10 Μαΐ 2015

Ψήφισε η Βρετανία και νίκησε ..η υστερία της Sun – και μετά τί; Το κύκνειο άσμα της Μεγάλης Βρετανίας ή μια μεταβατική στιγμή;



«Μια εβδομάδα πριν τις εκλογές, η μεγάλης κυκλοφορίας ταμπλόιντ, The Sun, βγήκε αναφανδόν υπέρ του Κάμερον, επικαλούμενη την οικονομία, φόβους για την ισχύ των σκωτζέζων εθνικιστών και την υπόσχεση Κάμερον για δημοψήφισμα. Παίζοντας με τα γεννητούρια στη Βασιλική οικογένεια, η εφημερίδα βγήκε με τίτλο «είναι Τόρι» με παιδική φωτογραφία του Κάμερον. Το 2009, η ίδια εφημερίδα είχε εγκαταλείψει τη στήριξη των Εργατικών, βγαίνοντας προεκλογικά με τίτλο « Οι Εργατικοί τα έχασαν», όπερ και εγένετο στις εκλογές του 2010. Η αδελφή της Sun στη Σκωτία, βγηκε υπέρ του κεντροαριστερού Σκωτζέζικου Εθνικου Κόμματος.»[1]

Μια ιστορική δημοκρατία με «δημοκρατικό έλλειμμα» στην εκλογική αντιπροσώπευση – γιατί μιλάνε για βουλευτές, αντί για εκλογικά ποσοστά στη Βρετανία
Όταν δίδασκε στις ΗΠΑ ο R. Miliband, ο πατέρας του τέως ηγέτη των εργατικών, συνήθιζε κάθε φορά που γίνονταν εκλογές εκεί, να ρωτά με μια υπόγεια διδακτική παραίνεση - ειρωνεία το φοιτητικό του ακροατήριο, αν ήξεραν το ποσοστό που είχε ψηφίσει. Και μετά, παρέπεμπε σε ποιά εσωτερική σελίδα των New York Times ήταν καταχωνιασμένο το ποσοστό, το οποίο ήταν συνήθως κάτω του 50%. Αν ζούσε σήμερα, θα σχολίαζε με ανάλογη ειρωνεία, και το πώς οι ανταποκρίσεις για τις βρετανικές εκλογές απέφευγαν τα ποσοστά των κομμάτων – εστίαζαν στον αριθμό των βουλευτών ή ακόμα και στο πόσους ψήφους αριθμητικά είχαν πάρει λ.χ. οι πράσινοι ή το κόμμα της ανεξαρτησίας, αλλά τα ποσοστά των κομμάτων έλειπαν… Ένας από τους λόγους της μετατόπισης [πέρα από το λογικό γεγονός ότι στον αριθμό των βουλευτών παιζόταν η είδηση της αυτοδυναμίας ή όχι των συντηρητικών] ήταν και το ..δημοκρατικό προβληματικό συμπέρασμα. Η κατανομή εδρών σε περιοχές [που μπορεί να γίνουν και ανεξάρτητες], όπως η Σκωτία και η Ουαλία μπορεί να γίνει κατανοητή στα πλαίσια της αναγνώρισης των διαφορετικών ιστορικών καταβολών – άρα και στα πλαίσια μιας άτυπης ομοσπονδίας. Και αυτό μπορεί να γίνει σαφώς κατανοητό στα πλαίσια μιας δημοκρατικής λογικής διάχυσης της εξουσίας γεωγραφικά και πολιτιστικά. Αλλά το γεγονός ότι ένα κόμμα όπως το UKIP [κόμμα της ανεξαρτησίας] πήρε  12.6% [με άνοδο 9.5%] και εξέλεξε μόνο ένα βουλευτή, ήταν εντυπωσιακό. Ανάλογα μπορεί να πει κάποιος και για τους πράσινους, που πήραν 3.8% [με άνοδο 2.8%] αλλά και πάλι μόλις μπήκαν στο κοινοβούλιο με μια έδρα. Ακόμα και στα ποσοστά των μεγάλων κομμάτων, η απόσταση ήταν σχετική – οι μεν συντηρητικοί πήραν ελαφρώς μεγαλύτερο ποσοστό από το 2010 [ 36.9% - άνοδος μόλις 0.8%] αλλά εξασφάλισαν απόλυτη πλειοψηφία αυτήν την φορά, ενώ οι εργατικοί που είχαν μεγαλύτερη άνοδο [30.4% - άνοδο 1.5%] πήραν λιγότερες έδρες. Όλα αυτά εστιάζουν στο προβληματικό [από δημοκρατική άποψη] πλειοψηφικό σύστημα που υπάρχει στη Βρετανία. Σε μια άλλη χώρα, θα μπορούσε ένα κόμμα με 37% να εξασφαλίσει οριακή πλειοψηφία – αν και θα ήταν υπό πίεση. Εδώ, όμως, δεν την εξασφάλισε, διότι αυτό αντιπροσωπεύουν τα ποσοστά – όπως, ας πούμε, έγινε με τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, όπου μετά το αντιπροσωπευτικό ποσοστό υπάρχει και μια επιδότηση στο πρώτο κόμμα, όποιο και αν είναι. Οι συντηρητικοί κέρδισαν, διότι κέρδισαν συγκεκριμένες περιφέρειες – και ενδεχομένως και στο μέλλον να προσπαθήσουν να διαμορφώσουν εκλογικές περιφέρειες, που θα τους δίνουν πλειοψηφίες, έστω και αν αντιπροσωπεύουν μια σαφή μειοψηφία.

Η αποτυχία των δημοσκοπήσεων ως ευρύτερη τάση – αλλά και η εστιασμένη χειραγώγηση των τελευταίων ημερών
Τα αποτέλεσμα, ωστόσο, είχαν και ευρύτερες διαστάσεις. Το πρώτο και ευρύτερο σοκ ήταν το λάθος των δημοσκοπήσεων. Όπως και στις πρόσφατες βουλευτικές του Ισραήλ, οι δημοσκοπήσεις έκαναν δραματικά λάθος. Θα μπορούσε κάποιος να πει, όπως είχε γράψει-υπαινιχθεί κάποτε και ο Μποντριγιάρ, ότι οι «μάζες» παίζουν ένα παιχνίδι παραπλάνησης με τις εταιρίες, που τους μετατρέπουν σε ένα είδος πειραματόζωου. Όμως, υπάρχει και η πιθανότητα ότι η μετατόπιση μπορεί να έγινε, εν μέρει, και λόγω στρατηγικών εστιάσεων των ΜΜΕ [και στις δυο πρόσφατες εκλογές, Ισραήλ, Βρετανία, υπήρχε ένα αποσπασματικά διαιρεμένο κοινό στο οποίο μπορούσε να εστιάσει μια εκστρατεία της τελευταίας στιγμής]. Διότι οι δημοσκοπήσεις αποτυχαίνουν ευρύτερα και αυτό είναι γεγονός – άρα υπάρχει ένα παιχνίδι του κοινού μαζί τους. Όμως, το παράδοξο είναι ότι εδώ η τελευταία δημοσκόπηση, το exit poll, πλησίασε αισθητά – πρόβλεψε ότι θα κερδίσουν οι συντηρητικοί, ενώ οι προηγούμενες έδειχναν ισοπαλία. Άρα, μάλλον, συνέβηκε και κάτι το τελευταίο διάστημα που μετατόπισε αναποφάσιστους κλπ. Η επίδραση των ΜΜΕ του Murdoch δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Είναι όντως παράδοξο ότι χώρες, όπως η Βρετανία και η Γερμανία, με ιστορική παράδοση του εργατικού κινήματος, αλλά και μια παράδοση υψηλής κουλτούρας όσον αφορά στη Δημόσια Σφαίρα, έχουν σαν τα πιο δημοφιλή τους έντυπα, «λαϊκές εφημερίδες» όπως η Bild και η Sun οι οποίες μπορούν να χειραγωγήσουν, και  οι οποίες ελέγχονται από  δεξιούς ή ακροδεξιούς ιδιοκτήτες. Άλλωστε στη Βρετανία φαίνεται τις τελευταίες δεκαετίες ότι η Sun καθορίζει την νέα κυβέρνηση. Στήριξε τη Θάτσερ και «επέτρεψε» την άνοδο των εργατικών μόνο με ένα νεοφιλελεύθερο διάδοχο, τον Μπλερ, και επανήλθαν οι συντηρητικοί όταν το 2010 η εφημερίδα εγκατέλειψε τους εργατικούς. Είναι μια εικόνα, αν την δει κανείς από απόσταση, πουδικαιώνει αρκετούς από τους φόβους του Όργουελ – αν και και ο ίδιος [ως μέρος αυτής της κουλτούρας;] κατέληξε τελικά στην χειραγώγηση, όπως φάνηκε με τις αποκαλύψεις για τις σχέσεις του με τις υπηρεσίες παρακολουθήσης πολιτικών της αριστεράς.



Η συνολική εικόνα του αποτελέσματος: μια βαθιά διχασμένη κοινωνία
Συνολικά οι εκλογές έδειξαν ότι η Βρετανία είναι μια βαθιά διχασμένη [σχεδόν στο 50%-50%] κοινωνία. Από την μια πλευρά είναι η δεξιά με τους συντηρητικούς και το ακροδεξιό κόμμα της ανεξαρτησίας, συν μερικά μικρά κόμματα της Β. Ιρλανδίας, και από την άλλη η αριστερά στις διάφορες αποχρώσεις με τα περιφερειακά κόμματα του Σιων Φέιν, αλλά ιδιαίτερα το Σκωτσέζικο Εθνικό Κόμμα να έχουν ριζοσπαστικές θέσεις σε διάφορα θέματα, τους πράσινους, και στον πιο κεντροαριστερό χώρο, μετά το ιστορικό κόμμα των Εργατικών το οποίο προσπαθεί να συνέλθει από την περίοδο Μπλερ, και τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες, που μάλλον θα επανέλθουν στην κέντρο-αριστερά τώρα που συνετρίβησαν εκλογικά. Οι διαφορές είναι βαθιές– και για το κράτος πρόνοιας και για την μετανάστευση, και για τις σχέσεις με την Ευρώπη κοκ.

Οι ήττες μερικές φορές είναι πιο μεγάλες επιτυχίες από τις «νίκες»: η εντυπωσιακή άνοδος του κόμματος της Σκωτσέζικης ανεξαρτησίας
Το πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα ήταν σαφώς η σαρωτική [όσον αφορά στις εκλογικές έδρες και πάλι – αν και είχε και δραματική άνοδο και εκλογικά, στη δεδομένη περιοχή, αφού ανέβηκε στο 4.7% στο συνολικό ψήφο με άνοδο 3.1%] του Σκωτσέζικου Εθνικού Κόμματος που πήρε 56 από τις 59 έδρες και ανακηρύχθηκε τρίτο κόμμα στο βρετανικό κοινοβούλιο. Είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο – και οι ιστορικές αναλογίες είναι σαφείς: η προηγούμενη φορά που συνέβηκε είχε να κάνει με το αντίστοιχο ιρλανδικό κόμμα. Αυτό που συνέβηκε στη Σκωτια ήταν απρόσμενο για όσους θεωρούσαν ότι με το κερδίσει το Λονδίνο το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας, θα έκλεινε το θέμα. Αντίθετα, η εκστρατεία η ίδια αλλά και το αίσθημα της παρολίγον νίκης [το σύμπτωμα των rising expectations] οδήγησε σε μια πρωτοφανή μαζικοποίηση και το κόμμα και το κίνημα που στηρίζει την ανεξαρτησία. Και αυτό εκφράζεται με δυο κοινωνικές ομάδες – την νεολαία που στηρίζει, πια, μαζικά το κόμμα και τον στόχο της ανεξαρτησίας [και αυτό προοπτικά την κάνει αναπόφευκτη], και την εργατική τάξη, η οποία μέχρι πρόσφατα ψήφιζε εργατικό κόμμα. Εδώ, ουσιαστικά, οι εργατικοί έχασαν 40 έδρες, που ήταν αδύνατο να τις αναπληρώσουν αλλού, έστω και αν κέρδισαν ψήφους νοτιότερα. Η νέα ηγέτης του σκοτσέζικου κόμματος, το οποίο είναι υπέρ του κράτους πρόνοιας, αλλά και της αποστρατικοποίησης [υιοθετώντας δυο ιστορικά αιτήματα του βρετανικού αριστερού κινήματος], δήλωσε ότι θα πάρει την εκστρατεία ενάντια στις πολιτικές λιτότητας στο Λονδίνο.

Παίζοντας με τον βρετανικό εθνικισμό, μπορεί να αποδειχθεί μπούμερανγκ για τους συντηρητικούς
Η άνοδος ενός αριστερού αποσχιστικού κόμματος, χρησιμοποιήθηκε από τους συντηρητικούς. Οι συντηρητικοί στο Λονδίνο εξαπέλυσαν υστερικές εκστρατείες εκφοβισμού απέναντι στην πιθανότητα σχηματισμού κυβέρνησης των εργατικών με το σκωτσέζικο κόμμα. Σαν πολιτική εθνικιστικής υστερίας δούλεψε εμφανώς – και σε συνάρτηση με το θέαμα για το νέο παιδί της βασιλικής οικογένειας ευνόησε τους συντηρητικούς. Βραχυπρόθεσμα, όμως. Διότι τώρα, πια,  η δυναμική του σκωτσέζικου κόμματος είναι δύσκολο να ανατραπεί. Ο Κάμερον υποσχέθηκε περισσότερη αποκέντρωση εξουσίας – άρα και περισσότερη αυτονομία. Ένα νέο δημοψήφισμα στην κατάλληλη για τους Σκωτσέζους συγκυρία είναι αναπόφευκτο. Με αυτή την έννοια, η νίκη του βρετανικού εθνικισμού ήταν πύρρεια. Κέρδισε δυο θεαματικές νίκες, αλλά με ποσοστά που δείχνουν μια ωρίμανση δυναμικών που δεν μπορούν να ελεγχθούν. Θα μπορούσε να υποψιαστεί κάποιος ότι, ήδη, μερικοί έχουν αποδεχθεί την απόσχιση της Σκωτίας. Αλλά τα αποτελέσματα του Εργατικού κόμματος δείχνουν ότι και χωρίς την σκωτσέζικη στήριξη, σύντομα μπορεί να επανέλθει ηγεμονικά και στο νότιο μέρος του βρετανικού νησιού. Η επόμενη μάχη, σαφώς, θα δοθεί γύρω από το κράτος ευημερίας – και η άμυνα των συντηρητικών θα είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων [καθαρά και των κερδών που απορρέουν από αυτό] του διεθνούς κεφαλαίου και της ό,ποιας αριστερής συμμαχίας θα είναι η υπεράσπιση του κράτους πρόνοιας.

Και τώρα αναπόφευκτα θα πρέπει η Βρετανία να αντιμετωπίσει το θέμα της αποχώρησής της από την Ε.Ε.
Η βρετανική δεξιά παρά την νίκη της [που μερικοί την παρομοιάζουν ανησυχητικά με την επικράτηση του Major στις αρχές της δεκαετίας του 1990] βρίσκεται σε μια δύσκολη μεταβατική στιγμή. Η δημιουργία και η σταθεροποίηση του UKIP στα δεξιότερα του συντηρητικού κόμματος με ποσοστό άνω του 10%, είναι μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί πια. Και αυτό το κόμμα θα έχει την στήριξη δεξιών ομίλων ΜΜΕ. Η συντηρητική παράταξη, όμως, δεν έχει πια τα εύκολα παραδοσιακά σύμβολα με τα οποία θα μπορεί να κινητοποιεί τις ψήφους, όσο και αν προσπαθεί ο ελεγχόμενος τύπος. Και εδώ εμφανίζεται το θέμα του δημοψηφίσματος για την παραμονή στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως το σημείο καμπής για το μέλλον. Έχοντας μια χώρα που αυξανόμενα τείνει προς την αυτονομία των εσωτερικών της περιοχών, η Βρετανία πρέπει να βρει ένα ρόλο και στην Ευρώπη και ευρύτερα. Δεν μπορεί να παίξει το ρόλο της μεγάλης δύναμης, πια. Αναγκαστικά αυτό που θα είναι η Μεγάλη Βρετανία του συντηρητικού φαντασιακού του μέλλοντος, θα είναι τα σύμβολα του Λονδίνου και οι μειοψηφικές ομάδες υποστηρικτών τους, εκτός των ορίων της Αγγλίας. Αυτό στη καλύτερη περίπτωση θα οδηγηθεί σε αυτόνομες περιοχές κράτη με κάποια σχέση με το Λονδίνο – ίσως όπως η Β. Ιρλανδία. Αν και δύσκολα μπορεί να το δει κάποιος αυτό για την Σκωτία. Η Βρετανία που θα απομείνει θα έχει ακόμα ένα διεθνή ρόλο όσον αφορά στη διακίνηση κεφαλαίων. Σε αυτόν τον τομέα, το Λονδίνο έχει κάθε λόγο να αυτονομηθεί από την ευρωπαϊκή τάση για ομόσπονδο κράτος υπό την γερμανική ή κεντροευρωπαϊκή ηγεμονία. Αν η Σκωτια τώρα αναγνωρίζει τη δυνατότητα απόσχισης, η αποστασιοποίηση της Βρετανίας από την Ε.Ε. έχει μια ανάλογη δυναμική.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αυτή η δυναμική είναι ισχυρή με ένα κόμμα του 12% να την στηρίζει και τον Κάμερον να έχει σαφώς κερδίσει τις εκλογές με την υπόσχεση να κάνει δημοψήφισμα για το θέμα. Θα πάρει κάποια ψίχουλα από τη Ευρώπη, ως αντιστάθμισμα για να μην αποχωρήσει - αλλά δύσκολα θα βρει ρόλο για την Βρετανία στο ευρωπαϊκό δομικό πλαίσιο. Και βέβαια, η τελική του απόφαση θα εξαρτηθεί και από το τί θέλει το κεφάλαιο που στηρίζει και τον ίδιο και το κόμμα του. Ανάμεσα, ωστόσο, στην πλήρη αποχώρηση και την πιο χαλαρή σχέση – και άρα με τη Βρετανία [ό,τι απομείνει τέλος πάντων μετά την Σκωτια] να διεκδικεί κάποιο ευρωπαϊκό ρόλο εκτός σκληρού πυρήνα της Ε.Ε.  είναι ίσως μια εφικτή στρατηγική για την Βρετανία σε ένα κόσμο, που αλλάζει χωρίς να ασχολείται ιδιαίτερα μαζί της.

Τα μελλοντικά διλήμματα της Βρετάνης δεξιάς
Η βρετανική δεξιά θα πρέπει να μάθει να ζει με συγκυριακές συμμαχίες για να συντηρήσει  ένα ρόλο, που να έχει κάποια σχέση με την παράδοση της Μ. Βρετανίας που φθίνει, πια, αλλά την οποία εκροσωπεί ως παράταξη. Μπορεί το Λονδίνο να επανεφεύρει μια αυτόνομη, έστω και μικρή, Βρετανία με άξονα το χρηματιστηριακό κεφάλαιο – και αυτό όσο είναι εκεί; Η κίνηση του Κάμερον να υποσχεθεί δημοψήφισμα ήταν μεν πολιτικάντικη προεκλογική – αλλά ίσως να είναι και μια κάποια στρατηγική κίνηση. Ταυτόχρονα, η κίνησή του να συμμετάσχει στην νέα κινεζική τράπεζα, παρά την θέση των ΗΠΑ, δείχνει ότι κάτι απέμεινε από την γεωπολιτική σκέψη του παρελθόντος στις νέες συνθήκες.

..Και τα ανάλογα και αντίθετα διλήμματα της αριστεράς
Η βρετανική αριστερά στις πολλαπλές της μορφές έχει μια εντελώς διαφορετική εν δυναμει πρόκληση μπροστά της – εκτός από την ανάγκη να αντιμετωπίσει τα ΜΜΕ που θέλουν να της υποβάλουν ηγέτες, όπως τον Μπλερ, και να αποκτήσει μια σχετική αυτονομία, έχει επίσης και την ανάγκη να υπερασπιστεί τις δικές της παραδόσεις: από το κράτος ευημερίας μέχρι τον πλουραλισμό των κουλτουρών και της διαφορετικότητας που οικοδομήθηκε από τα κάτω προς τα πάνω από τη δεκαετία του 1960. Και είναι φιλοευρωπαϊκή. Στο φιλμ  της δεκαετίας του 1980  «Sammie and Rosie get laid», όταν ο Θατσερισμός πρόσφερε μια νέα εικόνα της βρετανική δεξιά, η εικόνα τους πλουραλισμού, αλλά και μιας ιδιότυπης μορφής τοπικισμού [«εμείς είμαστε Λονδρέζοι βλέπεις», λέει ο μετανάστης που εντάχθηκε στην πλουραλιστική κουλτούρα] αμφισβήτησης και εξέγερσης συνέθετε το μωσαϊκό της βρετανικής αριστεράς - που ασκεί με το δικό του τρόπο μια επίσης παγκόσμια γοητεία.
Θα είναι μια ενδιαφέρουσα διαμάχη.





[1] Βρετανία.εσωστρεφείς εκλογές με ευρωπαϊκό αντίκτυπο. HOTDOC, τ. 76.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου