12 Ιουλ 2015

Οι διαπραγματεύσεις μετά το δημοψήφισμα: αν το «Μέσο είναι το μήνυμα» στην επικοινωνία, τότε στην πολιτική οικονομία και στην Ιστορία, το πλαίσιο και οι δυναμικές είναι αυτές που καθορίζουν το νόημα της λεπτομέρειας



Σε μια προσπάθεια να εξηγήσει ότι τα μέσα επικοινωνίας έχουν μια δική τους δυναμική, όταν υιοθετούνται [έτσι λ.χ. άλλη είναι η κοινωνική και πολιτισμική δυναμική του προφορικού λόγου, του τυπογραφικού ή του ραδιοφωνικού] ο Μ. Μακλούαν υιοθέτησε τον όρο «Το Μέσο είναι το Μήνυμα». Μην εστιάζετε τόσο στη λεπτομέρεια του περιεχομένου, όσο στη δυναμική και το «περιβάλλον» που αναπτύσσει γύρω του ένα Μέσο, όταν επικρατήσει. Σαφώς θα ένιωθε δικαιωμένος λ.χ. από την κατάρρευση της πειθούς των mainstream ΜΜΕ [εφημερίδων και τηλεοράσεων] την περίοδο του ελληνικού δημοψηφίσματος. Όμως η υπόδειξη του Μακλούαν [που έχει αναλογίες και με διάφορες ψυχολογικές θεωρίες, όπως η gestalt] είναι χρήσιμη και για την ερμηνεία της πολιτικής. Μπροστά στο εύρος της μετατόπισης, που συντελείται σε διάφορα επίπεδα και χώρες τον τελευταίο καιρό και ιδιαίτερα την επιτάχυνση των διαδικασιών μετά το ελληνικό δημοψήφισμα, η λεπτομέρεια του συγκεκριμένου έχει βέβαια τη συγκριτική της σημασία – αλλά αυτό που μέτρα τώρα, πια, είναι η μεγάλη ιστορικό εικόνα. Το «Μέσο» που καθορίζει το πλαίσιο και τη δυναμική.

Μετά το δημοψήφισμα, ακολούθησε μια περίοδος ανασύνταξης των γραμμών. Ο Ευρωπαϊκός πυρήνας είχε ηττηθεί και στα δυο επίπεδα που έθεσε: την ανατροπή της κυβέρνησης και την εκβιαστική υποβολή και αποδοχή μέτρων χωρίς συζήτηση -και μάλιστα με τη ψήφο των θυμάτων της πολιτικής της λιτότητας, των ελληνων πολιτών. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος από την άλλη, άλλαξε πια δραματικά την εικόνα της Ελλάδας – αντί της μίζερης εικόνας των τεμπέληδων του νότου, ξαφνικά η Ελλάδα πρόβαλε και για την παγκόσμια διανόηση, αλλά και για μεγάλη μερίδα της παγκόσμιας κοινής γνώμης ως μια αξιοπρεπής κοινωνία που τολμούσε να θέσει τα λογικά αιτήματα της στο τραπέζι και να τα στηρίξει.

Το πλαίσιο των συζητήσεων και της διαμόρφωσης προτάσεων: αναζητώντας σημεία συμβιβασμών σε μια ανοιχτή, πια, συζήτηση με την παρουσία του κοινού – από την προσφορά του Γιούνκερ στην νέα πρόταση της Αθήνας, το ζήτημα είναι το πλαίσιο, παρά η λεπτομέρεια
Σε αυτό το κλίμα, η Αθήνα, προφανώς, σε συζήτηση του Τσίπρα με άλλους της ευρωπαϊκής ηγεσίας, έκανε μια στρατηγική κίνηση με την παραίτηση Βαρουφάκη. Για την ελληνική πλευρά η έξοδος Βαρουφάκη τον καθιέρωνε πια ως σύμβολο αμφισβήτησης – το ροκ υπουργό που δεν τον άντεχε το κατεστημένο. Και μια εναλλακτική φωνή και εφεδρεία του ΣΥΡΙΖΑ ως κίνημα. Το Γιούρογκρουπ δεν είχε φυσικά την δυνατότητα να εφαρμόσει τις απειλές ενάντια στην Ελλάδα. Το δημοψήφισμα ήταν μια κίνηση την οποία η ευρωπαϊκή εξουσία ήθελε να αποφύγει – τώρα πια όμως ήταν ντε φάκτο γεγονός. Η κλονισμένη ευρωπαϊκή νομιμοποίηση έπρεπε τώρα πια να αντιμετωπίσει το ελληνικό ρήγμα, την υπόδειξη του χάσματος ανάμεσα στην ευρωπαϊκή υπόσχεση και την πραγματικότητα ενός οικοδομήματος με ραγδαία αναπτυσσόμενες φυγόκεντρες τάσεις. Τα εξώφυλλα των έντυπων του αγγλοσαξονικού κόσμου έδειχναν και πως έβλεπαν την Ευρώπη [ως κρίση ερειπίων-TIME]  και το δημοψήφισμα ως στιγμή που αποφασιζόταν "η μοίρα" της Ευρώπης [Economist]. Υπερβολές, φυσικά, που εξέφραζαν και ένα είδος κρυφού ευχολογίου, αλλά έδιναν το ρεαλιστικό κλίμα ενός του σκηνικού μιας θεσμικής κρίσης που διογκωνόταν.

Τις επόμενες μέρες, η Αθήνα διαμόρφωσε τις προτάσεις της, που ήταν συνέχεια των συζητήσεων που γίνονταν ακόμα και στη διαδικασία του δημοψηφίσματος. Τότε, αμέσως μετά την προκήρυξη δημοψηφίσματος, ο Γιούνκερ είχε εμφανιστεί δήθεν θλιμμένος, γιατί ήταν έτοιμος να προβάλει ελαστικές προτάσεις για να κλείσει η συμφωνία.. Και φυσικά, οι οπαδοι η του «Ναι» εντός και εκτός Ελλάδας, φώναζαν ότι δεν έπρεπε να γίνει δημοψήφισμα, αφού υπήρχαν προτάσεις στο τραπέζι. Εμφανώς, ωστόσο, η μέρα για την οποία γινόταν το θέαμα ήταν η Τρίτη – η μέρα κατά την οποία η Αθήνα δεν θα πλήρωνε το ΔΝΤ [δηλαδή δεν θα υπέγραφε για μεταβιβαστούν λεφτά, τα οποία θα την δάνειζε η τρόικα για να ξοφλήσει τον εαυτό της] και θα γινόταν η περίφημη στάση πληρωμών. Η Τρίτη ήρθε και οι θεσμοί, όπως και τα διεθνή ΜΜΕ, κατάπιαν αμάσητη την απειλή ότι η στάση πληρωμών ήταν κάτι φοβερά επικίνδυνο κλπ. Την ίδια μέρα, ο Τσίπρας υιοθέτησε τις προτάσεις Γιούνκερ και έκανε νέα πρόταση συμβιβασμού – για μετά το δημοψήφισμα. Οπότε, η νέα ελληνική πρόταση μετά, στηριζόταν σε αυτό το πλαίσιο.

Από την Ευρώπη ήρθαν μια σειρά από απαντήσεις. Η Γαλλία με την Ιταλία φάνηκαν να στηρίζουν την ελληνική στάση – και να συνεργάζονταν μαζί της για την διαμόρφωση των προτάσεων [τουλάχιστον η Γαλλία], ενώ στους νέους υποστηρικτές της Ελλάδας φάνηκε να τάσσεται και η Ιρλανδία, η οποία έχει εκλογές του χρόνου, και το συγκυβερνών εργατικό κόμμα χάνει μαζικά ψήφους στο αριστερό Σιν Φειν που εμφανίζεται ως τοπικός σύμμαχος του ΣΥΡΙΖΑ. Σε αυτό το πλαίσιο, της διερευνούμενης γοητείας της ελληνικής εξέγερσης, θα πρέπει να προσθέσει κάποιος και την παρουσία του Τσίπρα στο ευρωκοινοβούλιο. Είχε την αύρα του μέλλοντος.

Ο ιστορικός στόχος της ελληνικής κυβέρνησης μέσα από τον αγώνα μετατόπισης των πλαισίων της συζήτησης..
Για να μπορέσει να αξιολογήσει κάποιος τις προτάσεις της ελληνικής κυβέρνησης, θα πρέπει να δει τον ευρύτερο στόχο/ους και τη συγκεκριμένη στιγμή [διαπραγματεύσεις μετά το δημοψήφισμα] σε ένα ιστορικό πλαίσιο. Η ελληνική κυβέρνηση από την αρχή έθεσε ουσιαστικά 3 στόχους:

  1. Η Ελλάδα αποφασίζει. Ο βασικός στόχος εδώ ήταν και είναι η κατάργηση του μνημονίου ως  αποικιακής σύμβασης και την αναγνώριση ότι τα ό,ποια μέτρα θα πρέπει να είναι θέμα εισήγησης και τελικής [μετά τις διαπραγματεύσεις] απόφασης από την Αθήνα. Αυτό εγκρίθηκε στην πρώτη αντιπαράθεση του Φεβρουάριου, αν και έγινε και πάλι προσπάθεια να παραβιαστεί εκείνη η συμφωνια με τους εκβιασμους την τελευταία στιγμή πριν το δημοψήφισμα. Αυτό ήταν έμμεσα και η κίνηση Γιούνκερ ["είχα προτάσεις την τελευταία στιγμή"]. Σε αυτό το πλαίσιο, η μετατροπή της τρόικας σε θεσμούς, δημιουργούσε επίσης ένα πιο διάφανο πλαίσιο συζήτησης σε πολιτικό επίπεδο – σε αντίθεση με το προηγούμενο επίπεδο κάποιων δήθεν τεχνοκρατών που επέβαλαν απλώς δεδομένα, αντί να αναγνωριστεί η πολιτική [ταξική και άλλη] διάσταση της επιλογής των μέτρων.


  1. Η αλλαγή από τη λιτότητα στην αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης – και άρα η ανάγκη επενδύσεων από το δημόσιο στην κοινωνία. Με βάση τις οικονομικές σχολές, ο ΣΥΡΙΖΑ και τα άλλα κινήματα που εκφράζονται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, έχουν ως στόχο να μετατοπιστεί η έμφαση από τους τεχνοκρατικούς δείκτες του δημόσιο-οικονομικού ελλείμματος [ή και της εξάρτησης από τις αγορές] και να μεταφερθούν – εστιαστούν στην πραγματική οικονομία: την ανεργία, την φτώχεια κοκ. Μια μετατόπιση, δηλαδή, από την νεοφιλελεύθερη πολιτική σε μια έστω αριστερή κεϋνσιανή εκδοχή.

  1. Η αντιμετώπιση του δημόσιου χρέους το οποίο δημιούργησαν σε μεγάλο βαθμό οι λανθασμένες εκτιμήσεις και επιλογές μέτρων του ΔΝΤ, αλλά και πολιτικοί που είναι σήμερα προστατευόμενοι της Ευρώπης κλπ. Αυτό το θέμα είναι η ουσία βέβαια και σε αυτόν τον τομέα η ελληνική κοινωνία διατηρεί το δικαίωμα να αρνηθεί να πληρώσει, όπως έκανε και η Αργεντινή. Διότι απλώς το ύψος του χρέους οδηγεί την κοινωνία σε μια μακροχρόνια εξάρτηση σε συνθήκες κοινωνικής εξαθλίωσης - άρα είναι και οικονομικά και κοινωνικά μη βιώσιμο. Στα πλαίσια των ήδη υφιστάμενων θεσμών, η Αθήνα στοχεύει εμφανώς να ανοίξει το θέμα – και σαφώς το έχει καταφέρει σε αυτό το σημείο. Το ζήτημα είναι πώς προχωρά παρακάτω. Ήδη, η διεκδίκηση του παράνομου του χρέους, αλλά και γερμανικών αποζημιώσεων είναι παράλληλες διαδικασίες τοποθέτησης του θέματος σε ευρύτερο πλαίσιο. Αλλά είναι επίσης εμφανές ότι, όπως και πολλά άλλα μέτρα που το «διευθυντήριο» απέρριπτε μέχρι πρόσφατα [όπως την ποσοτική χαλάρωση – που την δέχτηκε εν δυνάμει στην εμφάνιση κινημάτων, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ] θα πρέπει να γίνει κούρεμα αυτού του λογιστικού, πια, χρέους.

Μια ιστορική περίοδος: καθώς η ελληνική κοινωνία βγαίνει όρθια από το τούνελ των εκβιασμών, ίσως τα ζητήματα πια να είναι πολύ διαφορετικά από το παρελθόν
Σε αυτά τα πλαίσια, η ελληνική εξέγερση, αλλά και οι χειρισμοί της νέας κυβέρνησης έχουν, ήδη, δημιουργήσει την υποδομή για την προώθησε αυτών των πλαισίων διεκδίκησης – επαναφέροντας στο παιχνίδι και τον «δρόμο», τη λαϊκή νομιμοποίηση, όπως με το δημοψήφισμα.

Η Ελλάδα άνοιξε πια ένα νέο κεφαλαιο στην ιστορία της Ευρώπης – αλλά και παγκόσμια. Η συμφωνία θα είναι ένας συμβιβασμός για την ώρα. Μια περίοδος σταθεροποίησης και ανοίγματος για την επόμενη φάση που είναι μπροστά. Οι επιλογές είναι εκεί. Αλλά η ελληνική κοινωνία έχει περάσει μέσα από το τούνελ του εφιάλτη των εκβιασμών και βγήκε με αξιοπρέπεια. Με άλλη εικόνα. Είναι και αυτό ένα ιστορικό κέρδος. Και για την ελληνική κοινωνία, αλλά και για τα κινήματα που αναπτύσσονται σε ανάλογα μοτίβα.

Μπροστά στο εύρος της μετατόπισης, που συντελείται σε διάφορα επίπεδα και χώρες τον τελευταίο καιρό και ιδιαίτερα την επιτάχυνση των διαδικασιών μετά το ελληνικό δημοψήφισμα, η λεπτομέρεια του συγκεκριμένου έχει βέβαια τη συγκριτική της σημασία – αλλά αυτό που μέτρα τώρα, πια, είναι η μεγάλη ιστορικό εικόνα. Το «Μέσο» που καθορίζει το πλαίσιο και τη δυναμική.
Η Ελλάδα άνοιξε πια ένα νέο κεφαλαιο στην ιστορία της Ευρώπης – αλλά και παγκόσμια. Η συμφωνία θα είναι ένας συμβιβασμός για την ώρα.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου