8 Νοε 2015

Ποιά Ευρώπη; Η κρίση της νομιμότητας που ξεκίνησε με την αντιπαράθεση Γερμανίας-Ελλάδας έχει γίνει, πια, κρίση ιδεολογίας και θεσμών, καθώς τα τοπικά κράτη, οι θεσμοί, των οποίων θα έπρεπε να υποχωρήσουν, αρχίζουν να ξαναθυμούνται τα σύνορά τους, ενώ η περιφερειοποίηση των συμφερόντων μετατρέπει την πάλαι ποτέ ευρωπαϊκή υπόσχεση σε second rate fantasy



Την Τετάρτη, η Μέρκελ έθεσε ζήτημα επανεξέτασης της συμφωνίας και για το άσυλο, αλλά και για τα σύνορα της Ε.Ε. Ήταν μια αναγνώριση αποτυχίας μπροστά στα νέα δεδομένα. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ήταν αναγνώριση, ξανά, μια ημιτελούς κατάστασης. Η Ε.Ε. είναι ακόμα μια ημιτελής προσπάθεια για μια ομοσπονδιακή ένωση. Το ημιτελές έχει να κάνει και με τα συμφέροντα, όχι απλώς τοπικών κρατών γενικώς, αλλά δομικά με τα συμφέροντα του κράτους, του γερμανικού, που αναρριχήθηκε άτυπα στην ηγεμονία μέσα από τις κρίσεις που παράγει αυτό το ημιτελές μόρφωμα – ιδιαίτερα στην οικονομία. Όμως τώρα πια, το ημιτελές μόρφωμα αρχίζει να ξεβράζει μια ευρύτερη κρίση – αντίφασης ανάμεσα στην ηγεμονική ιδεολογία νομιμοποίησης [η Ευρώπη ως η προοπτική που πηγάζει από τον «ευρωπαϊκό» πολιτισμό – δηλαδή τον Διαφωτισμό και τα παράγωγά του τα τελευταία 200 χρόνια] και την πραγματικότητα κρατών και πολιτικών ή οικονομικών συμφωνιών ή επιβολών, σε ένα κόσμο με διευρυνόμενη αστάθεια σε ένα κόσμο με αντιμαχόμενους πόλους.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Γερμανία κινδυνεύει και πάλι με τον εφιάλτη της νεωτερικής ιστορίας της – να έρθει δεύτερη. Δεν κατάφερε δυο φορές να γίνει ηγεμονική πολιτικά, και, παρά την κουλτούρα της, δεν κατάφερε πολιτισμικά να αποτρέψει εγκλήματα, όπως τον ναζισμό που απέτρεψαν και την εμφάνιση της έστω και πολιτιστικά ως ηγεμονική. Σήμερα, το πεδίο, το οποίο επιδιώκει ηγεμονία η Γερμανία, ρευστοποιείται και απειλεί την ίδια την υπό ανάδυση ηγεμονία: το ευρωπαϊκό μόρφωμα ξαφνικά φαίνεται να αποκτά αυξανόμενες φυγόκεντρες τάσεις, ενώ ως γεωπολιτική δύναμη φαίνεται όλο και πιο ανίσχυρη, καθώς γύρω της οι άλλοι φτιάχνουν κρίσεις [όπως οι αμερικανοί στην Ουκρανία το 2014] ή την κρίση στη Μέση Ανατολή. Ενώ και τα Βαλκάνια φαίνονται να οδηγούνται σε κρίσεις και διεκδικήσεις κλειστών συνόρων που θυμίζουν μεσοπόλεμο. Αλλα, πια, η Γερμανία δεν μπορεί να κάνει ηθικά μαθήματα, όπως μετά το 1990. Η ελληνική κρίση απογύμνωσε το ηθικό δίδαγμα και η κρίση των προσφύγων, την ειλικρίνεια, αλλά και την πρακτικότητα. Και η Ουκρανία, βέβαια, θύμισε την αδυναμία.

Η απώλεια της γερμανικής αθωότητας και πάλι…
Όταν τον περασμένο Ιούλιο, ο Χάμπερμας έγραψε το κείμενό του, το οποίο μπορεί να αποδεχθεί μνημειώδες, «η επιστροφή του άσχημου γερμανού», θα μπορούσε να το δει κάποιος και ως συναισθηματική, εν μέρει, αντίδραση ενός γερμανού με ιστορική συνείδηση μπροστά στα καμώματα του Σόιμπλε. Αλλά δεν ήταν μόνο καμώματα του Σόιμπλε. Σύμφωνα με το Σπήγκελ είχαν συμφωνήσει μαζί με τον γερμανό υπουργό οικονομικών και οι υπόλοιποι υπουργοί οικονομικών, οι οποίοι ανήκουν στο δεξιό Λαϊκό κόμμα να εκβιάσουν την Ελλάδα – και είτε να την σπρώξουν εκτός ευρώ, είτε να της επιβάλουν ένα αποικιακό καθεστώς με την εγκατάσταση του ταμείου διαχείρισης δημόσιας περιουσίας στο Λουξεμβούργο. Αυτές οι δυο, ακραίες για τους υπόλοιπους, πολιτικές της ευρωπαϊκής δεξιάς μπορεί να μην πέρασαν τελικά – λόγω αντίδρασης των σοσιαλδημοκρατών της Γαλλίας και της Ιταλίας - αλλά η εικόνα που έμεινε, ήταν η εικόνα ενός χάσματος. Ο Τσίπρας ξανακέρδισε τις εκλογές, αλλά η εικόνα που έμεινε ήταν η εικόνα ενός εκβιασμού – οι έλληνες έγιναν τα θύματα και οι γερμανοί οι κακοί. Ήταν το πρώτο σύμπτωμα μιας κρίσης νομιμότητας – η Ευρώπη της υποτιθέμενης αλληλεγγύης εμφάνισε ένα εκδικητικό πρόσωπο ως εξουσία ενάντια στους αδύναμους. Ίσως να ήταν η έπαρση της γερμανικής ανόδου. Ο Σόιμπλε δεν κέρδισε το γκραντ φινάλε που ήθελε, αλλά η Γερμανία και η Ευρώπη φορτώθηκαν μια αυξανόμενη αμφισβήτηση για την συνέπεια λόγου και πράξης.

Ο Ντράγκι παλεύει μόνος του καθώς οι γερμανοί προφεσόροι αλά Σόιμπλε που ήθελαν να κάνουν μαθήματα οικονομίας, ξαφνικά σιώπησαν και προσεύχονται ή προωθούν, θεάματα  success story για να ξεχαστεί ο εφιάλτης της περιόδου 2011-15
Ο Ντράγκι είναι ουσιαστικά ο εκπρόσωπος των θεσμών που προσπαθεί να σώσει την εικόνα της Ευρώπης. Για ό,ποιον παρακολουθεί, ξαφνικά υπάρχει μια κωμική αντίστροφη του κλίματος του 2011 – τότε κάθε μικρή απόκλιση [που ήταν απόλυτα κατανοητή μέχρι το 2009 ως μέρος της προσπάθειας διάσωσης των τραπεζών ή και πιο πριν ως μέρος της διαδικασίας απορρόφησης άλλων χωρών στην Ε.Ε.] έγινε αιτία εκβιασμού για να μπουν χώρες σε μνημόνιο λιτότητας και ντε φάκτο εξάρτησης. Και πέρα από την κοινωνική κρίση και καταστροφή που προκάλεσε η οικονομική πολιτική, η επιβολή μέσω της οικονομίας, πολιτικών εξάρτησης, προκάλεσε έντονη αντίδραση για την ίδια την συνοχή της ΕΕ. Τότε, το 2010-11 η εισήγηση να παρέμβει η ΕΚΤ στην αγορά ομόλογων ήταν εκτός συζήτησης. Σήμερα, αντίθετα, η βασική αιχμη φαίνεται να είναι να συγκαλύπτονται πολλά από όσα πριν ήταν απαράδεχτα με την ποσοτική χαλάρωση [την αγορά ομολόγων που αρνείτο να κάνει προηγουμένως η ΕΚΤ] για να προωθηθεί το σενάριο του  success story. Ξαφνικά, ο Σόιμπλε σιώπησε, η τρόικα όπου πάει τελευταία το παίζει συγκριτικά ήπια [σε σχέση με το 2011-13], και ο Ντράγκι ρυθμίζει τις αγορές ομολόγων να μην φαίνεται η «κρίση χρέους» - αυτό δηλαδή που υποτίθεται ήταν τόσο σοβαρό πρόβλημα που επέβαλε την επίθεση στην κοινωνική ευημερία μέσω της λιτότητας. Η εικόνα είναι κωμική – ξαφνικά, οι χώρες με συγκριτικά τεράστιο δημόσιο χρέος [πολύ περισσότερο από όσο είχαν, όταν μπήκαν στο μνημόνιο] δεν θεωρείται ότι έχουν «κρίση χρέους». Οι οίκοι αξιολόγηση ακολουθούν. Γενικά, το μήνυμα είναι να ξεχαστεί όσο γίνεται η κρίση και να γίνει μια ομαλή μετάβαση σε μια άλλη φάση. Άλλωστε είναι και η ανάπτυξη μικρή, έχει μεγαλώσει επικίνδυνα [για το ηγεμονικό ευρωπαϊκό ιδεολόγημα] η ταξική ψαλίδα, και ο φόβος για την επόμενη κρίση πλανιέται χωρίς κανείς να είναι σίγουρος ποτέ και από πού θα ξεσπάσει. Ό,τι κέρδισαν οι γερμανοί, το κέρδισαν, αλλά μετά τις ελληνικές και πορτογαλικές εκλογές, οι υποστηριχτές της λιτότητας άρχισαν να καταπίνουν τα λόγια τους και να προσπαθούν να πουλήσουν «επιτυχίες».. Αλλά και να γεφυρώσουν την οργή του νότου. Ήδη στην Πολωνία και η δεξιά έχει εξεγερθεί ενάντια στην έστω και ήπια εσωτερική λιτότητα, στην Φινλανδία έγιναν μαζικές διαδηλώσεις.. Αναζείται μια νέα ισορροπία – αλλά η εικόνα της Γερμανίας, δεν βοηθά πια.. έχει τρωθει…

..και όταν ήρθαν οι πρόσφυγες, τα παραμύθια για την ενωμένη Ευρώπη έμειναν σαν σκισμένα ρούχα στα συρματοπλέγματα των συμμάχων των γερμανών, που δεν είχαν καμιά διάθεση να γίνουν ο χώρος που θα εμπόδιζε την πραγματικότητα να φτάσει στα γερμανικά σύνορα…
Εκεί όμως που η κρίση ιδεολογίας και πραγματικότητας έγινε κραυγαλέα, ήταν στη κρίση των προσφύγων. Η Τουρκία, βασικά, σταμάτησε να κρατά εσωτερικά τα ρεύματα των προσφύγων, το ελληνικό κράτος τους μετέφερε στα βόρεια σύνορα και ξαφνικά οι ανθρωπιστικές αρχές της Ευρώπης δέχθηκαν νέο πλήγμα με την διαίρεση της ΕΕ - την εμφανή και δημόσια διαφωνία κρατών με την θετική υποδοχή των προσφύγων και την ανέγερση, για πρώτη φορά μετά την "ενοποίηση" συνοριακών «φραχτών». Ήταν το δεύτερο πλήγμα για την ιδεολογία/εικόνα των «ανθρωπιστικών αρχών», μετά από εκείνο που είχε ήδη δεχθεί, από τη διαμάχη του καλοκαιριού με τον Σόιμπλε απέναντι στους έλληνες.
Τώρα, η κρίση διευρύνθηκε και απλώθηκε στην κοινωνία.

Οι ευρωπαίοι που κατά τα άλλα παρέμβαιναν για να δώσουν μαθήματα καλών τρόπων και ανθρωπιστικών ιδεωδών στους γείτονες τους, ξαφνικά έπρεπε να δεχθούν τα κύματα των προσφύγων. Και φυσικά, κάθε αποδοχή αύξανε τα κύματα. Αλλά μια απόρριψη θα οδηγούσε σε κρίση της ευρωπαϊκής εικόνας – της ιδεολογικής της νομιμοποίησης εσωτερικά, αλλά και εξωτερικά [είναι με αυτή την εικόνα που διεκδικεί παρέμβαση σε άλλες χώρες για να τους πει πώς θα πρέπει να σέβονται δικαιώματα κλπ]. Η μέχρι τώρα λύση ήταν να λειτουργούν οι συνοριακές χώρες ως άμυνα - φίλτρο για τις πλούσιες κέντρο-ευρωπαϊκές περιοχές. Αλλά στη γενικευμένη  κρίση ιδεών που οδηγούσε στο ‘ο καθένας κοιτάζει την πάρτη του’,  δεν φάνηκε να υπάρχει τέτοια πρόθεση. Οι Ούγγροι είπαν ‘δεν τους θέλουμε’.  Το ίδιο άρχισαν να λένε και διάφοροι άλλοι ανατολικοευρωπαίοι. Οι πολωνοί δεξιοί έβγαλαν περίπατο όλες τους τις φαντασιώσεις – «μεταφέρουν αρρώστιες μικρόβια..» Η εικόνα της Ευρώπης κατέρρεε στα σύνορα, καθώς άρχισαν και πάλι να αναβαίνουν διαχωριστικά τείχη. Συρματοπλέγματα. Σε λίγο, αυτά τα σύμβολα άρχισαν να συνοδεύονται από τα συμπτώματα μιας βαθιάς εσωτερικής κρίσης – και διχασμού: από την μια ένα μέρος των κοινωνιών ταυτίζονταν και ήθελαν να προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ ένα άλλο μέρος ήθελε κλειστά σύνορα και άρχισε να οχυρώνεται, όπως ανάλογα και με τη λιτότητα πριν [όσον αφορά στην ακροδεξιά στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη], πίσω από ένα ευρωπαϊκό ρατσισμό. Η ρήξη αριστεράς -δεξιάς γύρω από τον κρίση, εμφανιζόταν τώρα και γύρω από τα σύνορα – αν και στην ανατολική Ευρώπη και αρκετοί κεντροαριστεροί ήθελαν επίσης κλειστά σύνορα. Η Μέρκελ άρχισε να βιώνει την κρίση στο ίδιο το κόμμα της – αλλά πώς θα μπορούσε, πια, να πει όχι στους πρόσφυγες μετά από τόσα κέρδη της Γερμανίας ως επικεφαλής της Ευρώπης που πουλούσε παρεμβατισμό [του γερμανικού κράτους] σε αλλα κράτη εντός και εκτός Ευρώπης, στο όνομα των ‘ευρωπαϊκών αρχών»; Υπάρχουν πλέον ευδιάκριτα χάσματα: κρίση ανάμεσα στο τι πρέπει να λέγεται και το τί λένε οι ψηφοφόροι, τί λένε προς τα έξω οι διαφημιζόμενες ευρωπαϊκές αξίες και πώς αποκλίνουν πια αυτές οι διακηρύξεις με βάση τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις  σε κάθε χώρα, ….

Ξαφνικά, αντί να υπάρχει στο τραπέζι μια ελιτιστική συζήτηση για Ευρώπη πολλών ταχυτήτων με την Γερμανία να επιλέγει τους συνοδοιπόρους της στον πυρήνα, ξαφνικά, η Ευρώπη μοιάζει να επιστρέφει στη λογική των περιφερειών και των ανάλογων συμφερόντων… Και οι σοσιαλδημοκράτες φαίνονται να είναι οι μόνοι που το παλεύουν ενιαία κάπως, για μια ακόμα ενωμένη Ευρώπη.. Αλλά, ήδη, νοιώθουν την ανάσα αριστερών κινημάτων και κομμάτων, που δεν είναι πια και τόσο σίγουροι για την.. Ευρώπη ή την οικονομία της χειραγώγησης από την Φρανκφούρτη.. Το ξεπέρασμα των εθνικών διαχωρισμών ήταν για την ευρύτερη αριστερά ένας ιστορικός στόχος – σήμερα, όμως, μεγάλες μερίδες της αριστεράς απορούν πόσα θα πρέπει να ξεχάσουν για να φτιαχτεί τελικά μια ενιαία αγορά που να εξυπηρετεί περισσότερο το κεφάλαιο, παρά οποιονδήποτε άλλο.. Ήδη η  άκρα δεξιά είναι έτοιμη με μικρά και μεγάλα φαντασιακά σύνορα…

Και ενώ το κέντρο δεν αντέχει, οι πλευρές.. θέλουν απόσχιση..

Και ταυτόχρονα, οι βρετανοί θέλουν να κάνουν δημοψήφισμα και η κυβέρνησή τους προσπαθεί να το χρησιμοποιήσει ως είδος εκβιασμού για  χαλάρωση του πλαισίου ενοποίησης, ενώ μια σειρά από χώρες βιώνουν πια και εσωτερικές  τάσεις απόσχισης με την Βρετανία και τη Ισπανία να είναι πρώτες στη λίστα… Ήδη, ενώ οι σκωτσέζοι αναζητούν νέα ευκαιρία για δημοψήφισμα και οι Καταλανοί οργανώνουν μια σχετική διαδικασία, άρχισαν τα όργανα και τη χώρα των Βάσκων. Η λιτότητα της δεξιάς μπορεί να αποδειχθεί ως η αρχή του κύκνειου άσματος του κράτους της Μαδρίτης στην Ισπανία, αλλά ίσως και της μοναρχίας, τελικά.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου