6 Μαρ 2016

Ενάντια στη θανατηφόρο Λιτότητα: Για το δικαίωμα στην Υγεία




Των Δρος Νίκου Τριμικλινιώτη*και Δρος Χρύσανθου (Άθου) Χρυσάνθου**

Δικαίωμα στην Υγεία: Κοινωνικό αγαθό ή εμπόρευμα




Μπροστά μας διεξάγεται μια επώδυνη σύγκρουση δύο φιλοσοφιών: Η μια θέλει την υγεία ως δημόσιο αγαθό, ενώ η άλλη, που θέλει να τη καταβροχθίσει την πρώτη, απαιτεί να μετατρέψει την υγεία σε εμπόρευμα.
Στην εποχή της κρίσης, στα ΜΜΕ επικρατεί η άποψη που απεικονίζει το ζήτημα της σχέσης κρίσης και λιτότητας ως μια αυτόματη διαδικασία. Έτσι «εξυπακούονται» ως αυτονόητες δήθεν οι περικοπές στα δημόσια αγαθά, στην υγεία, στην παιδεία και γενικά σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες. Η εξίσωση λοιπόν είναι «κρίση=υποβάθμιση υπηρεσιών υγείας». Κι όμως, όπως θα δείξουμε, η εξίσωση αυτή είναι ψεύτικη. Αποτελεί στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας: Ενώ είναι γεγονός ότι στο καπιταλισμό όλα τείνουν να εμπορευματοποιούνται, η πολιτική διαχείριση της κρίσης δεν εξυπακούεται λιτότητα. Η λιτότητα αποτελεί συγκεκριμένη πολιτική επιλογή. Επίσης δεν υπάρχει ένας αυτοματισμός που θέλει την κρίση να οδηγεί αναπόδραστα στην επιδείνωση της υγείας του λαού. Είναι η πολιτική της λιτότητας που σκοτώνει κι όχι η κρίση. Αυτό καταδεικνύουν οι εμπειρίες χωρών που δοκιμάστηκαν σε περιόδους κρίσης. Η λιτότητα δεν είναι μονόδρομος, ιδίως σε σχέση με την υγεία που είναι πολύτιμη.
Είναι χιλιοειπωμένο ότι το δίκαιο κατοχυρώνει το αγαθό της υγείας ως θεμελιώδες δικαίωμα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Υγείας, αυτό περιλαμβάνει τέσσερα στοιχεία: 
·   Διαθεσιμότητα ενός επαρκούς, λειτουργικού και εύρυθμου συστήματος  δημόσιας υγείας και της υγειονομικής περίθαλψης σε σχέση με υποδομές, εγκαταστάσεις, αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και τα προγράμματα .
·    Προσβασιμότητα: Παροχή υγειονομικών υπηρεσιών είναι προσβάσιμες σε όλους . Η προσβασιμότητα έχει τέσσερα επικαλυπτόμενες διαστάσεις:
o    Η αρχή της μη -διάκρισης
o    η φυσική προσβασιμότητα
o    η οικονομική προσβασιμότητα (προσιτές τιμές)
o    η πληροφοριακή προσβασιμότητα .
·    Αποδοχή : Όλες οι υγειονομικές υπηρεσίες , τα αγαθά και οι υπηρεσίες πρέπει να σέβονται την ιατρική δεοντολογία και πολιτισμικά κατάλληλες , καθώς και ευαίσθητα στις απαιτήσεις των δύο φύλων και του κύκλου ζωής .
·    Ποιότητα : παροχές υγείας , τα αγαθά και οι υπηρεσίες πρέπει να είναι επιστημονικά και ιατρικά κατάλληλες και καλής ποιότητας .

Το δικαίωμα στην υγεία, όπως όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα , επιβάλλει στα συμβαλλόμενα κράτη τρεις τύπους των υποχρεώσεων .
·    Σεβασμός : Αυτό με απλά λόγια σημαίνει να μην παρεμβαίνει με την απόλαυση του δικαιώματος στην υγεία («μη βλάπτειν»).
·    Προστασία: Αυτό σημαίνει τη διασφάλιση ότι οι τρίτοι ( μη κρατικοί φορείς ) δεν παραβιάζουν την απόλαυση του δικαιώματος στην υγεία ( π.χ. με τη ρύθμιση των μη κρατικών φορέων).
·    Εκπλήρωση: Αυτό σημαίνει τη λήψη θετικών μέτρων για την υλοποίηση του δικαιώματος στην υγεία (π.χ. με τη θέσπιση κατάλληλης νομοθεσίας , των πολιτικών και δημοσιονομικών μέτρων.

SOS: H Κατάσταση της Υγείας στη Κύπρο
Η απόσταση ωστόσο ανάμεσα στις διακηρύξεις και τη πραγματικότητα είναι τεράστια. Κι αυτό το βιώνουν οι κύπριοι σήμερα, την εποχής της λιτότητας. Οι ασθενείς είναι σε απόγνωση για τη κατάσταση στα νοσηλευτήρια. Ακόμα και οι Πρώτες Βοήθειες αδυνατούν να λειτουργήσουν μπροστά στη πίεση. Υπάρχουν μακρές λίστες αναμονής, υποστελέχωση και υποεπένδυση, ελλείψεις αναλωσίμων, φαρμάκων, χαμηλή αυτοεκτίμηση, εργασιακή ανασφάλεια, κακές συνθήκες εργασίας στα δημόσια νοσοκομεία.
Ενδεικτικό της κρίσης στα δημόσια νοσηλευτήρια υγεία, όπως αυτή εκφράζεται με τις δύο πιο πάνω αλληλοσυγκρουόμενες φιλοσοφίες, αποτελεί η άρνηση του Υπουργείου Υγείας να χορηγήσει την αναγκαία θεραπευτική αγωγή στους ασθενείς που υποφέρουν από κατά πλάκα σκλήρυνση - σε όσους δεν έχουν τους πόρους. Από το κρατικό συνταγολόγιο της Κύπρου απουσιάζουν τα αναγκαία φάρμακα γιατί είναι λένε ακριβά, ενώ τα φάρμακα αυτά εδώ και δύο χρόνια έχουν κυκλοφορήσει στην Ευρώπη. Είναι ακατανόητο πως είναι δυνατόν τα φάρμακα αυτά έχουν ενταχθεί στο κρατικό συνταγολόγιο της Ελλάδας, της οποίας η οικονομική της κατάσταση είναι χειρότερη, και να μην είναι διαθέσιμα στην Κύπρο. Πριν λίγες μέρες ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Πολλαπλής Σκλήρυνσης συγκάλεσε δημοσιογραφική διάσκεψη: «Δεν πάει άλλο» τόνισαν: «Κανένας δεν μπορεί να παίζει με την υγεία και την ζωή των ασθενών».
Η κατάσταση στα κρατικά νοσηλευτήρια είναι οριακή. Πολλοί γιατροί και νοσηλευτές εγκαταλείπουν το δημόσιο γιατί δεν αντέχουν άλλο. Το αδιέξοδο οδηγεί γιατρούς και νοσηλευτές σε δραστικές κινητοποιήσεις και απεργίες. Η Κυπριακή κυβέρνηση παραβιάζει σωρεία ευρωπαϊκών οδηγιών σε σχέση με την υγιεινή και την ασφάλεια των ιατρών και των νοσηλευτών (π.χ. παράνομα συνεχόμενα ωράρια). Παράλληλα διακινδυνεύει τις ζωές των ασθενών εξαναγκάζοντας το προσωπικό να εργάζεται σε τέτοιες συνθήκες. Ενδεικτική είναι η πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που καταδίκασε την Ελληνική Δημοκρατία ότι δεν τήρησε τις ελάχιστες περιόδους ημερήσιας αναπαύσεως που διαλαμβάνονται στο Κεκτημένο (Οδηγία 2003/88).[1] Οι όροι εργασίας των γιατρών και νοσηλευτών στη Κύπρο είναι πανομοιότυποι.[2]  
Τα στοιχεία για το σύστημα υγείας στη χώρα μας δεν είναι καθόλου κολακευτικά:
·         Οι δαπάνες υστερούν κατά 30% οι δαπάνες από το μέσο όρο της ΕΕ (6,9% έναντι 10.7% επί του ΑΕΠ).
·         50% περίπου των συνολικών δαπανών Υγείας καταβάλλονται απευθείας από τους ασθενείς.
·         Η Κύπρος είναι η δεύτερη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις μεγαλύτερες κοινωνικές ανισότητες στην Υγεία.
·         Το 60% του πληθυσμού της χώρας αδυνατεί να ανταπεξέλθει αν συμβεί κάτι επείγον στη ζωή του, πχ μια περιπέτεια υγείας (Eurostat 2016).
·         Απουσία καθολικής κάλυψης και ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας. Η Κύπρος είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς γενικό σχέδιο υγείας.
Μέσα σε αυτά τα δεδομένα η πολιτική απόφαση για περικοπή 185 εκ. ευρώ από τον προϋπολογισμό της Υγείας, ενώ οι συνολικές περικοπές αγγίζουν τα 3000 εκ. ευρώ. Αυτό  ακουμπά τα όρια εγκλήματος. Και τούτο συμβαίνει τη στιγμή που υπάρχει φοβερή υπερφόρτωση του δημόσιο τομέα υγείας, καθώς όλο και περισσότερες μερίδες μεσαίων στρωμάτων φτωχοποιούνται, όταν όλοι ξέρουν ότι οι μισοί συνταξιούχοι ζουν κάτω από όριο της φτώχιας.
Είναι αξιοσημείωτο ότι στο μοναδικό «φιλολαϊκό» σημείο του μνημονίου με σχετική δέσμευση,  δηλαδή στο ότι η τρόικα θεωρεί βιώσιμο και αναγκαία την άμεση εφαρμογή του Γενικού Συστήματος Υγείας (ΓεΣΥ) , η κυβέρνηση ακολουθεί παρελκυστική πολιτική. Η μόνη διαπραγμάτευση που φαίνεται ότι έγινε για το μνημόνιο είναι η αναστολή της εφαρμογής ή/και αλλαγή του περιεχομένου του ΓΕΣΥ. Επιχειρεί με κάθε τρόπο να μην το εφαρμόσει όπως έχει σχεδιαστεί, παρά το γεγονός ότι: Το ΓεΣΥ έχει συζητηθεί και συμφωνηθεί από όλες της πολιτικές δυνάμεις και τους κοινωνικούς εταίρους
·         Έχει μελετηθεί από κορυφαίους εξειδικευμένους οίκους του εξωτερικού.
·         Έχει γίνει κοστολόγηση και αξιολόγηση της βιωσιμότητας του μόλις πρόσφατα με βάση οικονομικές παραδοχές που συμφωνήθηκαν από κυβέρνηση και τρόικα.
Αντί να εφαρμόσει το ΓεΣΥ, οι υπουργοί υγείας εφευρίσκουν συνεχώς προφάσεις για να μεταθέσουν την εφαρμογή του στο αβέβαιο μέλλον. Πρώτα επέμεναν στο λεγόμενο «πολυασφαλιστικό», τώρα βρήκαν το «Μίνι ΓΕΣΥ» και την «αυτονόμηση νοσηλευτηρίων».

Περί «αυτονόμησης» των νοσοκομείων

Τα δε περί αυτονόμησης των νοσοκομείων αποτελούν δοκιμασμένη αλλά αισχρή παγίδα: Το Θατσερικό πείραμα στο Βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας είναι ξεκινήσει με ακριβώς με  συνθήματα την «αυτονόμηση» και τον «ανταγωνισμό» ως μέρος μιας δήθεν  «υγειούς αγοράς».[3] Πρόκειται για «αυτονόμηση» στη διαχείριση της λιτότητας που θα τυχαίνει στη συνέχεια και «αξιολόγησης» από το κράτος, και ότι δεν είναι «βιώσιμο» να περικόπτεται ή να ανατίθεται σε ιδιώτες (outsourcing). Επίσης, εισάγεται η λογική του «ανταγωνισμού» σε ένα τομέα που απαιτεί απόλυτη συνεργασία και συντονισμό.
Πρώτο, από την άποψη της παροχής του καθολικού δικαιώματος των ασθενών στην υγειονομική περίθαλψη αυτό είναι καταστροφικό: Εξαναγκάζεται κάθε νοσηλευτήριο χωριστά να κάνει διαχείριση των πόρων του ανεξάρτητα από τις διαφορετικές ανάγκες  και αν «υπερβεί» τον προϋπολογισμό κάνει περικοπές στη παροχή των αναγκαίων υπηρεσιών. Είτε προσλαμβάνονται διευθυντές που ουδεμία σχέση έχουν με την υγεία, είτε αναγκάζονται γιατροί να μετατραπούν σε «managers» που θέτουν τα «μικροοικονομικά του μικρομάγαζου» πάνω από το καθολικό δικαίωμα στην υγεία των ασθενών.
Δεύτερο, από οικονομικής άποψης αυτό είναι εντελώς ασύμφορο γιατί υπονομεύει τις λεγόμενες «οικονομίες της κλίμακας» δηλαδή των πλεονεκτημάτων από τη μαζική αγορά σε μια ενιαία μεγάλη αγορά σε ένα σύστημα υγείας που απαιτεί μαζικές και συνεχείς επενδύσεις, τις συνεργίες και την αποφυγή σπατάλης  με επικάλυψη των πόρων. Αποτελεί δηλαδή δόγμα που υπηρετεί όμως μια ιδεολογία και οικονομικά συμφέροντα που θέλουν την ιδιωτικοποίηση της υγείας – έτσι επιχειρούν να κατακρεουργήσουν το ενιαίο Βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας. Τώρα με τη ίδια συνταγή επιχειρούν να εμποδίσουν επιτελούν να εφαρμοστεί το ΓΕΣΥ στην Κύπρο, την μοναδική περίπτωση στην ΕΕ χωρίς Εθνικό Σύστημα Υγείας. Αυτό το μέρος της «εξίσωσης» δεν αναδεικνύεται επαρκώς.

«Αποπαγοποιήσεις»

Πρόσφατα, κάτω από την πίεση των συνδικαλιστών, αλλά και σε μια προεκλογική κίνηση εντυπωσιασμού αποφάσισε ο υπουργός Οικονομικών, χωρίς καν να τα πει στον υπουργό Υγείας, να  «αποπαγοποιήσει» μερικές θέσεις εργασίας.
·         Οι θέσεις αυτές είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αυξανόμενες ανάγκες.
·         Απλώς (μερικώς) εφαρμόζει αυτό που υποχρεούται: Το Ευρωπαϊκό  κεκτημένο προνοεί τη μετατροπή των συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε συμβάσεις αορίστου χρόνου. Εξάλλου μετά από σχετική απόφαση του Δικαστηρίου Εργατικών διαφορών από τον περασμένο Ιούνιο. 
Οι δε σχετικές έρευνες είναι ξεκάθαρες. Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας αποδεικνύει πως η άμεση εφαρμογή του ΓεΣΥ αποτελεί αδήριτη ανάγκη.[4] Ο Ολλανδός εμπειρογνώμονας που όρισε η Κυβέρνηση και η τρόικα θεωρεί ασύμφορο το να εισαχθούν ιδιωτικές ασφάλειες στο ΓεΣΥ, όπως προνοούσε το πολύκροτο «πολυασφαλιστικό».[5] Τέλος η μελέτη για την Κύπρο που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδεικνύει σαφείς παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων στον τομέα της υγείας σαν αποτέλεσμα των πολιτικών λιτότητας.[6]
Ας δούμε τις εναλλακτικές επιλογές που υπάρχουν κι ας αντλήσουμε διδάγματα από τον πλούτο γνώσης και εμπειριών άλλων χωρών.

Χώρες υπό κρίση: Η λιτότητα σκοτώνει, κι όχι η αυτόματα ύφεση


Οι εμπειρία άλλων χωρών που δοκιμάστηκαν σε περιόδους κρίσης είναι πολύτιμη. Η καλύτερη σύγκριση όμως είναι ανάμεσα σε δύο μικρές χώρες της περιφέρειας της Ευρώπης που υπόφεραν από την ίδια κρίση, αλλά ακολούθησαν διαμετρικά αντίθετες πορείες στη διαχείριση της κρίσης: η Ισλανδία και η Ελλάδα.[7]
·         Ισλανδία: Παρά του ότι η κρίση αυτή υπήρξε η σοβαρότερη στη ιστορία της, η Ισλανδία επέλεξε αντί να κάνει περικοπές και λιτότητα στη υγεία, να ενισχύσει το κράτος πρόνοιας και να αυξήσει της δαπάνες (στεγαστικά επιδόματα, συντάξεις, στήριξη ευάλωτων ομάδων και δημόσια υγεία) για να ανταπεξέλθει ο πληθυσμός στις δύσκολες συνθήκες. Συνέπειες: Δεν είχε αύξηση της θνησιμότητας ή επιδείνωση της υγείας των πολιτών.
·         Ελλάδα: Η χώρα υπήρξε το πειραματόζωο των νεοφιλελεύθερων πολιτικών λιτότητας εφαρμόστηκαν δρακόντειες περικοπές που οδήγησε στην διάλυση του ισχνού και στρεβλού της κράτους πρόνοιας. Συνέπειες:
o   52% αύξηση του HIV/Aids
o   Διπλασιασμός των αυτοκτονιών
o   Μαζική αύξηση ανθρωποκτονιών
o   Επιστροφή της Μαλάριας και γενική επιδείνωση της υγείας των φτωχότερων λαϊκών στρωμάτων.
Παρόμοια βρίσκουμε σε άλλες περιπτώσεις. Η Σουηδία τη δεκαετία του 1990 είχε περάσει μια περίοδο οικονομικής ύφεσης που θεωρήθηκε χειρότερη από αυτή του 1930. Κι όμως δεν είχε τα γνωστά που συνήθως συνδέονται με κρίσεις: Ούτε αύξηση αυτοκτονιών ή θανάτων που σχετίζονται με το αλκοόλ, ούτε κι επιδείνωση της υγείας υπήρξε. Το ίδιο συνέβηκε στη Νορβηγία και το Καναδά. Κι αυτά σε αντίθεση με τη Βρετανία, τις ΗΠΑ και την Ιταλία. Στις ΗΠΑ η αυτοκτονίες το 1999 ήταν 1050, το 2010 ήταν 4500. Στην Ιταλία το 2001 ήταν 2001 ήταν 200, το 2010 υπερδιπλασιάστηκαν στις 500. Στη Βρετανία μια από τις πρωτοπόρες χώρες στην εισαγωγή του ΕΣΥ, η κρίση στο σύστημα δημόσιας υγειονομικής παροχής όλο χειροτερεύει με τις πολιτικής των Συντηρητικών για εισαγωγή ανταγωνισμού, αυτονόμησης και δραστικών περικοπών. Γιατροί, κοινωνικοί επιστήμονες και ειδικοί εκπέμπουν SOS.[8]
Η ανισότητα στη κατανομή των συμβολικών και υλικών αγαθών στο τομέα της υγείας έχει τρομερές κοινωνικές συνέπειες. Παρά το ότι υπάρχει το θεμελιώδες δικαίωμα στην Υγειονομική περίθαλψη και φροντίδα, η άνιση και κοινωνικά άδικη κατανομή του αποτελεί γνώρισμα των καπιταλιστικών κοινωνιών παρά τις διαφοροποιήσεις κατά χώρα και περιφέρεια.[9] Οι υγειονομικές ανισότητες έχουν ταξικό, εθνοτικό και έμφυλο πρόσημο: Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι τα ποσοστά θανάτων των φτωχότερων  20% του πληθυσμού είναι 1.5 με 2.5 φορές πιο ψηλά από αυτά των του εισοδηματικά πλουσιότερων 20%.[10] Το ίδιο ισχύει με το προσδόκιμο ζωής: Είναι διπλάσια η  πιθανότητα να πεθάνουν οι χειρώνακτες εργάτες πριν συνταξιοδοτηθούν από ότι η εργαζόμενοι στις υπηρεσίες κτλ.[11] Οι δε πολιτικές λιτότητας οξύνουν τις κοινωνίες αντιθέσεις, βαθαίνουν και επιδεινώνουν τις ανισότητες  και πολώνουν όλο και περισσότερο τις κοινωνίες.

Για την Υπεράσπιση της Κοινωνίας: Ενάντια στη θανατηφόρο λιτότητα


 «Πολιτικοποιήθηκα λόγω του aids», μας είπε πριν μια δεκαετία μια ακτιβίστρια στη Νότιο Αφρική. Ξαφνιαστήκαμε τότε γιατί κάναμε τη σύγκριση με τη Κύπρο και την Ευρώπη. Τότε φαινόταν τόσο απόμακρο και απίθανο για τη γηραιά ήπειρο να πολιτικοποιηθεί, και κυρίως να κινητοποιηθεί κάποιος σε σχέση με θέματα υγείας - κι ας είχαν γίνει στο παρελθόν μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις για τα θέματα υγείας στις πλείστες ευρωπαϊκές χώρες. Η μακρά νεοφιλελεύθερη αντεπανάσταση που είχε αφενός επιφέρει απανωτές ήττες των εργατικών κινημάτων, κι αφετέρου είχε εξαγοράσει τα μεσαία ή μικροαστικά στρώματα, καθιστούσε παρόμοια φαινόμενα πολιτικοποίησης κάπως απίθανα. Κι όμως ήρθαν τα πάνω κάτω.

Η χώρα μας δεν είναι αυτή που ξέραμε, ή που νομίζαμε ότι ξέραμε. Το σύστημα  δημόσιας υγείας νοσεί, ενώ το δικαίωμα στη ζωή δοκιμάζεται καθημερινά στα δημόσια νοσηλευτήρια. Κρίση-και-λιτότητα απειλούν να αποτελειώσουν το ισχνό σύστημα υγειονομικής παροχής στην Κύπρο.

Οφείλουμε λοιπόν να υπερασπιστούμε την υγεία κόντρα στην αδηφάγο λογική της λιτότητας, που σκοτώνει ζωές, τα όνειρα και τον πολιτισμό. Μόνο έτσι μπορούμε να υπερασπιστούμε  την κοινωνία.

*Αναπλ. Καθηγητής Κοινωνιολογίας
**Χειρουργός, Hon. Επίκουρος καθηγητής Χειρουργικής
St George´s University of London Medical School
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας






[1] Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας,  υπόθεση C‑180/14, 23ης Δεκεμβρίου 2015.
[2] Βλ. Trimikliniotis, Ν. Developments in the labour law of Cyprus from 4 December 2015 till 16 February 2016 Cyprus Flash Report, 46/2016, 16 February 2015.
[3] Jacky Davis & Raymond Tallis, NHS SOS, How the NHS was betrayed and how we can save it, Oneworld, Λονδίνο.
[4] Βλ Analysis of the Function and Structure of the Ministry of Health of the Republic of Cyprus, May 9, 2014 Poverty Reduction and Economic Management Unit Southern Europe Program Europe & Central Asian Region.
[5] Πρόκειται για τον ολλανδό Health Expert Mr. Patrick Jeurissen.
[6] Demetriou, C. The impact of the crisis on fundamental rights across Member States of the EU Country Report on Cyprus, DIRECTORATE GENERAL FOR INTERNAL POLICIES POLICY DEPARTMENT C: CITIZENS’ RIGHTS AND CONSTITUTIONAL AFFAIRS CIVIL LIBERTIES, JUSTICE AND HOME AFFAIRS, http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2015/510017/IPOL_STU(2015)510017_EN.pdf
[7] Βλ. David Stuckler and Sanjay Basu, The Body Economic: Why Austerity Kills, 2013, Basic Books, New York.

[8] Jacky Davis & Raymond  Tallis, NHS SOS, How the NHS was betrayed and how we can save it, Oneworld, Λονδίνο.
[9] Η Κοινωνιολογία της υγείας έχει αναδείξει το ζήτημα των ανισοτήτων στην υγεία.
[10] Najjman, J. “Health and poverty: past, present and prospects for the future”, Social Science and Medicine, 36.2. 
[11] Brown. K and Bottrill. I, 1999, Our unequal, unhealthy nation, Sociology Review vol.9, no.2.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου