13 Μαρ 2016

Το Μεταναστευτικό στην Ιστορική μνήμη και τις αναπαραστάσεις της Ανατολικής Μεσογείου

Μικρό σχόλιο με αφορμή το εξώφυλλο του Downtown (‘Είμαστε όλοι Πρόσφυγες’)


Το ‘ειμαστε όλοι πρόσφυγες’ αποτελεί ένα παράδειγμα αυτού που Jacques Ranciére αποκαλεί ‘ανέφικτη ταύτιση’ (impossible identification) διαδικασία πολύ σημαντική όσον αφορά την πολιτική υποκειμενοποίηση. Οι ανέφικτες ταυτίσεις, όμως, όταν διατυπώνονται με τέτοιο τρόπο, διατυπώνονται πάντα από ένα διαμαρτυρόμενο πλήθος . Το ‘είμαστε όλοι Γερμανοί-Εβραίοι’ του Μάη του 68, το 'είμαστε όλοι Ζαπατίστας' στις διαδηλώσεις υποστήριξης του ιθαγενικού κινήματος στο Μεξικό, το πιο πρόσφατο ‘είμαστε όλοι μετανάστες’.
Η άρθρωση αυτών των ανέφικτων ταυτίσεων επιτρέπει (και προϋποθέτει) μία αποσταθεροποίηση της ταυτότητας και μία διπλή κίνηση του εγώ. Η πρώτη είναι μία κίνηση από-τοποποίησης του ατομικού εγώ και επανα-τοποποίησης του μέσα στο διαμαρτυρόμενο πλήθος ώστε να συγκροτηθεί ένα ‘εμείς’ (εξού και το ‘είμαστε όλοι…’ αντί για το σκέτο ‘είμαι…’ βλ.το γνωστό 'je suis Charlie'). Η δεύτερη κίνηση αφορά την απόπειρα προσέγγισης της συνθήκης του άλλου, αυτού που βάλλεται ή εκδιώκεται από την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων (πχ. των προσφύγων). Αυτό το ‘εμείς’ δεν έχει ‘ταυτότητα’ άλλη από αυτήν που συνθέτουν η ανέφικτη απόπειρα ταύτισης με τον άλλον («είμαστε όλοι, πχ, μετανάστες’) και η συνεπαγόμενη απόπειρα αποταύτισης από την τάξη πραγμάτων που εκδιώκει αυτόν τον άλλον. Δηλαδή το ‘είμαστε όλοι μετανάστες’ (απόπειρα ταύτισης) συνεπάγεται και προϋποθέτει το ‘δεν είμαστε Έλληνες ή ευρωπαίοι’ (απόπειρα αποταύτισης). Αυτό είναι που κάνει την εν λόγω ‘έκφραση’ να αποτελεί πολιτική πράξη -που διαφέρει από την απλή φιλανθρωπία ως εκδήλωση της ταυτότητας.
Αυτό που συμβαίνει στο εξώφυλλο του downtown είναι πως το ‘πλήθος’ που εμφανίζεται είναι ένα τεχνητό πλήθος. Όχι μόνο συγκροτείται με βάση μία καθεστηκυία ταυτότητα (αυτή του celebrity, με την ιδιότητα αυτή ‘προσκαλέστηκαν οι καλλιτέχνες), αλλά δεν συνυπάρχει καν ποτέ στον ίδιο χώρο ως πλήθος, ούτε καν στο στούντιο φωτογράφισης, ούτε καν σε κάποιο διαδικτυακό τόπο. Όπως αποκάλυψε η Τάνια Τσανακλίδου, η ίδια δεν φωτογραφήθηκε ποτέ, απλώς επέτρεψε στο περιοδικό να χρησιμοποιήσει μία φωτογραφία της από το θέατρο. Κάτι παρόμοιο έγινε και με τους υπόλοιπους, κάποιοι από τους οποίους φωτογραφήθηκαν μεν αλλά ατομικά, όταν βρήκε ο καθένας χρόνο να περάσει από το περιοδικό. Οι χρόνοι τους δεν συνέπεσαν, δεν συγχρονίστηκαν παρά μόνο ως εικόνα. Το ‘εμείς’ ή η συλλογική δράση αντιμετωπίζονται ως performance, ως πόζα μπροστά στο φακό.
Πρόκειται για ένα συνθετικό πλήθος, ένα πλήθος του Photoshop. Για το λόγο αυτό, οι κινήσεις του εαυτού που περιγράψαμε παραπάνω δεν εμφανίζονται ποτέ. Η κάθε ατομική ταυτότητα, ενισχυμένη (αν κρίνουμε και από το όνομα του κάθε καλλιτέχνη που αναγράφεται πάνω στην φωτογραφία του σαν να πρόκειται για τους συντελεστές κάποιας θεατρικής παράστασης!) παρουσιάζει την υποστήριξή της στους πρόσφυγες με όρους Lifestyle, δηλαδή με όρους που ενισχύουν το (φιλανθρωπικό) εγώ και την ταυτότητα ως θέαμα (και όχι με πολιτικούς όρους αποσταθεροποίησης τους). Το τεχνητό ‘εμείς’ που συγκροτείται με βάση την καθεστηκυία ταυτότητα του celebrity δεν μπορεί να προβεί σε διαδικασία αποταύτισης αφού η ίδια η εικόνα επιβεβαιώνει συνεχώς ότι πρόκειται για μονάδες celebrities. Αυτό που πραγματικά λέει το εξώφυλλο είναι: ‘είμαστε όλοι celebrities που κάνουμε άλλη μία φωτογράφιση για κάποιον καλό σκοπό'. Το αποτέλεσμα αδικεί ακόμη και τις καλές τους προθέσεις.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου