αλλιώς, είναι σε μεγάλο βαθμό εκτός ΕΕ και ουσιαστικά διεκδικεί μεγαλύτερη αυτονομία. Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα [απλώς η νίκη της εξόδου θα επιταχύνει τις διαδικασίες] η Βρετανία στο βαθμό που είναι μια σημαντική δύναμη, έστω και μεσαίου πια μεγέθους, μπορεί να γίνει ένας πόλος στην Ευρώπη που να έχει μεν σχέσεις με τον κεντροευρωπαϊκό πυρήνα, αλλά είναι και αυτόνομος. Και σε αυτόν τον πόλο θα μπορούσαν, αν δημιουργηθεί, να προσβλέπουν και χώρες όπως η Κύπρος, με ιστορικές σχέσεις με την Βρετανία, αλλά και κοινές ανάγκες ενδεχομένως για αυτονομία… Σε αυτό το πλαίσιο, η Βρετανία μπορεί να γίνει και ένα ιδιαίτερο μοντέλο ευρωπαϊκής δύναμης – και με σχέσεις με τις ΗΠΑ.. Αν και για ένα τέτοιο ρόλο θα πρέπει να αυτονομηθεί και από εκείνη την εξαρτηση όπως την κωδικοποίησαν οι Θάτσερ και Μπλερ. Ήδη εκτός από τα χρηματιστικά [μια διάσταση που φαίνεται σαφώς να είναι υπέρ της παραμονής] η Βρετανία είναι και ένα είδος πολιτιστικού [και άρα εκπαιδευτικού] παγκόσμιου συμβόλου με το πολύ-πολιτισμικό Λονδίνο ως το έμβλημα της. Θα μπορούσε, δηλαδή, να γίνει ένας πόλος με ιδιαίτερη λειτουργία στην υπό διαμόρφωση μεταμοντέρνα κοινωνία.

Από την άλλη, η έξοδος από την ΕΕ θα επιταχύνει τις διαδικασίες απόσχισης της Σκωτιας. Όπως και η σταδιακή αποστασιοποίηση της Βρετανίας από την ΕΕ σαν κεντροευρωπαϊκή δύναμη, έτσι και η απόσχιση της Σκωτίας φαίνεται αναπόφευκτη σε βάθος χρόνου όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα. Ίσως μια έξοδος να το επιταχύνει και από μόνη της αυτή η εξέλιξη [που μπορεί να οδηγήσει και σε ένα είδος ομοσπονδοποιησης στο εσωτερικό της Βρετανίας] θα λειτουργήσει καταλυτικά για την ΕΕ όπου αναμένουν πολλοί το σκωτσέζικο βήμα…

Ποιά Ευρώπη; Η ανατολικοευρωπαϊκή δεξιά και ακροδεξιά νοσταλγεί τον μεσοπόλεμο, η αριστερά στην Ρουμανία ξεπερνά τα θεάματα της σκανδαλολογίας, ενώ στην Ιταλία η ριζοσπαστική μνήμη της αριστεράς επανέρχεται.. όπως και ο ευρωσκεπτικισμός…
Στην Ευρώπη ευρύτερα η περασμένη εβδομάδα είχε και πάλι τα συμπτώματα της αποσχιστικης δυναμικής. Στην Πολωνία, όπου γίνονται και ασκήσεις του ΝΑΤΟ σαν μια αμερικανική παρέμβαση για να αποκτήσουν/διατηρήσουν οι ΗΠΑ ρόλο σε ευρωπαϊκό χώρο, η δεξιά κυβέρνηση είναι πια σε ανοικτή κόντρα με τις Βρυξέλλες. Και παρά το ότι στην πιο πάνω δημοσκόπηση, υπάρχει μια μεγάλη φίλο-ευρωπαϊκή πλειοψηφία στην χώρα, εντούτοις η νυν κυβέρνηση πήρε πάνω του ενός τρίτου των ψήφων και ελέγχει απόλυτα την εξουσία. Ανάλογα και στην Ουγγαρία.

Πιο κάτω όμως στα Βαλκάνια, στη Ρουμανία, η προσπάθεια να ανατραπεί η τοπική αριστερή κυβέρνηση με την συνηθισμένη πια σκανδαλολογία, φαίνεται να έμεινε από δυναμική. Στις τοπικές εκλογές η αριστερά επανήλθε δυναμικά, ενώ η δεξιά την οποία προωθούσαν έμμεσα ή άμεσα η Γερμανία και οι Βρυξέλλες τελικά έμεινε μετέωρη…

Δυτικότερα στην Ιταλία ο Ρεντζι, που ήταν ο εκλεκτός των ΜΜΕ, και των Βρυξελλών, για να εξημερωθεί και να γίνει πειθήνια η ιταλική κομμουνιστικογενής αριστερά [με την καραμέλα να είναι να της επιτραπεί να πάρει την εξουσία/διακυβέρνηση] έχασε στις τοπικές εκλογές. Και εκτός από την άνοδο του ευρωσκεπτικιστικού κόμματος των 5 αστέρων, τελικά η ανακήρυξη του "θανάτου" της ριζοσπαστικής αριστεράς ή της ιστορικής της κληρονομιάς, ήταν μάλλον πρόωρη, όπως θα έλεγε και ο Μ. Τουέϊν.. Στη Ναπολι μάλιστα κέρδισε ένας συνασπισμός της αριστεράς και ο επικεφαλής δήλωσε χαριτολογώντας ότι η περιοχή είναι "Renzi free zone".. Γενικότερα το ευρωσκεπτικιστικό κόμμα των 5 αστέρων πήγε πολύ καλά, ενώ αρκετά καλά πήγε και η αριστερά εκτός του δημοκρατικού κόμματος [πάλαι ποτέ κομμουνιστικού] …Μια ακόμα αποτυχία των μεταλλαγμένων.. Τώρα ο Ρέντσι βλέπει κατάφατσα την αλήθεια με διαρροές και προς τα αριστερά και προς τον ευρωσκεπτικισμό.. Και μάλιστα σε μια χώρα χωρίς ιδιαίτερα πλειοψηφική ακόμα ευρωσκεπτικιστική πτέρυγα..

Από την άλλη ωστόσο, η νοσταλγία είναι ταυτισμένη με το μεταπολεμικό κοινωνικό κράτος και αυτή είναι μια διάσταση που προκαλεί την νοσταλγία για την προστασία της κοινωνίας και ίσως και την πιο δημοκρατική περίοδο που έζησε η Ευρώπη – από τα 1945 μέχρι το 1990 όταν άρχισε η σε βάθος ενοποίηση και οικονομικά άρχισε η αφαίρεση δικαιοδοσιών από τις τοπικές αρχές.. Σε αυτή τη διάσταση εστιάζει συνήθως η αριστερά [αλλά όχι μόνο – στις βόρειες χώρες και ακροδεξιά υπερασπίζεται με έθνος το κοινωνικό κράτος ενάντια στους ξένους] ..Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση νομιμοποίησης της ΕΕ είναι διπλή – και από τα δεξιά [ως απειλή για το τοπικό έθνος και τις συντηρητικές αναφορές του] αλλά και σαν άμυνα στην μετανάστευση] όπως και από τα αριστερά [ως κριτική σε θεσμούς που έχουν πια ταυτιστεί με τον νεοφιλευθερισμό και τον αυταρχισμό στο όνομα του ευρωπαϊσμού]..



[1] Για μια παρατηρήρηση του πως η αριστερά δεν παίζει ηγεμονικό ρόλο στο όλο εγχείρημα του brexit..βλ. http://www.counterpunch.org/2016/06/09/will-anyone-on-the-left-stand-up-for-brexit/




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου