6 Δεκ 2015

Πορτογαλία: αναλαμβάνει η Αριστερά

Του  CONN Hallinan
Μετά από αρκετές εβδομάδες μικροπολιτικής, ο δεξιός πρόεδρος της Πορτογαλίας, Ανίμπαλ Καβάκο Σίλβα, επιτέλους υπαναχώρησε από την άρνησή του να διορίσει τον αρχηγό του νικηφόρου αριστερού συνασπισμού ως πρωθυπουργό και να αποδεχθεί το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών της 4ης Οκτωβρίου. Η υποχώρηση του Σίλβα δημιούργησε ένα ενδιαφέροντα συνασπισμό που μπορεί να έχει επιπτώσει σε επίπεδο ολόκληρης της [ευρωπαϊκής] ηπείρου.

Οι εκλογές της Πορτογαλίας είχαν ως αποτέλεσμα τρία αριστερά κόμματα, το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Αριστερό Μπλοκ, και το Κομμουνιστικό / Πράσινη Συμμαχία να λάβουν το 62 τοις εκατό των ψήφων και να σημάνει το τέλος πλειοψηφία στο κοινοβούλιο με 230 έδρες του δεξιού κόμματος  «Εμπρός Πορτογαλία». Το «Εμπρός Πορτογαλία» αποτελείται από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα και το Λαϊκό Κόμμα.

Εν όψει της αυξανόμενης οργής και απειλούμενης γενικής απεργίας, ωστόσο, ο Σίλβα ζήτησε τελικά, από τον αρχηγό του Σοσιαλιστικού Κόμματος, Αντόνιο Κόστα, να σχηματίσει κυβέρνηση.  Η Πορτογαλία είναι το θύμα της μεγάλης διεθνούς τραπεζικής κρίσης του 2008. Τότε, το χρέος της Πορτογαλίας ήταν μικρό και οι δημόσιες δαπάνες της μέτριες, αλλά κερδοσκόποι οδήγησαν σε αύξηση της τιμής του δανεισμού πέρα ​​από ό,τι η μικρή οικονομία της χώρας θα μπορούσε να διαχειριστεί. Χωρίς τη δικής της υπαιτιότητα, η Πορτογαλία βρέθηκε ξαφνικά στο χείλος της χρεοκοπίας.

Ακόμα κι αν το «Εμπρός Πορτογαλία»  έχασε τις εκλογές - προέκυψε ως το μεγαλύτερο κόμμα, αλλά συγκέντρωσε μόνο το 38 τοις εκατό των ψήφων - ο Σίλβα επέτρεψε στον ηγέτη του, τον πρώην πρωθυπουργό Passos Coelho, να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο ελιγμός αυτός διήρκεσε μόλις 11 ημέρες. Όταν Coelho παρουσίασε έναν προϋπολογισμό φορτωμένο με μέτρα λιτότητας και ιδιωτικοποιήσεις, η Αριστερή Συμμαχία καταψήφισε, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να παραιτηθεί.
Αντί να δοθεί στην Αριστερή Συμμαχία η ευκαιρία να σχηματίσει κυβέρνηση, ο  Σίλβα, πρώην ηγέτης των Σοσιαλδημοκρατών, επέμεινε ότι η συμμαχία να υποσχεθεί γραπτώς ότι η χώρα θα διατηρήσει το ρόλο της στο ΝΑΤΟ και να δεσμευθεί στους δημοσιονομικούς κανόνες της ευρωζώνης. Η Πορτογαλία είναι μέλος της ευρωζώνης των 19 χωρών, οι χώρες αυτές είναι εκείνες από τα 28-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που χρησιμοποιούν το ευρώ ως κοινό νόμισμα.

Η απειλή του Σίλβα ήταν πραγματική. Ενώ η θητεία του προέδρου διαρκεί μόνο μέχρι τον Ιανουάριο, το Σύνταγμα απαιτεί μια καθυστέρηση έξι μηνών μεταξύ του διορισμού του νέου προέδρου και νέων εκλογών. Θα ήταν οκτώ μήνες πριν από τότε που η Αριστερή Συμμαχία θα μπορούσε να πάρει την εξουσία και να αποκαταστήσει ορισμένα από τα πιο επαχθή μέτρα λιτότητας που είχε υιοθετήσει [και εφαρμόσει] το «Εμπρός Πορτογαλία» .

Εν όψει της αυξανόμενης οργής και απειλούμενης γενικής απεργίας, ωστόσο, ο Σίλβα ζήτησε τελικά, από τον αρχηγό του Σοσιαλιστικού Κόμματος, Αντόνιο Κόστα, για να σχηματίσει κυβέρνηση.

Η Πορτογαλία είναι το θύμα της μεγάλης διεθνούς τραπεζικής κρίσης του 2008. Τότε, το χρέος της Πορτογαλίας ήταν μικρό και οι δημόσιες δαπάνες της μέτριες, αλλά κερδοσκόποι οδήγησαν σε αύξηση της τιμής του δανεισμού πέρα ​​από ό,τι η μικρή οικονομία της χώρας θα μπορούσε να διαχειριστεί. Χωρίς τη δικής της υπαιτιότητα, η Πορτογαλία βρέθηκε ξαφνικά στο χείλος της χρεοκοπίας.

Το 2011, η «Τρόικα» -η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο - δάνεισε στην Πορτογαλία 83 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά σε αντάλλαγμα επιβλήθηκε ένα καθεστώς λιτότητας που αύξησε τους φόρους, μείωσε τις δαπάνες στην εκπαίδευση και στην ιατρική περίθαλψη, υπήρξαν περικοπές μισθών και συντάξεων, και οδήγησαν το 20 τοις εκατό του πληθυσμού κάτω από το όριο της φτώχειας. Η κρίση ανάγκασε σχεδόν μισό εκατομμύριο νέους να μεταναστεύσουν, και η Πορτογαλία κατέληξε με μία από τις υψηλότερες εισοδηματικές ανισότητες στην Ευρώπη.
Η αριστερή κυβέρνηση συμμαχίας είναι πρωτοφανής στην Πορτογαλία, όπου οι κομμουνιστές και οι σοσιαλιστές βρισκόταν σε διαμάχη από το 1974, που  η Επανάσταση των Γαρυφάλλων ανέτρεψε την παλιά δικτατορία 48 ετών. Όμως, τέσσερα χρόνια λιτότητας έχουν, προφανώς, πείσει όλους στην αριστερά ότι πρέπει να υπάρξει κάποια άμεση ανακούφιση.

Οι κομμουνιστές και το Μπλόκο της Αριστεράς έχουν συμφωνήσει να παραμερίσουν προσωρινά τα αιτήματά τους για έξοδο από το ΝΑΤΟ και την ευρωζώνη, και οι Σοσιαλιστές συμφώνησαν να ανακαλέσουν τα μέτρα λιτότητας, να προχωρήσουν σε μείωση των φόρων και την αύξηση των μισθών και των συντάξεων. Οι ιδιωτικοποιήσεις θα είναι σε αναμονή.

Εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές εντός της συμμαχίας, όμως, και όχι μόνο στο θέμα της εγκατάλειψης του ευρώ και της εξόδου από το ΝΑΤΟ. Οι κομμουνιστές και το Αριστερό Μπλοκ θέλουν τη μείωση του χρέους, διότι πολλά από τα βάρη της χώρας είναι αποτέλεσμα των ιδιωτικών κερδοσκόπων,  και όχι δημόσιες σπατάλες. Οι Σοσιαλιστές δεν ανέφεραν τη μείωση του χρέους κατά τη διάρκεια των εκλογών και, τουλάχιστον προς το παρόν, φαίνονται αποφασισμένοι για την αποπληρωμή όλων των χρεών.

Ωστόσο, η νέα κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να χαλαρώσει τη μέγκενη της λιτότητας και να αμφισβητήσει τη τσιγκούνικη φόρμουλα της τρόικας για οικονομική ανάκαμψη με βάση μια [φόρμουλα] τόνωσης της οικονομίας. Αν είναι επιτυχής, αυτό θα μπορούσε να διαμορφώσει μια νέα στρατηγική για την υπόλοιπη Ευρώπη, όπου, παρά τα χρόνια της λιτότητας, οι οικονομίες εξακολουθούν να είναι αργές ή σε ύφεση.
Ακόμη και σε χώρες που παρουσιάζουν ανάπτυξη, το ποσοστό είναι σχετικό. Η Ισπανία, για παράδειγμα, αναπτύσσεται σε ένα αξιοπρεπές 3 τοις εκατό, αλλά η ανεργία είναι πάνω από 20 τοις εκατό, κοντά στο 50 τοις εκατό για τους νέους, και το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της δεν έχει ακόμη φθάσει σε επίπεδα προ του 2008. Οι μισθοί έχουν μειωθεί σε εννέα από τα 14/14. Σύμφωνα με τον Simon Tilford του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση, η ανάκαμψη της Ισπανίας δεν οφείλεται στη λιτότητα, αλλά μάλλον, σε χαμηλά επιτόκια, τη μείωση της αξίας του ευρώ, και μια παγκόσμια πτώση των τιμών του πετρελαίου.

Σίγουρα, η νέα πορτογαλική κυβέρνηση δεν θα είναι ευπρόσδεκτη από τη Μαδρίτη, όπου η φθίνουσα δημοτικότητα του δεξιού Λαϊκού Κόμματος απειλεί τον έλεγχο του ισπανικού κοινοβουλίου. Δεν είναι απίθανο ότι εκλογές της 20ης Δεκεμβρίου στην Ισπανία, να παράξουν μια πολύ παρόμοια έκβαση με αυτή της Πορτογαλίας: το Λαϊκό Κόμμα να χάσει την πλειοψηφία του στο κεντροαριστερό Σοσιαλιστικό Κόμμα και το αριστερό κόμμα των Podemos. Το αν αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα το είδος του συνασπισμού που επιτεύχθηκε από την αριστερά της Πορτογαλίας , δεν είναι σαφές, εν μέρει διότι το κεντρώο κόμμα των Πολιτών είναι κάπως μπαλαντέρ, αλλά και εξαιτίας του ότι υπάρχουν πολύπλοκες πολιτικές γύρω από την ανεξαρτησία της Καταλονίας.

Ωστόσο, ακόμη και αν τα μικρότερα ισπανικά κόμμα δεν μπορούν να ενωθούν αλά Πορτογαλία, θα βάλουν φρένο στις πολιτικές λιτότητας του Λαϊκού Κόμματος και του σπρώξιματός που επιδιώκει για να φιμώσει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και να περιορίσει τις μαζικές διαδηλώσεις.

Το Πορτογαλικό μοντέλο μπορεί να καταλήξει να έχει επίδραση στην υπόλοιπη ευρωπαϊκή αριστερά, όπου οι συνομιλίες συνεχίζονται σχετικά με το πώς να αρχίσει να κινείται η ήπειρος μακριά από τις πολιτικές της τρόικας. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο μεγάλα ρεύματα τώρα στην αριστερά, το λεγόμενο «Σχέδιο Α» και «Σχέδιο Β»
Το Σχέδιο Α υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκής Ενωτικής Αριστεράς / Βόρεια Πράσινη Συμμαχία, που είανι η ομάδα που εκπροσωπεί τα αριστερά κόμματα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - εκκλήσεις για τον εκδημοκρατισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, φορολόγηση των πλουσίων, αύξηση των μισθών, χρηματοδότηση των κοινωνικών υπηρεσιών, και η δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω δημόσιων επενδύσεων. Το Σχέδιο Α υποστηρίζεται από τους Podemos  της Ισπανίας, τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα και το Die Linke στη Γερμανία (Κόμμα της Αριστεράς).

Το Plan B ξεκίνησε στις 11 του Σεπτέμβρη από πέντε ηγέτες της ευρωπαϊκής αριστεράς- τον Oskar Lafontaine, πρώην ηγέτη του Die Linke, τον Ιταλό βουλευτή Stefano Fassina, τον Jean-Luc Mélenchon του Αριστερού Κόμματος της Γαλλίας, και δύο πρώην ηγετικά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, τη Ζωή Κωνσταντοπούλου και το Γιάννη Βαρουφάκη. Το Plan B είναι κάπως πιο νεφελώδες από το σχέδιο Α, και δεν βρίσκονται όλοι/ες όσοι/ες το υποστηρίζουν στην ίδια σελίδα. Αν και δεν έρχεται σε αντίθεση με το σχέδιο Α, οι περισσότεροι από τους υποστηρικτές του, δεν είναι σίγουρο ότι η ΕΕ είναι πραγματικά αναμορφώσιμη.

Σύμφωνα με τον Liam Flenady της Green Left Weekly, η κλήση του Σεπτεμβρίου “παραμένει σκόπιμα ανοιχτή σε ό, τι αυτό το Σχέδιο Β θα μπορούσε να μοιάζει". Αρχικά, μοιάζει λίγο ξεχαρβαλωμένο: «Παράλληλα συστήματα πληρωμών, παράλληλα νομίσματα, η ψηφιοποίηση των συναλλαγών σε ευρώ  με βάση τα κοινοτικά συστήματα ανταλλαγής ... έξοδο του ευρώ και μετατροπή του ευρώ σε ένα κοινό νόμισμα ".

Δεν βρίσκονται όλοι οι πέντε ηγέτες της αριστερά σε συμφωνία. Ο Βαρουφάκης, πρώην υπουργός Οικονομικών στην Ελλάδα, είναι υπέρ της παραμονής με το ευρώ, ενώ ο ιταλός Fassina δεν είναι. Κανείς δεν επιτίθεται ανοιχτά στο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά οι περισσότεροι υποστηρίζουν τη Λαϊκή Ενότητα, τη διάσπαση από τον ΣΥΡΙΖΑ  όσων είναι ενάντια στο ευρώ, που δεν κατάφερε να κερδίσει καμιά  έδρα στις τελευταίές Ελληνικές εκλογές.
Μια σύνοδος κορυφής για το Σχέδιο Β έχει οριστεί για το τέλος του έτους.

Οι διαφωνίες μεταξύ, και εντός, των σχεδίων αντανακλούν την τεράστια πολυπλοκότητα του έργου που αντιμετωπίζει η αριστερά της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένου του πώς να παρουσιάσει ένα ενιαίο μέτωπο, ενώ εξακολουθούν να ψάχνουν για λύσεις που δεν είναι προφανείς. Προσπαθεί να εκδημοκρατίσει τη ζώνη του ευρώ, με τον ίδιο τρόπο που μπορεί κανείς να διδάξει ένα γουρούνι να σφυρίζει: δεν μπορεί να γίνει και ενοχλεί το γουρούνι. Μπορεί μια χώρα να αποχωρήσει από μια κοινή νομισματική ζώνη, χωρίς η Τρόικα να καταστρέψει την οικονομία της; Χώρες εντός της ευρωζώνης έχουν το δικαίωμα να πειραματιστούν με διαφορετικές οικονομικές στρατηγικές;

Η Ελλάδα εξαναγκάστηκε να καταπιεί το φάρμακο της Τρόικας, εν μέρει επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ θεώρησε ότι η Τρόικα ήταν ουσιαστικά ορθολογική και ενδιαφερόταν πραγματικά για την επίλυση της κρίσης. Δεν ήταν, επειδή η Τρόικα είδε την αντίσταση του ΣΥΡΙΖΑ ως πρόδρομος σε κίνημα με πανηπειρωτικές διαστάσεις ενάντια στις πολιτικές λιτότητας.

Η Πορτογαλία χαράζει μία κάπως διαφορετική πορεία από το ΣΥΡΙΖΑ. Αντί για μετωπικές συγκρούσεις, η Αριστερά προσπαθεί να ελιχθεί με ταυτόχρονη ενίσχυση της βάσης με τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων. Διαφωνίες τελικά θα έρθουν, κάτι υγιειές έτσι κι αλλιώς, αλλά η πορτογαλική συμμαχία αποφάσισε να κλωτσήσει ότι μπορεί για πάρακάτω.

Στις 20 Νοεμβρίου, η πορτογαλική Ενωτικής Αριστεράς χρησιμοποίησε την πλειοψηφία της ώστε να εγκρίνει έναν νόμο που επιτρέπει στα ζευγάρια του ιδίου φύλου να υιοθετούν νόμιμα παιδιά και σε λεσβίες να αποκτήσουν με ιατρικώς υποβοηθούμενη γονιμοποίηση. Αυτή η μικρή πράξη μετά βίας κλονίζει τα θεμέλια της ΕΕ, και κανείς αμφιβάλλει ότι προκάλεσε η Τρόικα να τρέμει. Αλλά ξαφνικά η Πορτογαλία είναι λίγο φιλικότερο μέρος από ό, τι ήταν πριν από ένα μήνα.
Τα Μικρά πράγματα μπορεί να οδηγήσουν σε μεγάλα πράγματα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου