25 Απρ 2016

Η προσπάθεια πραξικοπήματος στην Βραζιλία: ιστορικές αντιστοιχίες, η αντίδραση του κατεστημένου στην ανάδυση των «παιδιών της πλύστρας», και οι γεωπολιτικές συγκυρίες γύρω από την λατινοαμερικάνικη αυτονομία



«Βρισκόμουν στην Βραζιλία και είχα περάσει αρκετό χρόνο μαζί του [του Λούλα]. Την εποχή εκείνη [τέλη της δεκαετίας του 1990] η δημοτικότητα του ήταν ιδιαίτερα ψηλή στις δημοσκοπήσεις οπότε τον ρώτησα κατά πόσο πίστευε ότι θα εκλεγόταν κάποια στιγμή. Και εκείνος απάντησε «Αντιλαμβάνομαι τη νοοτροπία των χωρικών, ακόμη και όταν με υποστηρίζουν, όταν πηγαίνουν πίσω από το παραβάν, θα αναρωτηθούν: «Θα μπορούσε να κυβερνηθεί η χώρα από κάποιον σαν εμένα;» Όποτε θα πουν: «Όχι, όχι, όχι πρέπει να κυβερνήσουν εκείνοι οι πλούσιοι έξυπνοι τύποι», οπότε θα ψηφίσουν κάποιον από αυτούς». Μόνο που αποδείχτηκε λάθος.. η νοοτροπία άλλαξε.»  Νόαμ Τσόμσκι στο «Η τρομοκρατία της Δύσης» [Νόαμ Τσόμσκι, Αντρέ Βλιτσεκ, 2014

«Οι σκηνές στην συνεδρίαση που ενέκρινε τη διαδικασία αποπομπής της Προέδρου ήταν καταθλιπτικές. Βουλευτές σε ένα μπαλέτο ντροπής συνδύασαν τις δοξαστικές ιαχές για οικογένεια και θεό με κραυγές μίσους ενάντια στους άστεγους, τους άκληρους, στην όποια κοινωνική προστασία στους περιθωριοποιημένους και τις κοινωνικές πολιτικές που αναζητούσαν κοινωνική δικαιοσύνη σε μια χώρα όπου κυρίαρχοι ήταν μια μειονότητα προνομιούχων και εκατομμυριούχων. Το πραξικόπημα που προώθησαν αυτές οι δυνάμεις που ουδέποτε αποδέχτηκαν την προοδο του προγράμματος για κοινωνική εξιλέωση και ηπειρωτικη ενσωματωση, θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την ειρήνη στην Βραζιλία και την περιοχή..»

Σοκόρο Γκόμεζ, «Ο λαός της Βραζιλίας θα νικήσει το πραξικόπημα», Απριλιος 2016
Η ένταση από το προωθούμενο πραξικόπημα στη Βραζιλία κορυφώνεται. Εν μέρει οι διοργανωτές του πραξικοπήματος βιάζονται – οι δημοσκοπήσεις την τελευταία περίοδο έδειχναν να μειώνεται η επίδραση της θεαματικής επίθεσης μέσω των ΜΜΕ ενάντια στην αριστερή πρόεδρο – με μείωση όσων ήθελαν αποπομπή της και αύξηση της δυσπιστίας απέναντι σε αυτούς που προωθούνταν σαν οι αντικαταστάτες της. Σύντομα επίσης ξεκινούν και οι ολυμπιακοί αγώνες και σαφώς το θεαματικό πραξικόπημα θέλει να προλάβει πριν εμφανιστεί εκείνη η διάσταση που θα υπονομεύσει ακόμα περισσότερο την φούσκα της επίθεσης που ξεφουσκώνει. Άλλωστε οι αντιδράσεις για την σύλληψη του Λουλα για ανάκριση, ήταν έντονες – και οι αριστερές κινητοποιήσεις στους δρόμους πληθαινουν. Η επιτάχυνση των διαδικασιών ήταν σε αυτό το πλαίσιο απαραίτητες.

Έτσι, προώθησαν τη ψήφο στη Βουλή για αποπομπή της Ρούσσεφ. Ενδεικτικά του πραξικοπήματος, πέρα απ τις ακροδεξιές υστερίες στη Βουλή ενάντια στους φτωχούς, τα «παιδία της πλύστρας» με την κυπριακή ορολογία του 2011, ήταν και το γεγονός ότι η Ρούσσεφ δεν κατηγορήθηκε για οτιδήποτε σε σχέση με την υποτιθέμενη διερεύνηση για το σκάνδαλο μιζών στην κρατική εταιρεία πετρελαίου, το οποίο αποτελεί το όργανο που συνοδεύει τις υστερίες των ΜΜΕ που ελέγχει η οικονομική ελίτ και το βαθύ κατεστημένο. Αντίθετα, ο Πρόεδρος της Βουλής, που πρωτοστάτησε στην αποπομπή, είναι εμπλεκόμενος στις μίζες. Και για αυτό άλλωστε πρωτοστατεί στο πραξικόπημα. Είναι μια βολική διαδικασία μετατόπισης από την δικιά του εμπλοκή.

Πώς στήνεται ένα μεταμοντέρνο πραξικόπημα

Το προηγούμενο πραξικόπημα στην Βραζιλία έγινε με τις νεωτερικές μεθόδους – το κατεστημένο κατέβασε τον στρατό στους δρόμους και ανέτρεψε τον κεντροαριστερό πρόεδρο την δεκαετία του 1960. Σήμερα, τα πραξικοπήματα δεν γίνονται με τανκ – αλλά με τα ΜΜΕ. Ο συνδυασμός του μεταμοντέρνου πραξικοπήματος περιλαμβάνει 3 στοιχεία: μια νομική διάσταση, μια θεαματική διάσταση μέσω των ΜΜΕ, και την κατασκευή «εκδηλώσεων» στους δρόμους για να δοθεί και «λαϊκή στήριξη» στο πραξικόπημα. Τα 3 στοιχεία οδηγούν μετά σε ένα είδος ανατροπής μέσα από εξαγορά η εκβιασμό στο κοινοβούλιο που παραβλέπει και το σύνταγμα και τους κανονισμούς. Αυτά τα 3 στοιχεία και η κοινοβουλευτική εκτροπή/εξαγορά δεν είναι νέα στοιχεία – απλώς ο συνδυασμός τους σε ένα επαναλαμβανόμενο σενάριο τείνει να δίνει πια την εικόνα του πραξικοπήματος της σύγχρονης περιόδου…Ήδη στο Ιράν της δεκαετία του 1950 και στη Χιλή το 1973 χρησιμοποιήθηκαν ομάδες διαδηλωτών στους δρόμους για να δώσουν εικόνα «λαϊκής αμφισβήτησης» στην ανατροπή του Μοσαντέκ στο Ιράν [το "έγκλημα" του οποίου ήταν η εθνικοποίηση της βιομηχανίας πετρελαίου] και του Αλλιέντε [το έγκλημα του οποίου ήταν η αριστερή ιδεολογία και η προώθηση μεταρρυθμίσεων για κοινωνική δικαιοσύνη]. Και στις δυο περιπτώσεις τα πραξικοπήματα πέτυχαν βραχυπρόθεσμα και άφησαν μια βαθιά κοινωνική πληγή που οδήγησε τελικά σε μια συνολική ανατροπή και δικαίωση των ανατραπέντων κυβερνήσεων. Η εξαγορά στο κοινοβούλιο δεν είναι επίσης άγνωστη – εφαρμόστηκε στην Ελλάδα την δεκαετία του 1960 την περίοδο που κωδικοποιήθηκε ως «αποστασία»..

Αντιγράφοντας αριστερές πρακτικές σαν θέαμα: η κυπριακή εμπειρία του 2011 όταν όσοι βοηθούσαν [ έστω και εν άγνοια τους] στην συγκάλυψη των τραπεζών, υιοθέτησαν τον ισπανικό αριστερό όρο «αγανακτισμένοι»..Η αντιγραφή και η μη κατανόηση είναι μέρος των επιφανειακών θεαμάτων χειραγώγησης με κίνητρο την ..μόδα..

Η σημερινή καινοτομία είναι η υιοθέτηση από την μια πρακτικών της αριστεράς σαν επιφάνεια, και από την άλλη η χρήση των ΜΜΕ σαν υποκατάστατο των τανκς. Η υιοθέτηση αριστερών πρακτικών στην επιφάνεια έχει να κάνει και με τις κινητοποιήσεις αλλα και την ρητορική της «νομικής διάστασης». Στην κυπριακή απόπειρα ανάλογης ανατροπής/πολιτικού πραξικοπήματος το 2011, η κυπριακή ακροδεξιά που κουβαλήθηκε έξω από το προεδρικό, και συντηρήθηκε εκεί από τα ΜΜΕ σε άμεση αναμετάδοση, υιοθέτησε τον τίτλο «αγανακτισμένοι». Ήταν μια πλήρης αντίστροφη νοημάτων όπως θα έλεγε και ο Γ. Ντεμπόρ, ο συγγραφέας της «κοινωνίας του θεάματος». Η ακροδεξιά λειτουργούσε σαν ο στρατός των τραπεζών στο δρόμο. Τον Ιούλιο του 2011 είχε ήδη αποφασιστεί το κούρεμα των ελληνικών ομόλογων – και αυτό σήμαινε ότι οι κυπριακές τράπεζες [ιδιαίτερα η Τράπεζα Κύπρου που είχε αγοράσει ομόλογα το 2009, όταν οι άλλοι τα ξεφορτώνονταν] θα είχε σοβαρά προβλήματα. Το κοινό, και ίσως και μέρος της πολιτικής ηγεσίας, δεν ήξερε ακόμα το βάθος των προβλημάτων των δυο μεγάλων κυπριακών τραπεζών [Λαϊκή και Τράπεζα Κύπρου] – θα τα μάθαινε το 2012 όταν θα ζητούσαν κρατική στήριξη και όταν η αλλαγή στην διοίκηση της κεντρικής έδωσε για πρώτη φορά στο κοινό την ευκαιρία να ακούσει για τα "κόλπα" των τραπεζών και των τραπεζιτών – από την Uniastrum  μέχρι την αγορά ομόλογων από τη δευτερογενή αγορά κοκ.. Αλλά τον Ιούλιο του 2011, εκείνοι που μισούσαν την αριστερά σαν κυβέρνηση [λόγω κυπριακού η λόγω ρατσισμού – ήταν και η εποχή που μερικοί πρόβαλαν τους 1000 πολιτικούς πρόσφυγες σαν αιτία οικονομικής κρίσης !] υιοθέτησαν τον όρο «αγανακτισμένοι» για να είναι της μόδας – αγνοωντας/παραβλεποντας ότι ο όρος είχε ξεκινήσει στη Ισπανία σαν τίτλος ενός κινήματος που είχε ακριβώς στόχο τις τράπεζες και την λιτότητα την οποία οι διοργανωτές του κυπριακού θεάματος ήταν συνειδητά ή μη υποστηριχτες.. Άλλωστε αμέσως [μαζί με τα θεάματα στο προεδρικό] το ΚΕΒΕ και η ΟΕΒ έτρεξαν να απαιτήσουν «μέτρα» μεταφοράς του κόστους της κρίσης από την έκθεση των κυπριακών τραπεζών στην ελληνική κρίση, στην κοινωνία. Τον ρόλο της νομικής κάλυψης της κυπριακής απόπειρας εκτροπής από την νομιμότητα την ανέλαβε, τότε, ο Πολυβίου εκμεταλλευόμενος την εμπιστοσύνη του τότε γενικού εισαγγελέα όταν τον εισηγήθηκε για να αναλάβει την διενέργεια έρευνας. Λίγοι και πάλι μπορούσαν τότε να ξέρουν ότι, ενώ ο Πολυβίου συγκολλούσε το «πόρισμα» του [με διάφορα αποσπάσματα] οι δυο τράπεζες ένοιωθαν ήδη το πρόβλημα: η Λαϊκή ξεκίνησε να αντλεί ΕΛΑ, ενώ στην Τράπεζα Κύπρου διεξαγόταν μια διαμάχη για τον έλεγχο του Συμβουλίου με τον ρώσο μεγαλομέτοχο να υποδεικνύει ότι η τράπεζα χρειαζόταν κεφάλαια. Αλλά το τοπικό κατεστημένο τότε [όπως αποκάλυψε ο δικηγόρος του, ο Νεοκλέους] δεν ήθελε να ακούσει κουβέντα για παραχώρηση θέσεων στο ΔΣ… Ίσως αυτό να εξηγεί και το ξαφνικό μένος του Πολυβίου ενάντια σε μη-δυτικές επιλογές στην..εξωτερικη πολιτική. Τελικά, έχασε και αυτός και οι γύρω του τον έλεγχο της τράπεζάς τους..

Θεάματα και νομικές μονομερείς εστιάσεις…

Αυτά τα ιστορικά συγκριτικά παραδείγματα δείχνουν το παροδικό αυτών των πραξικοπημάτων, αλλά και το γεγονός ότι προκαλούν απρόσμενες συνέπειες. Συχνά ενάντια στις προθέσεις των διοργανωτών τους… Σήμερα, ωστόσο, η Βραζιλία ζει μέρες υστερίας που θυμίζουν εποχές πραξικοπημάτων αλλά με βομβαρδισμό από τα ΜΜΕ.. και με μια μονοδιάστατη εστίαση των ερευνών σε στελέχη της κυβέρνησης και της αριστεράς…Σε αυτό και πάλιν, δεν υπάρχει κάτι το νέο…Το θέαμα της κυπριακής δεξιάς με τον Ρίκκο και τις ανακριτικές του ομάδες και εστιάσεις, είναι ανάλογο των «ερευνών» στην Βραζιλία. Το ότι στην Κύπρο, τελικά, δεν υπήρξε ανατροπή ίσως οφείλεται στην αντίσταση που διαμορφώθηκε, αλλά και στο γεγονός ότι σημαντικοί παράγοντες δεν προχώρησαν στο μοιραίο βήμα της ανατροπής της συνταγματικής νομιμότητας. Ίσως η μνήμη του 1974 και των τότε απρόσμενων συνεπειών να ήταν επίσης καθοριστική. Αλλά ανάλογα επιδιώχθηκαν και στην Ελλάδα το 2015 με την εκστρατεία των ΜΜΕ ενάντια στην κυβέρνηση – και τις απειλές για δίκες του Βαρουφάκη κλπ…

Και το βασικό διακύβευμα αυτής της περιόδου αντιπαραθέσεων είναι η διαμάχη για την νέα ηγεμονία που αναδύθηκε στην λατινική Αμερική – προβάλλοντας και την άνοδο των λαϊκών στρωμάτων αλλα και στην αυτονομία της περιοχής στο παγκόσμιο σύστημα..Ο Αλλιέντε ανατράπηκε το 1973 αλλά η κληρονομιά του σάρωσε και τον Πινοσέτ και όσους οργάνωσαν το τότε πραξικόπημα…

Όταν το βαθύ καταστημενο φοβάται μέχρι και τους μεταρρυθμιστές, η αιτία είναι η φόβος του μέλλοντος…

Οι λόγοι για αυτά τα πραξικοπήματα [όπως άλλωστε και για τα στρατιωτικά της νεωτερικης περιόδου] δεν είναι κατ’ ανάγκη το μέγεθος της επαναστατικότητας της κυβέρνησης που θέλουν να ανατρέψουν. Οι περισσότεροι πολιτικοί που έγιναν στόχος είχαν ντε φάκτο κεντροαριστερές μεταρρυθμιστές θέσεις. Ο Λούλα και η Ρούσσεφ λ.χ. είχαν πάρει και εύσημα μέχρι και από τον Ικονομιστ για την επιτυχία των μεταρρυθμίσεων τους που τεκμηριωμένα άλλαξαν την ταξική κατανομή ευνοώντας τα λαϊκά στρώματα – χωρίς όμως να απειλούν την ίδια την ταξική δομή. Αλλά το ρεύμα της αλλαγής, η είσοδος των αποκλεισμένων στην πολιτική σφαίρα και πιο έστω και σοσιαλδημοκρατική οργάνωση της πολιτικής οικονομίας, προκαλεί σαφώς πανικό στα συντηρητικά στρώματα. Με αυτήν την έννοια η επίθεση είναι κλασικά αντιδραστική και όποια σύντομη επιτυχία έχει, θα καταγραφεί όντως σαν ένα είδος βραχυπρόθεσμου πισωγυρίσματος [αν πετύχει], που δεν θα θέλουν να το θυμούνται ούτε οι διοργανωτές του – όπως ο Μητσοτάκης δεν θέλει να θυμάται την αποστασία. Ο βασικός στόχος της εσωτερικής αντίδρασης είναι η νοσταλγία αυτού που περιέγραψε ο Λούλα στον Τσόμσκι. Έσπασε η εικόνα των φτωχών που είναι ανίκανοι να διοικήσουν. Και καθώς αυτή η εικόνα καταρρέει και απλώνονται τα λαϊκά στρώματα παντού, η αντίδραση προσπαθεί να πείσει τους φτωχούς ότι «δεν ίνα έξυπνοι’ «δεν μπορούν να κυβερνήσουν» κοκ.. Η εμμονή με την οποία η υστερία του 2011 επέμενε να παπαγαλίζει το εμβατήριο «ο Χριστόφιας είναι ανίκανος» [λες και όπως σοφά τους υπέδειξε έπρεπε να είναι και θαλαμοφύλακας σε στρατόπεδο εκτός από πρόεδρος] ήταν εκφραστική – ο πρόεδρος που κατάφερε στην πιο δύσκολη συγκυρία στην ανατολική μεσόγειο μετά το 1974, να γίνουν οι έρευνες για πιστοποίηση της ύπαρξης φυσικού αερίου, κατηγορούνταν από όσους δεν καταλάβαιναν καν ακόμα τις προεκτάσεις της επιτυχίας του στο να εξισορροπήσει τόσες αντικρουόμενες δυνάμεις για να ανοίξει την πόρτα σε μια νέα εποχή οικονομικά.

Μαζί με την νοσταλγία της εποχής της υπακοής, που χάθηκε πια για πάντα, η εσωτερική αντίδραση, αγχώνεται από την προοπτική επέκτασης των αριστερών πολιτικών – ο φόβος ότι ο Χριστόφιας θα ξανακέρδιζε τις εκλογές [ιδιαίτερα μετά τα αποτελέσματα των βουλευτικών του 2011], ο φόβος ότι ο Λούλα θα είναι υποψήφιος το 2018 και θα ξανακερδίσει κοκ..

Εσωτερικές και εξωτερικές δυναμικές…

Σε αυτό το πλαίσιο, η έκρηξη της αντίδρασης σε μια φάση που η οικονομική κρίση [λόγω των ευρύτερων εξελίξεων στο παγκόσμιο σύστημα και την απόσυρση κεφαλαίων από την ημιπεριφέρεια] θα μπορούσε να είναι αναμενόμενη – κάποτε θα δοκίμαζε να αντιδράσει αυταρχικά η δεξιά/ακροδεξιά ιδιαίτερα βλέποντας την εμπέδωση μιας πιο σοσιαλδημοκρατικής ηγεμονίας.. Αλλά υπάρχει και μια σαφής εξωτερική διάσταση με δεδομένο ότι η Βραζιλία είναι μέρος των BRICS που εκφράζουν την αναδυόμενη πολύ-πολική πραγματικότητα στο παγκόσμιο σύστημα – η οποία σφραγίζει οριστικά το τέλος της δυτικής ηγεμονίας που διήρκεσε για σχεδόν 3 αιώνες…

Η πολιτική σήμερα δεν ασκείται μόνο τοπικά. Κάθε κίνηση έχει και μια διεθνή διάσταση όπως έδειξε και το σκηνικό στην Ουκρανία, αλλά και στην Συρία.. Οι ΗΠΑ είναι σαφές ότι αποσύρονται από την Μέση Ανατολή – όχι κατ’αναγκη γιατί το θέλουν αλλα γιατί η εικόνα γίνεται τόσο περίπλοκη και δεν μπορούν πια να λειτουργούν σαν ο ηγεμόνας του χθες. Οι βασικοί τους σύμμαχοι κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις [Τουρκία, Ισραήλ, Σαουδική Αραβία] ενώ οι ΗΠΑ φαίνονται να κατανοούν ότι και οι 3 σύμμαχοι όχι μόνο δεν τους ακούνε, αλλά οδηγούνται σε περιπέτειες. Και οι ΗΠΑ αλλάζουν στάση και προσεγγίζουν τον σιητικό άξονα του Ιράν. Αλλά η έμφαση τους πλέον είναι στην Άπω Ανατολή και τον Ειρηνικό ωκεανό, όπου μεταφέρεται το κέντρο βάρους της συσσώρευσης κεφαλαίου και όπου αναδύεται ο κινεζικός πόλος. Ή και η ασιατική συμμαχία Ρωσίας-Κίνας και ενδεχομένως Ινδίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ με διάφορους μηχανισμούς προσπαθούν να επανέλθουν στη λατινική Αμερική, την οποία έχασαν και λόγω των εξεγέρσεων των κατοίκων, αλλά στη συγκυρία που έκαναν την τελική τους προσπάθεια να ελέγξουν την Μέση Ανατολή με την εισβολή στο Ιράκ. Εκείνη την περίοδο απέτυχαν να ανατρέψουν τον Τσαβεζ και η εμπλοκή τους, και η αποτυχία τους, στο Ιράκ, σε συνάρτηση με την οικονομική κρίση του 2007, άφησε ένα χώρο στην λατινική Αμερική όπου "εισέβαλαν" τα λαϊκά στρώματα αλλά και απέκτησε ηγεμονική θέση η διεκδίκηση αυτονομίας. Οι ΗΠΑ είναι βέβαια πιο προσεκτικες τώρα, αλλά η ενθάρρυνση ανατροπών και η άσκηση πιέσεων μέσω δικαστηρίων [όπως στην περίπτωση της Αργεντινής] είναι σαφής. Το θέμα δεν είνα βέβαια κάτι που αφορά τον πρόεδρο σαν άτομο – ο Ομπάμα άλλωστε ήταν φιλικός με τον Λούλα. Αντίθετα όπως και στην Βραζιλία έτσι και στις ΗΠΑ οι δυναμικές που αναπτύσσονται είναι δομικές και διάχυτες.

Και το βασικό διακύβευμα αυτής της περιόδου αντιπαραθέσεων είναι η διαμάχη για την νέα ηγεμονία που αναδύθηκε στην λατινική Αμερική – προβάλλοντας και την άνοδο των λαϊκών στρωμάτων αλλα και στην αυτονομία της περιοχής στο παγκόσμιο σύστημα..Ο Αλλιέντε ανατράπηκε το 1973 αλλά η κληρονομιά του σάρωσε και τον Πινοσέτ και όσους οργάνωσαν το τότε πραξικόπημα…
Η διαμάχη της παρούσας συγκυρίας διεκδικήσεων εσωτερικής δικαιοσύνης και εξωτερικής αυτονομίας παίζεται τώρα στους δρόμους και στην Γερουσία της Βραζιλίας αλλά το τελικό του αποτέλεσμα, θα φανεί στις προεκτάσεις…


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου