15 Μαΐ 2016

Καταγραφή σημείων έντασης του νέου Ψυχρού Πολέμου της εποχής της μετάβασης στην πολύ-πολικότητα στο παγκόσμιο σύστημα: από την επιλογή ενός πληροφοριοδότη των ΗΠΑ ως πραξικοπηματικός «πρόεδρος» στη Βραζιλία, μέχρι την ένταση των πυραύλων στα σύνορα με τη Ρωσία.. με τη Μέση Ανατολή να καίγεται σε θερμοστάτη χαμηλής, για την ώρα, έντασης



Την περασμένη εβδομάδα είχαμε 3 σημεία αύξησης της έντασης στο παγκόσμιο σύστημα: στην λατινική Αμερική προχώρησε το πραξικόπημα των ΜΜΕ και του παρανομικου επιτελείου για ανατροπή της εκλελεγμένης κεντροαριστερής κυβέρνησης, με τη διαρροή από τα wikileaks ότι ο «πρόεδρος» που θα αντικαθιστά την Ρούσσεφ, κατά τη δίκη για την αποπομπή της στη Γερουσία, είναι τεκμηριωμένα πληροφοριοδότης των ΗΠΑ [με αναφορά από το 2006]. Ταυτόχρονα, στην κεντρο-Ασία είχαμε μια διπλή μορφή έντασης/κίνησης. Στο ανατολικό σύνορο ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ, το ΝΑΤΟ, με σαφή πια έλεγχο από τις ΗΠΑ, φαίνεται να προχωρεί σε μια σειρά κινήσεις δημιουργίας έντασης στα σύνορα με την Ρωσία. Το τελευταίο επεισόδιο αναφέρεται στην ενεργοποίηση του πυραυλικού συστήματος που εγκατέστησε το ΝΑΤΟ στη Ρουμανία. Αυτή η ενεργοποίηση της έντασης από τις ΗΠΑ συνάδει και με την άλλη κίνηση από τα δυτικά – την προώθηση του ΤTΙΡ ως τρόπος προώθησης των αμερικανικών οικονομικών συμφερόντων στη δυτική Ευρώπη. Από την άλλη, ωστόσο, είχαμε και μια ενδιαφέρουσα [στις υποσχέσεις της] επίσκεψη του Ιάπωνα πρωθυπουργού στη Ρωσία, που φαίνεται να τεκμηριώνει την ανάδυση της Ρωσίας ως βασικός παίκτη-πόλου στο παγκόσμιο σύστημα. Όπως φαίνεται άλλωστε και στη Μέση Ανατολή.

Το πραξικόπημα στη Βραζιλία


Φαίνεται ότι μετά από την ήττα των ΗΠΑ στην απόπειρα ελέγχου της Μέσης Ανατολής [όπως καταγράφεται στο παρόν χάος, όπου σαφώς δεν υπάρχει ηγεμονική δύναμη στην περιοχή] άρχισε μια στροφή των ΗΠΑ, και πάλι στη Λατινική Αμερική. Άλλωστε αν το δει κανείς ιστορικά η προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν ένα φιλικό προγεφύρωμα στο κέντρο της Ασίας [από Αφγανιστάν μέχρι Ιράκ] με τις επεμβάσεις του 2001-03 [με τη δικαιολογία του πολέμου εναντίον της τρομοκρατίας κλπ] συμβάδισε με την απόπειρα επανάκτησης ελέγχου στη Λατινική Αμερική με το πραξικόπημα εναντίον του Τσάβεζ τότε. Το πραξικόπημα απέτυχε και καθώς οι ΗΠΑ ξόδευαν πόρους και εστίαση στο κέντρο της Ασίας, η λατινική Αμερική, και τα κινήματα που αναπτύχθηκαν από τη δεκαετία 1960-70 σάρωσαν το πολιτικό σκηνικό σε εκείνη την περιοχή αναδεικνύοντας την ως το κέντρο της Αριστεράς παγκόσμια, και ως ένα χώρο από όπου θα μπορούσε να αναδυθεί ένας ακόμα πόλος στον μετά-ηγεμονικό κόσμο του παγκόσμιου συστήματος, το οποίο διαμορφώνεται πια ως μια ντε φάκτο πραγματικότητα.. Και η οικονομική κρίση, βοήθησε με τις εκροές κεφαλαίων σε αναδυόμενες αγορές. Που οδήγησαν όμως και σε φούσκες. Τώρα, καθώς οι ΗΠΑ προσδιορίζονται, πια, απέναντι στον μεγάλο αντίπαλο που τους έχει φτάσει στο ύψος της παραγωγής συνολικού πλούτου, την Κίνα, με την πολιτική του Asia Pivot, ο έλεγχος, ή έστω η επιστροφή μερίδας έλεγχου στη λατινική Αμερική είναι πιο πιεστική για τις ΗΠΑ…

Ήδη η επιστροφή των επεμβάσεων ξεκίνησε με τις ανατροπές κυβερνήσεων – όπως στην Παραγουάη και στην Ονδούρα. Στην Ονδούρα, μάλιστα, ήταν κανονικό στρατιωτικό πραξικόπημα. Το οποίο οι ΗΠΑ αναγνώρισαν ντε φάκτο παρά το ότι ανέτρεψε νόμιμα εκλελεγμένο πρόεδρο - οι ΗΠΑ τότε έδειχναν ευαισθησία.. στη Μέση Ανατολή και τα είχαν με τον.. Άσσαντ. Ο στρατός της Ονδούρας είναι πιο δημοκρατικός ακόμα και όταν κάνει πραξικοπήματα, αφού ελέγχεται από φίλο-αμερικανικά στοιχεία. Αυτό φαίνεται να το έχουν εμπεδώσει σαφώς τα δυτικά ΜΜΕ.. Όμως, η μεγάλη επίθεση ξεκίνησε εναντίον του τρίο – της Βενεζουέλας [όπου ένας υπόγειος πόλεμος συνεχίζεται από τις αρχές του 2000], της Αργεντινής [άλλου σύμβολου ανατροπής του νεοφιλελευθερισμού – και μάλιστα μέσα από εξέγερση των δρόμων], και της Βραζιλίας της μεγαλύτερης οικονομίας και μέλους των BRICS. Στην Αργεντινή, η πίεση είχε να κάνει και με την εμπλοκή των αμερικανικών δικαστηρίων που έθεταν θέματα ακόμα και για το κούρεμα κερδοσκόπων. Τελικά, πρόσφατα κέρδισε ο φίλο-αμερικανός υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές απέναντι σε ένα διασπασμένο περονιστικο κίνημα. Ταυτόχρονα, στη Βενεζουέλα κέρδισε η αντιπολίτευση τις βουλευτικές εκλογές, επίσης πρόσφατα, μετά από ένα συνεχές σκηνικό οικονομικού πόλεμου, που επαυξανόταν με την μείωση της τιμής του πετρελαίου. Και τώρα στη χώρα διεξάγεται μια διαμάχη σημείων για την ώρα. Στην Βραζιλία, που λόγω του μετριοπαθούς προφίλ της κεντροαριστερής κυβέρνησης, προβαλλόταν μέχρι πρόσφατα και ως υπόδειγμα [από τον Ομπάμα, τον Economist ξαφνικά εξαπολύθηκε ένα νέο είδος πραξικοπήματος – ένα μείγμα νομικού παρακράτους, το οποίο υπό την κάλυψη της δήθεν διερεύνησης μιζών και σκανδάλων, προωθεί μια μονομερή επίθεση με μια σαφή ιδεολογική κατεύθυνση. Και αυτή η επίθεση συντονίζεται με μια μαζική επίθεση της πλειοψηφίας των ΜΜΕ.. Η διεθνής αριστερά θα έπρεπε να είχε μελετήσει πιο προσεκτικά την εμπειρία [αλλά και τις μορφές αντίστασης] της κυπριακής αριστεράς [ως σύνολο] απέναντι σε ανάλογα φαινόμενα από το 2011. Τηρούμενων των αναλογιών, ο εισαγγελέας που είναι πίσω από την μονομερή εστίαση ενάντια στην κεντροαριστερή κυβέρνηση [που έστησε και το θέαμα της σύλληψης του Λούλα, και συντονίζεται σαφώς με άλλα δίκτυα - στα ΜΜΕ και στους πολιτικούς/οικονομικούς κύκλους της ελίτ- για επιθέσεις και προσπάθειες πραξικοπηματικής αλλαγής] είναι ανάλογος του Ρίκκου.. Απλώς δεν εμφανίστηκε εκεί ακόμα κάποιος αντίστοιχος του κ. Κληρίδη, είτε το Ανώτατο, είτε κάποιος δικαστής, να τον διερευνήσει και να καταλήξει και αυτός όπως τον Ρίκκο.. Κατά τα άλλα, τα ΜΜΕ είναι ανάλογα με την Κύπρο - ίσως και πιο υστερικά. Από την δεξιά που έβγαλε τους οπαδούς της στους δρόμους, ήταν μια εικόνα που θύμιζε Χιλή του 1973 η και τραμπούκους την Ελλάδα την δεκαετία του 1950-60. Η ίδια η διαδικασία ανατροπής θύμιζε έντονα την Αποστασια στην Ελλαδα την δεκαετια του 1960. Μια νομικίστικη εκτροπή με φτηνές δικαιολογίες. Εκεί ο Γαρουφαλιάς δεν αναγνώριζε τον πρωθυπουργό επικεφαλής της κυβέρνησης του, εδώ βουλευτές που ψήφιζαν με τη κυβέρνηση εξαγοράζονται ή εκβιάζονταν με απειλές για υστερικές επιθέσεις ενάντια τους από τα ΜΜΕ. Αυτό το σκηνικό της αποστασίας είχε στηθεί ξανά [για να βλέπει κανείς και την αλληλοσύνδεση του παγκόσμιου συστήματος πια] ήδη στην Ουκρανία πρόσφατα, όπου σε μια εβδομάδα άλλαξε η πλειοψηφία στη Βουλή το 2014. Και εκεί πραξικόπημα με τη συγκάλυψη των ΜΜΕ.

Οι αντιστάσεις είναι σημαντικές. Ήδη, στην Αργεντινή ξεκίνησαν οι κινητοποιήσεις στο δρόμο ενάντια στις πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού του δεξιού προέδρου. Ο οποίος φέρεται και εμπλεκόμενος με τις ροές κεφαλαίων στα Panama Papers.  Στην Βραζιλία, η αριστερά άρχισε επίσης τις κινητοποιήσεις σε μια μεγάλη ιστορική πορεία που εστιάζεται πια στον εκ βάθους εκδημοκρατισμό ενάντια στο θεαματικό πραξικόπημα. Εδώ σαφέστατα ο στόχος [και της τοπικής δεξιάς – με την ελίτ που την καθοδηγεί, αλλά και των ΗΠΑ που είναι σαφώς στο παρασκήνιο αυτού του θεάματος] πέρα από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές είναι και η προσπάθεια απαγκίστρωσης από τους BRICS για κάποιο πιο φίλο-βορειοαμερικανικό μοντέλο. Αλλά εδώ η σχέση θα είναι σχέση εξάρτησης, όπως ήταν ιστορικά. Άρα οι αντιδράσεις θα είναι έντονες γιατί εκτός από το ταξικό ζήτημα [με τις βαθιές πολιτισμικές του ρίζες] αφορά και την θέση της χώρας πια στο παγκόσμιο σύστημα. Μια Βραζιλία υποτελής στις ΗΠΑ θα είναι δύσκολη ρητορική για το εσωτερικό της χώρας. Που έζησε, ήδη, εμπειρία παγκόσμιου παίκτη με την αριστερά στην εξουσία. Ο δεξιός πρόεδρος στην Αργεντινή δεν έχει καν τολμήσει κάτι σε αυτό τον τομέα.

Ευρασία: από τους εμπορικούς εκβιασμούς, στις πυρηνικές υστερίες στην Ευρώπη και στη ρευστότητα στη Μέση Ανατολή..
Στην Ευρώπη αυτή την στιγμή η αίσθηση αισιοδοξίας και ανοικτών οριζόντων του τέλους της δεκαετίας του 1990, όταν αναδύεται ένας νέος πόλος στο παγκόσμιο σύστημα μοιάζει πολύ μακρινός. Οι ΗΠΑ φαίνεται να έχουν επιβάλει ένα είδος διπλής πίεσης που μεταβάλει την Ευρώπη σε σάντουιτς. Από τα ανατολικό συνεχίζουν να προωθούν την ένταση με την Ρωσία, έχοντας ως στόχο τον διαχωρισμό της Ευρώπης από την αναδυόμενη Ευρασία που απλώνεται μέχρι την Κίνα. Αυτό φαίνεται να είναι και το νόημα του φιάσκου της Ουκρανίας. Βέβαια, για τις ΗΠΑ η Ουκρανία μπορεί και να αποδειχθεί μια χρήσιμη τριτοκοσμική χώρα από, όπου οι αμερικανικές εταιρείες θα αγοράσουν την αγροτική γη και θα καλλιεργούν γενετικά τροποιημένες τροφές στην αυλή της Ευρώπης. Και ένα διεφθαρμένο καθεστώς με ακροδεξιούς τραμπούκους δεν θα είναι και κάτι άγνωστο για τις ΗΠΑ με βάση τις εμπειρίες της τότε ηγεμονίας τους στη Λατινική Αμερική. Ή και την πρόσφατη ανοχή στο καθεστώς της Ονδούρας.




Αντίθετα, όμως, για την Γερμανία το ουκρανικό και οι υπόλοιπες κινήσεις των αμερικανών απλά προκαλούν προβλήματα. Η Ουκρανία είναι basket case, από την οποία οι ΗΠΑ προσπαθούν να πάρουν ότι μπορούν [ένταση με Ρωσία, ξεπούλημα γης σε εταιρείες] αλλα να φορτώσουν το θέμα [ιδιαίτερα σαν οικονομικό κόστος] στους γερμανούς. Ο αυταρχισμός της ουκρανικής ακροδεξιάς είναι οικείος στους γερμανούς – είναι νοσταλγικός των ΝΑΖΙ. Οι γερμανοί όμως [η γερμανική ελίτ] θα ήθελε να προβάλει μια νομιμοποιητική ιδεολογία/ρητορική της Ευρώπης -  μετά το 1945, και όχι να τους θυμίζει την αποτυχημένη απόπειρα του ναζισμού, και την διάχυτη αντιπάθεια που προκαλεί. Άρα λ.χ. η επέτειος της σφαγής των αντιφασιστών στην  Οδησσό το 2014 μπορεί να μην έκανε αίσθηση στις ΗΠΑ, αλλά στην Γερμανία συζητήθηκε, έστω και κάπως, και από την "Ευρώπη", ευρύτερα, υπήρξαν απαιτήσεις για έρευνα. Σαφώς η γερμανική πολιτική ελίτ κάνει συμβιβασμούς – ο τρόπος που υπέκυψε στους εκβιασμούς του Ερντογάν ήταν σαφης. Όμως οι περίπλοκοι εσωτερικοί μηχανισμοί απόφασης, και οι φυγόκεντρες τάσεις κάνουν πολύ δύσκολη την αποδοχή φαινομένων όπως Ουκρανίας ή Τουρκίας [έστω και αν πιέζουν οι ΗΠΑ]. Ή ίσως για αυτό πιέζουν οι ΗΠΑ. Για να καθυστερήσουν την ανάδυση του ευρωπαϊκού πόλου – με κεντροευρωπαϊκό γερμανικό προφίλ.



Ένας άλλος πόλος- τα κινήματα στην Ευρώπη

Από την άλλη, όμως, οι κινητοποιήσεις στην Γαλλία, αλλά και οι αντιδράσεις εναντίον του ΤΤΙΡ [εμπορικης και εταιρικης Σχεσης μεταξυ ΗΠΑ και ΕΕ]  δείχνουν και μια αναδυόμενη δυναμική της αντίστασης, και της αριστεράς των κινημάτων, που συγκροτείται πέρα από τις απομονωτικές τάσεις της ακροδεξιάς. Το γαλλικό κίνημα ενάντια στις μεταρρυθμίσεις στο εργασιακό χώρο, που συγκροτεί ένα ετερογενές πλήθος με συνδικάτα, αλλά και κινήματα, κατάφερε σε λίγες εβδομάδες να μετατρέψει την κοινή γνώμη. Έτσι, ενώ πριν λίγους μήνες τα δυτικά ΜΜΕ προσπαθούσαν να προωθήσουν την εκδοχή ότι και οι γάλλοι ..κουράστηκαν από την ρύθμιση και το δημόσιο, ξαφνικά 75% είναι ενάντια στην απορύθμιση της αγοράς εργασίας. Είναι η δυναμική του δρόμου. Και αντίστοιχα η αποκάλυψη από την  Greenpeace ότι οι ΗΠΑ πιέζουν για παραβίαση των δημοκρατικών θεσμών για να προωθηθούν τα συμφέροντα τους συγκροτεί ένα άλλο πόλο αντίστασης – πιο θεσμικό αλλα εξίσου σημαντικό.



Η Μέση Ανατολή σε αναμονή – η περιοχή θα αλλάξει, το θέμα είναι πώς.. και ποιοί από τους παρόντες παίκτες θα αποδειχθούν οι πόλοι του μελλοντικού συστήματος στην περιοχή..

Στην Μέση Ανατολή η ένταση συνεχίζεται, αλλά σε χαμηλά επίπεδα. Στην Συρία συντηρείται μια εκεχειρία – και ανάλογα συμβαίνουν εν μέρει και στην Υεμένη, αν και εκεί υπάρχει σαφώς αποσύνθεση σε αντίθεση με την Συρία όπου φαίνεται σαφώς πια να έχει τον έλεγχο και το πάνω χέρι η κυβέρνηση.



Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο φαίνεται να μετατρέπεται η Ρωσία σε είδος συντονιστή διαφόρων – με τις ΗΠΑ να είναι στα πέριξ. Έτσι διάφοροι «παίκτες» από το Ισραήλ μέχρι τις μοναρχίες του Κόλπου συζητούν, πια, με την Ρωσία, η οποία έχει σαφώς τις πιο αναπτυγμένες σχέσεις με τον κοσμικό και τον Σιητικό πόλο/ους. Η μόνη χώρα που φαίνεται κάπως εκτός αυτών των αυξανόμενων σχέσεων με την Μόσχα είναι παραδόξως η Τουρκία – που είχε ανεπτυγμένες σχέσεις μέχρι πρόσφατα. Το πώς θα εξελιχθούν αυτές οι σχέσεις θα φανεί – άλλωστε και στην μεγάλη διαμάχη Ισραήλ – Τουρκίας τελικά οι αντιθέσεις υποχώρησαν μπροστά στα γεωπολιτικά συμφέροντα. Το θέμα με την Τουρκία είναι τι θέλει ο Ερντογάν που φαίνεται να διεκδικεί πια την έκφραση του χώρου που συγκροτήθηκε σαν ισλαμικό κίνημα στην χωρα. Ο εσωτερικός αυταρχισμός είναι η μια διάσταση των κινήσεων του – και γιατί καιροσκοπικά προσεταιρίζεται την ακροδεξιά, όπως παλιά προσεταιρίζονταν την αριστερή δημοκρατική τάση. Ο στόχος του, όμως, φαίνεται να είναι ένα είδος περιφερειακού ρόλου για την Τουρκία. Σε αυτό το πλαίσιο, οι σχέσεις του με την Ευρώπη θα παραμείνουν μάλλον ρητορικές – χρήσιμες όταν χρειάζεται να κερδίσει εσωτερικούς πόντους, αλλά η κατεύθυνση της χώρας τώρα δεν είναι η ένταξη, αλλά μια σχέση με την ΕΕ… Οπότε και στο θέμα της βίζας μπορεί το όλο σκηνικό να είναι ένα χρήσιμο θέαμα. Ο στόχος του Ερντογάν ενδεχομένως να είναι να διαπραγματευτεί και να κάνει μια κάποια  συμφωνία όταν και αν την χρειαστεί για επικοινωνιακούς λόγους. Ή και να διατηρήσει την διαπραγμάτευση σαν μηχανισμό εμπλοκής. Αλλά το ουσιώδες ζήτημα για την Τουρκία είναι διπλό: ποιός θα είναι ο εναλλακτικός πόλος απέναντι στον Ερντογάν [και σε αυτό το πλαίσιο πως θα σταματήσει και ο διευρυνόμενος πόλεμος με τους κούρδους], και, κατά συνέπεια, ποιός θα είναι ο ρόλος της Τουρκίας στην περιοχή. Υπήρξε ιστορικά και το κοσμικό σύμβολο και δύσκολα θα ξεχαστεί – όπως και ο Ερντογάν δεν φαίνεται να ξεχνά την φαντασίωση της πάλαι ποτέ αυτοκρατορίας με την επίδραση της σαν έκφραση του ισλαμικού κόσμου…



Η αμηχανία στη Δύση για το τι συμβαίνει στην Μέση Ανατολή εκφράζεται και σε ένα κείμενο του Ικονομιστ[1] όπου φαίνεται να τίθεται και θέμα αλλαγής συνόρων – ξαφνικά οι αποικιοκράτες θυμήθηκαν ότι εκείνοι έφτιαξαν τα σύνορα. Η αλλαγή συνόρων, ωστόσο, και το πιο σημαντικό, η αναγνώριση τους, φαίνεται να είναι τόσο δύσκολη, όσο είναι και η διατήρηση της ηγεμονίας… Μάλλον το σκηνικό πλέον είναι τι νέο θα διαμορφωθεί και ακολούθως η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών είναι η ιστορία της μέσης ανατολής. Την ιδέα ότι έπρεπε να φτιάσουν εθιμικά κράτη ή να δημιουργηθεί ένταση για χειραγώγηση, μάλλον είναι και προϊόντα της δυτικής παρέμβασης.





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου