21 Φεβ 2016

Για τον Ιωσήφ Παγιάτα

(Βιογραφική - Ιστορική αναφορά και αποχαιρετισμός
κατά την κοσμική τελετή πριν το «ταξίδι»  για την αποτέφρωση που οδηγήσει σε κάποια στιγμή την τεφρά του να «καταλαγιάσει» στις ακτές του Βαρωσιού)[1]




Ο Τζους, όπως αποκαλούσαν τον Ιωσήφ Παγιάτα, όσοι τον ήξεραν και είχαν μια οικειότητα μαζί του, ήταν από εκείνους τους ανθρώπους που σε εποχές δύσκολες, κατάφερνε να διατηρεί ένα όραμα, έστω και αν η επιφάνεια γύρω του φαινόταν να πηγαίνει αλλού. Ο Τζους αγάπησε την Κύπρο σαν όραμα ολότητας και βίωνε την ανεξαρτησία της χώρας μας σαν ένα είδος προσωπικού και συλλογικού καθήκοντος. Κάποιος έπρεπε να υπερασπιστεί, έστω και με κόστος, αυτήν την ευκταία προοπτική – αλλά και την αναπόφευκτη ανάγκη για να μπορέσει η Κύπρος να έχει και την ειρήνη και την αξιοπρέπεια που της άρμοζε..


Όπως έλεγε χαριτολογώντας, μια από τις πιο έντονες εικόνες της νεανικής του ηλικίας ήταν ένα σύνθημα γραμμένο με τεράστια γράμματα σε ένα τοίχο της Αμμοχώστου, προφανώς την περίοδο 1947-48: ο τείχος έγραφε ΑΥΤΟΚΥΒΕΡΝΗΣΗ. Χωρίς ουρά για ένωση. Θα υπήρχαν και άλλα συνθήματα, αλλά αυτό του μίλησε διαφορετικά – ή σε αυτό ένοιωσε ότι κωδικοποιείτο η δικιά του επιθυμία, το δικό του πάθος, το σημείο που διασταυρωνόταν το ατομικό με το συλλογικό.. Ήταν εκείνη η μικρή άνοιξη του 1947-48 που σύγκλιναν οι κοινωνικοί αγώνες μαζί με τους αγώνες για αυτοκυβέρνηση των κυπρίων. Η άνοιξη χάθηκε σύντομα, καθώς η Διασκεπτική διάσκεψη απέτυχε, και καθώς οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, απόηχοι του ψυχρού πολέμου, οδήγησαν την τοπική πολιτική σε μια τελευταία παρένθεση του αγώνα για την Ένωση την δεκαετία του 1950. Ο Τζους ένοιωθε τότε μοναχικός, καθώς το όραμα του για μια χώρα ανεξάρτητη φαινόταν εκτός πραγματικότητας από την επιφάνεια γύρω του. Και όμως, 10 χρόνια μετά την Διασκεπτική, ο ίδιος ο Μακάριος, που ξεκίνησε την ΕΟΚΑ, θα αποδεχόταν την ανεξαρτησία.

 Από το 1960 μέχρι το 1974 ήταν από τους ανθρώπους που κατανοούσαν ότι ο αγώνας για την ανεξαρτησία και την δημοκρατία, ο οποίος εκφραζόταν με την μορφή του Μακαρίου, παρέβλεπε δυο βασικές διαστάσεις – την συμμέτοχη των τουρκοκυπρίων, αλλά και την ίδια την άρθρωση της ανεξαρτησίας σαν επιθυμητού συλλογικού στόχου. Το να πολεμά κανείς για την ανεξαρτησία δανειζόμενος την ρητορική της ένωσης, ήταν μια ρητορική υποχώρηση που εγκλώβιζε.

Όταν εκείνες οι περίπλοκες ισορροπίες κατέρρευσαν με το πραξικόπημα και την εισβολή το 1974, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της ελπίδας. Δημιουργήθηκε τότε ο νεοκυπριακός σύνδεσμος σαν ένα «τέκνο της ανάγκης» που θα έλεγε και ο Βάρναλης. Για πρώτη φόρα στα συλλαλητήρια εμφανιζόταν, πια, μια ομάδα με κυπριακές σημαίες που γινόταν καθολικά αποδεκτή από το πλήθος που έβρισκε, ξαφνικά, τα σύμβολα των επιθυμιών που δεν είχαν προηγουμένως. Ο Νεοκυπριακός Σύνδεσμος μετατράπηκε στην οργανωτική μορφή της προσπάθειας του Τζους, και  άλλων που κατάλαβαν το χάσμα που επέτρεψε την τραγωδία, να δοθεί υλική υπόσταση στο όραμα της κυπριακής ανεξαρτησίας σαν μορφή αξιοπρέπειας. Οι αγώνες και οι προσπάθειες του Νεοκυπριακού για δεκαετίες είχαν σαφή αποτελέσματα. Σήμερα βλέπει κανείς ακόμα και εθνικιστές να ανεμίζουν την, μέχρι το 1974 σχεδόν απαγορευμένη, κυπριακή σημαία.

Αλλά ταυτόχρονα ο Τζους ήξερε και επέμενε να το λέει ότι η Κύπρος σαν όραμα ανεξαρτησίας και αξιοπρέπειας δεν μπορούσε να σταθεί, χωρίς να στηρίζεται και στα δυο της πόδια – τις δυο μεγάλες κοινότητες, και την αναγνώριση του εσωτερικού της πλουραλισμού που συνεπαγόταν τον σεβασμό και των άλλων μικρών κοινοτήτων αλλά και της διαφορετικότητας ως έννοια. Και, για τον Τζους, αυτός ο εσωτερικός πλουραλισμός έπρεπε να αναγνωριστεί και να βασιστεί στην καλλιέργεια της δημοκρατικής συνείδησης του κύπριου πολίτη, του πολίτη της ενιαίας κυπριακής πολιτείας, της Κυπριακής Δημοκρατίας. Χρειάστηκε ακόμα και μετά το 1974 να γίνουν αγώνες για αυτά. Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ένα νέο κύμα εθνικισμού απλώθηκε στην επιφάνεια της πολιτικής  ρητορικής μερικών, ο Νεοκυπριακός έγινε στόχος. Έγινε απόπειρα δαιμονοποίησης από μερικούς. Ίσως και σαν μια ανώριμη εκδικητική τάση από όσους κατανοούσαν ότι η ανεξαρτησία ήταν πια η ντε φάκτο και επιθυμητή πραγματικότητα. Και αφού δεν μπορούσαν να τα βάλουν με την πραγματικότητα, έκαναν επίθεση στον αγγελιαφόρο. Ο Τζους σε εκείνες τις στιγμές των επιθέσεων, δεν ήταν από εκείνους που λύγισαν. Γιατί καταλάβαινε ότι αυτό που ήταν τώρα μπροστά μας, ήταν η επανασύνδεση των δυο κοινοτήτων. Και σε αυτό το έργο αφιερώθηκε τις τελευταίες του δεκαετίες – και μέσω του Συνδέσμου που τον βίωνε σαν ένα, σχεδόν, παιδί  του, αλλά και με τον ευρύτερη του εμπλοκή στα κοινά.

Θα κλείσω με τον Τζους σαν άνθρωπο – την ιδιωτική διάσταση αυτού του οραματιστή.  Η πιο γλυκεία διάσταση του Τζους ήταν το χιούμορ του – ακόμα και στις δύσκολες καταστάσεις και συνθήκες, ήταν ένας άνθρωπος που ήξερε όχι απλά να στέκεται στα πόδια του μπροστά σε απειλές η θεάματα επιθέσεων, αλλά μπορούσε να δει και την άλλη πλευρά των υστερικών θεαμάτων. Την ματαιότητα του φανατισμού. Αλλά και την κωμική διάσταση στο θέατρο της καθημερινότητας.

Η άλλη διάσταση του Τζους που βιωνόταν σαν είδος ασφάλειας από τους γύρω του αλλά και σαν ένα είδος δεσίματος με την σιγουριά του, ήταν η απόλυτη εντιμότητα του ανδρός. Ένας καθαρός πίνακας όπως ένα καθαρός ουρανός. 

Ο  Ιωσήφ Παγιάτας έφυγε την εποχή που ανθίζουν οι αθασιές. Ίσως και συμβολικά. Όταν θα ανοίξει το Βαρώσι, ελπίζουμε σύντομα μετά από την φετινή άνθιση των αθασιών, το έργο μιας ζωής που βιώθηκε σαν όραμα αξιοπρέπειας για αυτήν την χώρα και τους πολίτες της , θα πλανιέται στους δρόμους σαν αύρα δικαίωσης …

Στο καλό Τζιους.

Nεοκυπριακός Σύνδεσμος











[1]  Ο Ι. Παγιάτας, «έφυγε» στις 13/2. « Όπως ήταν η επιθυμία του, η σορός του, μακράν οποιασδήποτε εκκλησιαστικής  παρουσίας η τελετής, θα αποτεφρωθεί και η τέφρα του θα ριχτεί στα ανοιχτά του Κάβο Γκρέκο, με το σκεπτικό, συνεπικουρούντων ανέμων, να καταλαγιάσει κάποια στιγμή στις ακτές του Βαρωσιού, της αγαπημένης του πόλης…».  Το δεν υπάρχει στην Κύπρο η δυνατότητα να γίνει αποτέφρωση, σαν ένα έστω δημοκρατικό δικαιώμα ενός ατόμου, είναι εκφραστικό των δικαιωμάτων που αν και τυπικά υπάρχουν. Χρειάζεται διεκδίκηση για να γίνουν πρακτικά διαθέσιμα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου