11 Οκτ 2015

Πορτογαλία: Η απόρριψη της λιτότητας και μια ακόμα νότια μετατόπιση προς τα αριστερά





«Παρά την πολύ καλά χρηματοδοτημένη εκστρατεία, και την όχι και τόσο διακριτική παρέμβαση της Ε.Ε. να στήσουν το ζάρι στις πορτογαλικές εκλογές της 4ης Οκτωβρίου, η κυβερνώσα δεξιά συμμαχία «Μπροστά» έχασε την πλειοψηφία στη Βουλή, και τα αριστερά κόμματα πήραν άνω του 50% των ψήφων, και οι πολιτικές λιτότητας που παρέλυσαν τη χώρα για 4 χρόνια δέχθηκαν ένα ισχυρό κτύπημα.»[1]

Τα εκλογικά αποτελέσματα: ήττα της δεξιάς και της λιτότητας – και η ανάδειξη του σοσιαλιστικού κόμματος σε king maker
Η αρχική εικόνα των αποτελεσμάτων στην Πορτογαλία είχε κάτι από την παραπλάνηση των δημοσκοπήσεων σε άλλες περιπτώσεις – «κέρδιζε μεν», αν νίκη σημαίνει να έρθει κάποιος πρώτο κόμμα,[2] η συμμαχία της κεντροδεξιάς, όμως σαφώς έχανε και σε ψήφους [απώλεια 11.8%] αλλά και σε έδρες – ουσιαστικά έχασε την πλειοψηφία στη βουλή. Όπως σωστά τέθηκε, μετά από την αρχική εικόνα, η κεντροδεξιά είναι μειοψηφία σε μια βασικά αριστερή βουλή – και τα 3 κόμματα της αριστεράς είναι ενάντια στις ιδιωτικοποιήσεις και τη λιτότητα, την οποία θέλει να συνεχίσει η δεξιά συμμαχία.

Οπότε, όλα τα βλέμματα στρέφονται, πια, προς το σοσιαλιστικό κόμμα, το οποίο υπήρξε ιστορικά ο ηγεμονικός εκπρόσωπος από τα κόμματα-κινήματα που εμφανίστηκαν μετά την επανάσταση των γαρυφάλων του 1974. Αλλά και αυτό δεν κατάφερε να πάρει τα ποσοστά που ήλπιζε, αν και ανέκτησε δυνάμεις μετά το 28% του 2011 – τώρα πήρε 32%. Αν και η δεξιά πρότεινε συγκυβέρνηση, το σοσιαλιστικό κόμμα την απέρριψε, και οι συντηρητικοί ελπίζουν τουλάχιστον σε ανοχή, εκ μέρους των σοσιαλιστών, για δική τους κυβέρνηση μειοψηφίας. Η ηγεσία των σοσιαλιστών, όμως, άφησε ανοικτό και το ενδεχόμενο δικής τους συμμαχίας με τα άλλα δυο αριστερά κόμματα. Ήδη, ο συνασπισμός γύρω από το Κομμουνιστικό Κόμμα πρότεινε να στηρίξει μια σοσιαλιστική κυβέρνηση για να τερματιστεί η λιτότητα. Η δεξιά, από την άλλη, προσπαθεί να θυμίσει ότι ψήφισε με τους σοσιαλιστές για το μνημόνιο, όταν είχαν και εκείνοι κυβέρνηση μειοψηφίας.

Αυτή η ρητορική, ωστόσο, παραβλέπει ότι οι σοσιαλιστές δεν δέχθηκαν πρόθυμα την λιτότητα και την τρόικα, και ότι η  βασική τους θέση είναι ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στην κάθοδο της τρόικα, δεν είχαν να κάνουν με τα δημόσια έξοδα αλλά με την κερδοσκοπία των αγορών που οδήγησαν σε απαγορευτικά ύψη το κόστος δανεισμού το 2011. Ταυτόχρονα, τα χρόνια που πέρασαν οι δυναμικές των κινητοποιήσεων στους δρόμους έφεραν όχι απλώς την πτώση στους ψήφους της δεξιάς, αλλά και συνεργασία στους δρόμους από υποστηρικτές των 3 αριστερών/κεντροαριστερών κομμάτων [σοσιαλιστικού, κομμουνιστικού, αριστερού μπλοκ. Διαφέρουν μεν για το ευρώ [το κομμουνιστικό κόμμα είναι εναντίον] αλλά εκφράζουν μια σαφή πλειοψηφία ενάντια στις πολιτικές που επιβλήθηκαν από το 2011. Και οι οποίες, όχι μόνο λειτούργησαν ως "κοινωνική καταστροφή", αλλά αύξησαν και το δημόσιο χρέος σε δυσθεώρητα ύψη – θέτοντας και για την Πορτογαλίας θέμα διαγραφης ή μείωσης χρέους, όπως διεκδικεί και η Ελλάδα. Και η απότομη εκτόξευση των ποσοστών του αριστερού μπλοκ, που εκφράζει ένα κόμμα ανάλογο του ΣΥΡΙΖΑ, μετά την επανεκλογή του στα τέλη του Σεπτεμβρη, ίσως να μην είναι τυχαία.

Οι μετατοπίσεις προς τα αριστερά, η άνοδος του Αριστερού Μπλοκ, και η έκφραση της δυσφορίας μέσα από τα υπαρκτά θεσμικά πολιτικά σχήματα
Η αριστερά, πέραν του σοσιαλιστικού κόμματος μπορεί να είναι ικανοποιημένη – αν και στο κομουνιστικό κόμμα έμεινε με μια πικρή γεύση, αφού οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει το φράγμα του 10%. Το ποσοστό του συνήθως κυμαίνεται γύρω στα 8% - και εκεί έμεινε. Η έκπληξη ήταν το «αριστερό μέτωπο», που αποτελεί ένα συνασπισμό ομάδων και κινημάτων, που παρομοιάζεται, αλλά και μοιάζει ιστορικά, με τον ΣΥΡΙΖΑ. Με τις εκλογές διπλασίασε τα ποσοστά του και ξεπέρασε το 10%.

…οι σοσιαλιστές δεν δέχθηκαν πρόθυμα την λιτότητα και την τρόικα, και ..η  βασική τους θέση είναι ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στην κάθοδο της τρόικα, το 2011, δεν είχαν να κάνουν με τα δημόσια έξοδα αλλά με την κερδοσκοπία των αγορών ... Ταυτόχρονα, τα χρόνια που πέρασαν, οι δυναμικές των κινητοποιήσεων ..έφεραν όχι απλώς την πτώση στους ψήφους της δεξιάς, αλλά και συνεργασία στους δρόμους από υποστηρικτές των 3 αριστερών/κεντροαριστερών κομμάτων [σοσιαλιστικού, κομμουνιστικού, αριστερού μπλοκ]. Διαφέρουν μεν για το ευρώ…..αλλά εκφράζουν μια σαφή πλειοψηφία ενάντια στις πολιτικές που επιβλήθηκαν από το 2011. Και οι οποίες…αύξησαν και το δημόσιο χρέος σε δυσθεώρητα ύψη – θέτοντας και για την Πορτογαλίας θέμα διαγραφης ή μείωσης χρέους, όπως διεκδικεί και η Ελλάδα. Και η απότομη εκτόξευση των ποσοστών του «Αριστερού μπλοκ», που εκφράζει ένα κόμμα ανάλογο του ΣΥΡΙΖΑ...ίσως να μην είναι τυχαία.

Το ότι τα δυο κόμματα πέραν της κεντροαριστεράς φτάνουν το 18% είναι σημαντικό. Είναι ίσως ενδεικτικό των μετατοπίσεων [και ανάμεσα σε δεξαμενές ψηφοφόρων, αλλά και των τάσεων ανάμεσα στις νέες γενιές] , ότι η ροή προς το αριστερό μπλοκ φαίνεται να έρχεται από το σοσιαλιστικό κόμμα. Το σοσιαλιστικό κόμμα στο απόγειο του, τη δεκαετία του 2000-10, έφτασε το 45% ανκαι το 36-38% είναι ίσως πιο αντιπροσωπευτικός μέσος όρος για το ιστορικό του ποσοστό. Η τάση μετατόπισης προς τα αριστερά φάνηκε από το 2009, όταν το αριστερό μπλοκ που ξεκίνησε στις τέλη της δεκαετίας του 1990 με μικρά ποσοστά του 2+%, έφτασε το 9%. Η άνοδος διακόπηκε από την «επίθεση»  για λιτότητα του 2011 – που έφερε και τη δεξιά σε ποσοστά 50%, κάτι που πρώτη φορά κατάφερνε από το 1974. Όμως, η εξωτερική [των κερδοσκόπων αλλά και όσων στην ΕΕ προωθούσαν ένα μηχανισμό ελέγχου του νότου μέσα από πολιτικές λιτότητας] και εσωτερική πίεση [τα ΜΜΕ και το βαθύ κράτος του κατεστημένου ήθελαν σαφώς την τρόικα] κατάφερε, όπως φάνηκε, μια πρόσκαιρη χειραγώγηση. Η επιστροφή των βασικών πόλων του εκλογικού συστήματος στα ποσοστά του 2009, με ανοδική τάση της αριστεράς και με την εμπειρία των κινημάτων των περασμένων χρόνων, είναι ίσως οι πιο αξιοσημείωτες τάσεις.

Η πορτογαλική εμπειρία στα πλαίσια των χωρών του μνημονίου
Μέχρι τώρα η Πορτογαλία ήταν, μαζί με την Κύπρο, οι δυο χώρες στις οποίες επιβλήθηκε μνημόνιο, όπου δεν γεννήθηκε ή αναπτύχθηκε ένα μαζικό κόμμα-κίνημα στα αριστερά της σοσιαλδημοκρατίας – όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, οι Podemos και το Sinn Fein [το οποίο μαζικοποιηθηκε και αναδεικνύεται ως ο αριστερός πόλος στην Ιρλανδία]. Σε αυτές τις χώρες οι αντιστάσεις εκφράστηκαν σε ήδη υπαρκτά κομματικά-θεσμικά σχήματα. Στην Κύπρο, μπορεί να πει κάποιος, ότι το ΑΚΕΛ και η εξωθεσμικη αριστερά κάλυψαν το χώρο της αριστεράς με τη σαφή απροθυμία τους να αποδεχτούν τη λιτότητα ως «τη μόνη λύση» - αλλά και τον αγώνα τους για να σπάσει το καθεστώς συγκάλυψης και λογοκρισίας του ότι η κρίση είχε ως βασική αιτία και πρωταγωνιστή τις τράπεζες. Από ότι φαίνεται στην Πορτογαλία είχαμε μετατοπίσεις, αλλά στο υπάρχον δομικό πλαίσιο – με τα κόμματα του 2009. Όμως, αν το αριστερό μέτωπο αποκτήσει δυναμική και απορροφήσει περισσότερα από το σοσιαλιστικό κόμμα, μπορεί να φτάσει σε επίπεδο Podemos. Η Wall Street Journal άλλωστε παρουσίασε τα αποτελέσματα ως «προειδοποίηση» για την Ισπανική κυβέρνηση.

Η αναλογία με τη Βρετανική εμπειρία του κινήματος που εκφράζεται μέσα από τα υπάρχοντα πολιτικά σχήματα
Ένα άλλο χρήσιμο συγκριτικό παράδειγμα, για την ερμηνεία των εξελίξεων στην Πορτογαλία είναι η Βρετανία. Η εκλογή Corbyn, στη σκιά της ελληνικής εκλογικής εξέγερσης, αλλά και της οργής της βάσης των εργατικών με το «ξεπούλημα» στο μπλερισμό, οδήγησε σε ριζοσπαστικές διαδικασίες στο υπάρχον θεσμικό πλαίσιο – στην αλλαγή, δηλαδή, της ηγεσίας του εργατικού κόμματος αριστερότερα υπό την πίεση του «δρόμου». Σε αυτό το πλαίσιο, οι σοσιαλιστές πρέπει να ανησυχούν. Αλλά η λιτότητα απορρίφθηκε σε μια ακόμα χώρα..

Πώς νίκησαν και οι Πορτογάλοι τα ΜΜΕ και τους εκβιασμούς
Για να γίνει κατανοητή η επιτυχία αυτής της απόρριψης της λιτότητας, αξίζει να δει κανείς μια αναφορά στο πώς οργανώθηκε από την εσωτερική και εξωτερική [οικονομική] εξουσία η διαδικασία των εκλογών με στόχο να ξανακερδίσει η δεξιά. Είναι σαφές το αναδυόμενο λ.χ. κοινό επικοινωνιακό πλαίσιο ως ένα είδος υπερεθνικής δημόσιας σφαίρας. Η δεξιά στην Πορτογαλία και τα ΜΜΕ της πρόβαλλαν τις σκηνές των ελληνικών ΜΜΕ με ουρές έξω από τις τράπεζες για να εκφοβίσουν τους πορτογάλους. Αλλά φάνηκε επίσης ότι η διπλή απόρριψη των ΜΜΕ από τους έλληνες ψηφοφόρους [και τον Ιούλη στο δημοψήφισμα, αλλά και στις εκλογές του Σεπτέμβρη] ενίσχυσαν και στην Πορτογαλία την αντίσταση και την από τα κάτω αμφισβήτηση.
«Η Δεξιά έριχνε στο θέαμα ατελείωτες εικόνες φτωχών ελλήνων συνταξιούχων έξω από τις τράπεζες, και προειδοποιούσε ότι ψήφος για την αριστερά μπορούσε να καταλήξει σε  δρακόντεια μέτρα από την ΕΕ όπως αυτά που πάρθηκαν εναντίον της Ελλάδας, αλλά η εκστρατεία τρομοκράτησης δεν δούλεψε. Η τρόικα επίσης χαλάρωσε τις απαιτήσεις προς την Πορτογαλία πριν τις εκλογές, κάνοντας ακριβώς το αντίθετο από ότι έκανε στην Ελλάδα, παρά το ότι το χρέος της Πορτογαλίας είναι ακόμα ψηλό και η ανάπτυξη αναιμική – 1.65 αυτό τον χρόνο.. Η ανεργία έχει κατέβει από 17% στο 12%, αλλά είναι πέρα από το 30% ανάμεσα στους νέους δεν έχουν μεταναστεύσει. Σε ένα πληθυσμό 10.4 εκατομμυρίων, 485,000 έχουν μεταναστεύσει από το 2011 μέχρι το 2014. Σε μια παρέμβαση.. όπως την αποκάλεσε ένα μέλος αριστερού κόμματος σε ανταπόκριση των Financial Times, οι Standard & Poors αναβάθμισαν την πιστοληπτική ικανότητα της Πορτογαλίας δυο εβδομάδες πριν τις εκλογές. Οι Standard & Poors έχουν κατηγορηθεί για χρόνια τώρα [στο Πορτογαλία ιδίως] ότι κάνουν τις αξιολογήσεις τους με πολιτικά κριτήρια. Μετά τα αποτέλεσμα η δεξιά συμμαχία άρχισε να αποστασιοποιείται από τις υπερφίαλες επιθέσεις ενάντια στην αριστερά, και ο πρωθυπουργός.. αναζητά «αναγκαίες συμφωνίες» με τους σοσιαλιστές.. Παρά τις διαφωνίες μεταξύ των αριστερών κομμάτων για την ΕΕ και την ευρωζώνη, …υπάρχει συμφωνία σε όλα τα αριστερά κόμματα γύρω από τις ιδιωτικοποιήσεις, και τις περικοπές, και ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί η κρίση σε θέματα κατοικίας, εκπαίδευσης και καθημερινής ζωής. Χωρίς πλειοψηφία η δεξιά θα πρέπει να αποστασιοποιηθεί από περισσότερη λιτότητα και τα σχέδια για ιδιωτικοποιήσεις μερικών σχολείων και των δημόσιων συντάξεων.»[3]

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου