17 Μαΐ 2015

Στο κιτς εμπιστευόμαστε: ψέματα, ευφημισμοί και πολιτική Του Chris Wright


 Παράπλευρες απώλειες, αλλαγή καθεστώτων, το δικαίωμα στην εργασία: όμορφα λόγια που συγκαλύπτουν άσχημες αλήθειες, αποπολιτικοποιούν την κοινωνική πραγματικότητα και αποκρύπτουν τις δομές εξουσίας




Έργο του Kenneth Tin-Kin Hung

Σε ένα δημοφιλές βίντεο του George Carlin στο YouTube που στοχεύει το καυστικό  του χιούμορ στην πολιτική μάστιγα του ευφημισμού ξεκινά την αλαζονεία του με την ακόλουθη δήλωση: «Δεν μου αρέσουν οι λέξεις που κρύβουν την αλήθεια. Δεν μου αρέσουν οι λέξεις που αποκρύβουν την πραγματικότητα. Δεν μου αρέσουν οι ευφημισμοί ή η ευφημιστική γλώσσα».

Η «δημόσια συζήτησή μας» ρυπαίνεται, και σε κάποιο βαθμό πάντα αυτό γινόταν, από μια επιδημία ευφημισμών. Αυτή η κατηγορία συμπίπτει με την πολιτική ορθότητα, αλλά τυπικά εξυπηρετεί τα δεξιά, και όχι τα αριστερά, μέσα. Επίσης, συμπίπτει με το κιτς, την κατηγορία που ο Μίλαν Κούντερα αναλύει έξοχα στο έργο «Η αβάστακτη Ελαφρότητα του Είναι». Κιτς είναι «η παντελής άρνηση του σκατού, με την κυριολεκτική και μεταφορική έννοια της λέξης¨ το κιτς αποκλείει τα πάντα από το πεδίο δράσης το οποίο είναι ουσιαστικά απαράδεκτο για την ανθρώπινη ύπαρξη»
Η ουσία αυτού του ορισμού ισχύει εξίσου και για τους ευφημισμούς. Τόσο το κιτς, όσο και οι ευφημισμοί χρησιμεύουν ως ασπίδα προστασίας από τις δυσάρεστες αλήθειες – με άλλα λόγια αποκρύπτουν την πραγματικότητα.

Το κιτς είναι παντού όπου η ψεύτικη ομορφιά – ή η όμορφη ψευτιά – αποσιωπούν την αυθεντικότηα. Βρίσκεται σε κοινωνικές συγκεντρώσεις, σε κοκτέιλ πάρτυ, σε ακαδημαϊκά συνέδρια¨ διαποτίζει αλληλεπιδράσεις μεταξύ πωλητών και πελατών, και εμπνέει τη διακόσμηση σε κάθε κατάστημα στο εμπορικό κέντρο. Είναι η ώθηση που συντηρεί την τουριστική βιομηχανία. Είναι η ρυθμιστική αρχή των θεσμικών κανόνων, είτε πρόκετια για τον πνευματικό, είτε για τον πολιτικό, πολιτιστικό ή και τον επιχειρηματικό κόσμο.

Το κιτς είναι αυτό που διατηρεί σε συνοχή μια καταναλωτική καπιταλιστική κοινωνία, με απανταχού παρούσες διαφημίσεις προϊόντων και αυτοδιαφήμιση (ακόμα και ο εαυτός έχει γίνει ένα προϊόν προς πώληση). Στην πραγματικότητα, τα κέντρα εξουσίας σε οποιαδήποτε προηγμένη κοινωνία θα επιβάλουν σε ένα πληθυσμό ένα καθεστώς πολιτικού και ιδεολογικού κιτς, αφού η εξουσία πρέπει να υφίσταται προκειμένου να εξασφαλιστεί μιας κάποιας μορφής συγκατάθεση από τους υποτελείς.
Το κιτς, εν ολίγοις, ενώ προσποιείται ότι εξυψώνει ό,τι είναι όμορφο και ευχάριστο στη ζωή, δηλώνει και εκδηλώνει το αντι-ανθρώπινο. Όπου εμφανίζεται ο κοινωνικός ατομικισμός, εκεί [εμφανίζεται] και το κιτς. Όπου εμφανίζεται η εξουσία – και γραφειοκρατία, και το κράτος, και «η ελεύθερη αγορά» και οι ολοκληρωτικές ατομικστικές τάσεις οποιασδήποτε μορφής – τότε [εμφανίζεται] και το κιτς. Και στη σφαίρα που πολιτικού κιτς, η χρήση ευφημισμών είναι απαραίτητη.

Ο Georg Carlin αναφέρει μερικούς [ευφημισμούς]. Σκεφτείτε την εξέλιξη της  παλιάς, ειλικρινούς, άμεσης αντίληψης της «ψύχωσης» του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η «ψύχωση» στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μεταμορφώθηκε στον πιο ανώδυνο όρο της κόπωσης της μάχης, στη συνέχεια, κατά τον Κορεατικό πόλεμο. ονομάστηκε λειτουργική εξάντληση, για να μετατραπεί σε μετατραυτική αγχωτική διαταραχή την περίοδο του Βιετνάμ, ή απλώς PTSD τώρα. Έτσι, από μια ψύχωση έγινε ένα .... ακρωνύμιο.
Η ιστορία εξηγεί το ρόλο των δομών εξουσίας στην ιδεολογική σφαίρα, δηλαδή, για να αποσπάσει τη ζωή από τη ζωή – και έξω από τη γλώσσα, και έξω από τη διαφωνία, και έξω από ότιδήποτε μπορεί ενδεχομένως να διαταράξει την ομαλή λειτουργία των θεσμικών σχέσεων. Αυτό ισχύει τόσο για την ακαδημαϊκή κοινότητα, όσο και για την πολιτική. Η επιτακτική ανάγκη είναι να διαδώσει ελκυστικούς μύθους σε κάθε στιγμή¨αλλά αν αποδειχθεί απαραίτητη για την αναγνώριση της ύπαρξης κάτι αρνητικού, τουλάχιστον να αλλάξει το όνομα ώστε να γίνει λιγότερο προσβλητική και βαρετή. (Ιδανικά, να δόσει και ένα θετικό πρόσημο ώστε το κακό μαγικά να μετατραπεί σε καλό). Ξεριζώστε κάθε ίχνος της ανθρωπότητας¨αυτό είναι η επιτακτική ανάγκη.

Μπορούμε όλοι/ες να σκεφτούμε παραδείγματα. Τα βασανιστήρια είναι ενισχυμένη ανάκριση¨σφαγιασμένα παιδιά είναι παράπλευρες απώλειες¨ ένα πραξικόπημα είναι αλλαγή καθεστώτος¨ η τρομοκρατία που διεξάγουμαι είναι αντι-τρομοκρατία¨ η καταστροφή μιας χώρας είναι η σταθεροποίησή της¨ και η επιβολή αντιδραστικών καθεστώτων σε δύσμοιρους πληθυσμούς είναι η εξάπλωση της δημοκρατίας.
Οι καταστροφείς της εργασίας είναι οι δημιουργοί θέσεων εργασίας¨ το δκαίωμα εκμετάλλευσης ονομάζεται δικαίωμα εργασίας¨ η καταστροφή της δημόσιας παιδείας είναι «εκπαιδευτική μεταρρύθμισ绨 η καταστροφή των κοινωνικών προγραμμάτων και του κράτους πρόνοιας είναι «λιτότητỨ η μαζική εταιρική ευημερία είναι ελεύθερη αγορά¨ ο καταστροφικός ανταγωνισμός των θέσεων εργασίας και των μισθών των εργαζομένων είναι ευέλικτη αγορά εργασίας¨ η ενοικίαση του εαυτού μας σε μια εταιρεία είναι εξεύρεση εργασίας¨ η αστυνομική τρομοκρατία ονομάζεται υπέρμετρος ζήλος. Ο κατάλογος μπορεί να συνεχιστεί για να καλύψει πολλές σελίδες.

Αλλά δεν είναι μόνο οι σύγχρονες πολιτικές πραγματικότητες που είναι ξεβαμμένοι ευφημισμοί. Αντίθετα, όλη η ιστορία μιας χώρας σβήνεται, αντικαθίσταται με το χάος του κιτς και των ευφημισμών. Αυτό μπορεί να είναι αυταπόδεικτη αλήθεια και να το ξέρουμε, αλλά παραμένει δύσκολο να εξέλθουμε από όλο αυτό το λογοπαίγνιο και τις τεχνικές κατήχησης που χρησιμοποιήθηκαν ώστε να σκεφτόμαστε θετικά για την κοινωνία και την ιστορία μας.

Για παράδειγμα, το βιβλίο του Edward Baptist που εκδόθηκε πρόσφατα, «Το μισό που δεν ειπώθηκε ποτέ» [The Half has never been told] μπορεί κάποιες φορές να εκπλήξει τον/ την αναγνώστη/ στρια με τη δύναμη της αποκάλυψης, ενώ ταυτόχρονα τον εκθέτουν ότι έχει αγνοήσει τις αλήθειες που έρχονται στο φως. Για ποιό λόγο χρησιμοποιούμε ήπιους όρους όπως φυτείες και ιδιοκτήτες σκλάβων; Επειδή αυτά είναι ευφημισμοί – αν και δεν το ξέρουμε.

Οι φυτείες ήταν απλώς στρατόπεδα συγκέντρωσεις σκλάβων εργασίας και πρέπει να ακολουθήσουμε τον Baptist στην συνέπεια της ορολογίας που χρησιμοποιεί. (Η λέξη «φυτεία» είναι πραγματικά ελκυστική, κομψή, όμορφή που ζωντανεύει εικόνες μιας όμορφης υπαίθρου που διοικήται καλοπροαίρετα από ένα πατερναλιστικό άρχοντα). Οι «Ιδιοκτήτες σκάλβων» ήταν υποδουλωτές και έτσι πρέπει να τους αποκαλούμε. Οι σκλάβοι βασανίζονταν συνεχώς¨αυτό ήταν μέρος της καθημερινής τους ρουτίνας για να τους εξαναγκάσουν να δουλέψουν πιο σκληρά και να υποταχθούν στη λευκή ανωτερότητα. Η μισή χώρα ήταν μια μηχανή βασανιστηρίων για καταναγκαστική εργασία, ενώ η άλλη μισή χρηματοδοτείτο και επωφελείτο από αυτό.

Το κιτς υπάρχει σε ευρύτερη κλίμακα. Όπως διευκρινίζει ο Baptist – και όπως θα έπρεπε να είχαμε όλοι αναγνωρίσει προ πολλού – η δουλεία δεν ήταν μια περιθωριοποιημένη, οπισθοδρομική οικονομική δραστηριότητα¨ήταν το θεμέλιο της σύγχρονης αμερικανικής οικονομίας και της παγκόσμιας βιομηχανικής οικονομίας. Ήταν εκπληκτικά αποδοτικός και αποτελεσματικός τρόπος για την παραγωγή βαμβακιού, τόσο που από την οπτική της οικονομικής λογικής ήταν παράλογο η δουλεία να καταστεί παράνομη. Δεν υπάρχει τίποτε πιο σύγχρονο από την τη δουλεία και την οικονομικά παραγωγική απανθρωποποίηση που αυτό συνεπάγεται.

Το αστείο για το κιτς είναι, όμως, ότι μερικές φορές η αλήθεια θάβεται σε αυτό που ειρωνικά ξεπροβάλλει απαιτώντας μόνο ένα κομμάτι της ανασκαφής. Ο Μπαράκ Ομπάμα, ο Μάρκο Ρούμπιο και οι όμοιοί τους έχουν δίκαιο: Η Αμερική είναι μια εξαιρετική χώρα. Καμιά άλλη χώρα δεν ιδρύθηκε ή οφείλει την άνθησή της, στη μαζική γενοκτονία του γηγενούς πληθυσμού μαζί με την υποδούλωση ανθρώπων. (Είναι εξαιρετική και με άλλους τρόπους, αλλά πιθανώς δεν είναι αυτό που ο Ομπάμα έχει στο μυαλό).

Είναι δύσκολο κάποιος/α να δει τη χώρα του/της ημί-αντικειμενικά, επειδή κάποιος/α γαλουχείται με το μίασμα του κιτς και των ευφημισμών. Είναι παντού¨είναι ο αέρας που αναπνέουμε ως πολίτες, εργαζόμενοι/ες, και καταναλωτές. Αλλά αν μπορέσουμε να προσπεράσουμε την πυκνή δηλητηριώδη ατμόσφαιρα της εξαπάτησης και της κατήχησης, μπορεί να δούμε ότι τα πάντα είναι ανάποδα και το τί παρουσιάζεται είναι το αντίθετο της πραγματικότητας.

Μπορεί να βρούμε ότι στην κοινωνία μας, όπως σε μια στάσιμη λίμνη, ο αφρός επιπλέει στην επιφάνεια. Θα συνειδητοποιήσουμε, με τον ιστορικό Albert Prago, ότι «σε μια άσχετη με το ήθος κοινωνία, ο άσχετος με το ήθος άνθρωπος είναι ο πιο προσοντούχος για να πετύχει». Ίσως, μάθουμε να βλέπουμε με περιφρόνηση τους ηγέτες και τους/τις «επιτυχημένους/ες» - τους/τις θεσμικά υπάκουους/ες, τους/τις μη αμφισβητίες και τους/τις άπληστους/ες, τους/τις χυδαία άπληστους/ες, τους/τις πλούσιους/ες – και να θαυμάσουμε τους/τις κατατρεγμένους/εςγια τους αγώνες τους και την στωϊκή επιβίωσή τους.

Έτσι, κάθε φορά που ένα άτομο σε μια θέση εξουσίας ανοίγει το στόμα του, θα πρέπει να ρωτούμε: «Ποιά είναι η πραγματικότητα που κιτς-ικοποιείται εδώ;»



..αν μπορέσουμε να προσπεράσουμε την πυκνή δηλητηριώδη ατμόσφαιρα της εξαπάτησης και της κατήχησης, μπορεί να δούμε ότι τα πάντα είναι ανάποδα και το τί παρουσιάζεται είναι το αντίθετο της πραγματικότητας. Μπορεί να βρούμε ότι στην κοινωνία μας, όπως σε μια στάσιμη λίμνη, ο αφρός επιπλέει στην επιφάνεια. Θα συνειδητοποιήσουμε, με τον ιστορικό Albert Prago, ότι «σε μια άσχετη με το ήθος κοινωνία, ο άσχετος με το ήθος άνθρωπος είναι ο πιο προσοντούχος για να πετύχει». …Έτσι, κάθε φορά που ένα άτομο σε μια θέση εξουσίας ανοίγει το στόμα του, θα πρέπει να ρωτούμε: «Ποιά είναι η πραγματικότητα που κιτς-ικοποιείται εδώ;

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου