26 Απρ 2015

Η μοναξιά, οι αντιφάσεις, και το τέλος του μύθου της «ευρωπαϊκής όασης»: καθώς τα κύματα των μεταναστών αφήνουν πίσω τους πτώματα στην τάφρο της Μεσογείου, το παλιό αποικιακό κέντρο του πλανήτη παρακολουθεί αμήχανο τις συνέπειες των αποικιακών νοσταλγιών, τις αντιφάσεις κακομασημένων ιδεολογιών, και τη συνεχή ανάπτυξη φυγοκέντρων δυναμικών



Τα 800 πτώματα του ναυαγίου στη Μεσόγειο ξύπνησαν κάπως τις "ευρωπαϊκές συνειδήσεις". Οι ενοχές και η ενόχληση θα κοπάσουν σύντομα – όπως και η ενασχόληση με νέα μέτρα κλπ. Οι μετανάστες θα συνεχίσουν να έρχονται, θα πεθαίνουν πολλοί στις θαλάσσιες ή άλλες τάφρους γύρω από την Ευρώπη, αλλά πολλοί θα φτάσουν στον προορισμό τους, η Ευρώπη στο τέλος θα αλλάζει, στο εσωτερικό θα αυξάνεται ο διχασμός και η αμηχανία – και το αδιέξοδο της αντίφασης ανάμεσα στην εύκολη ιδεολογία και την πραγματικότητα της οικονομίας. Ήδη οι φυγόκεντρες τάσεις είναι παντού – καθώς τα πτώματα επέπλεαν στην Μεσόγειο, οι Φιλανδοί ψηφίσαν ενάντια στην αντιπαράθεση με τη Ρωσία και την σύσφιξη των σχέσεων με το ΝΑΤΟ, ενώ στην Ουκρανία η καταστολή των δυτικό-φιλων, που θυμίζουν όλο και περισσότερο δικτατορία λατινικής Αμερικής άλλης εποχής, βρίσκουν συνέχεια μπροστά τους μια αντίσταση που δεν λέει να εξαφανιστεί – στις 22 Απριλίου γέμισαν ξαφνικά οι πόλεις με γκράφιτι «ευχηθείτε καλά γενέθλια στον παππού». Ήταν η μέρα των γενεθλίων του Λένιν.[1]

Η αντίφαση ανάμεσα στις ρητορικές του «ανθρωπισμού» που γεννήθηκε από την νίκη του 1945 και την πραγματικότητα της εξ’ ανάγκης στρατηγικής της Δύσης να προκαλεί οικονομικές κρίσεις και πόλεμους στην περιφέρεια της, ως ύστατη άμυνα στην «κρίση ηγεμονίας»
Η μετανάστευση είναι το alter ego των νέων πολιτικών άμυνας της Δύσης που υιοθετήθηκαν μετά το 1980 – και πιο έντονα στην Ευρώπη μετά την κρίση του 2007. Όταν ξέσπασε το κύμα των αντιαποικιακών κινημάτων μετά το 1945, η Δύση υποχώρησε αφήνοντας πίσω της είτε εξαρτώμενα καθεστώτα, είτε καθεστώτα που προσπαθούσαν να οικοδομήσουν μια αυτόνομη ανάπτυξη. Και στις δυο περιπτώσεις, ωστόσο, υπήρχε μια έμφαση στην κρατική παρέμβαση και την ανάπτυξη – έστω και στο ανταγωνιστικό πλαίσιο του ψυχρού πολέμου. Σε εκείνες τις συνθήκες, δεν υπήρχε μαζική μετανάστευση προς την Δύση. Μετανάστευση υπήρχε από τις κοντινές προς την Δύση χώρες του ευρωπαϊκού νότου, λ.χ., αλλά ως αναγκαίο εργατικό δυναμικό στον πυρήνα – στην Γερμανία λ.χ. Από την δεκαετία του 1970, ωστόσο, μπροστά στο φάσμα της κρίσης ηγεμονίας πια, άρχισε να υπάρχει μια ανασύνταξη στη Δύση. Στην αμερικανική πίσω αυλή, άρχισε μια νέα επίθεση των αμερικανικών μυστικών και άλλων υπηρεσιών σε συνεργασία με τοπικές δυνάμεις για την αναχαίτιση της αμφισβήτησης - αλλά και την δημιουργία "νέου τύπου καθεστώτων με αρχικό σύμβολο την Χιλή, όπου η αιματηρή ανατροπή της αριστερής κυβέρνησης το 1973 ακολουθήθηκε από ένα μοντέλο [πρώιμης] νεοφιλελεύθερης πολιτικής. Με δεδομένα τα κινήματα και τις εξεγέρσεις σε άλλες περιοχές ακολούθησαν, την δεκαετία του 1980, αιματηροί εμφύλιοι [πυροδοτημενοι από τις ΗΠΑ] σε Νικαράγουα και Ελ Σαλβαδόρ – που οδήγησαν και σε νέο μεταναστευτικό ρεύμα προς τον βορρά. Ακολούθως η Δύση γενικότερα μετατοπίστηκε από το κεϋνσιανό στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο – και μέσα σε αυτήν την μετατόπιση άρχισε πια ανοικτά να ποντάρει στην καλλιέργεια συγκρούσεων και πολέμων σε διάφορες περιοχές. Η ανάπτυξη της πρώτης μετά-αποικιακής περιόδου άρχισε να μπλοκάρεται και να προωθούνται τα καθεστώτα «νέο-αποικιών χρέους».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και επωφελείτο από τις αλλαγές που προωθούσε η υπό κρίση αμερικανική ηγεμονία, εντούτοις συνέχιζε να προβάλει τη μεταπολεμική εικόνα της Δύσης, ως φορέα των ελπίδων που χαρακτήρισαν την νίκη εναντίον του φασισμού. Έτσι, η Ε.Ε. πρόσφερε χρήματα για ανάπτυξη, υποσχόταν διεύρυνση της Δημοκρατίας, και υιοθέτηση όλων των πολιτικών και πολιτισμικών ευαισθησιών που προέκυπταν από τα κινήματα της περιόδου μετά το 1968. Όμως, η κρίση του 2007 και η εν μέρει ημιτελής πορεία της Ευρώπης προς την ολοκλήρωση φαίνεται ότι οδήγησαν και αυτή την εικόνα στην φθορά. Η Ε.Ε. αντέδρασε στην κρίση κεϋνσιανά μεν – αλλά για τις τράπεζες. Ακολούθως, θέλοντας ή μη, σύρθηκε σε μια νεοφιλελεύθερη πίεση προς διάφορες κοινωνίες – με κλασικό δείγμα τιμωρίας την Ελλάδα. Όμως, αυτό ήταν μόνο στο εσωτερικό. Στο εξωτερικό, η στάση των «Ευρωπαίων» όδευε όλο και πιο πολύ πια στην νοσταλγία της αποικιακής περιόδου – ιδιαίτερα μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού στην Σοβιετική Ένωση. Ο βομβαρδισμός της Γιουγκοσλαβίας ήταν ένα προμήνυμα – η Ευρώπη αφού ξήλωνε/διέλυε χώρες [όπως η Γιουγκοσλαβία] μετά παρέμβαινε στρατιωτικά για να επιβάλει τις θέσεις της. Η φαντασίωση της πολιτισμένης δημοκρατικής Ευρώπης έφθινε από τότε. Οι ΗΠΑ μπήκαν ακόμα πιο δυναμικά σε αυτό το νέο-αποικιακό παιχνίδι το οποίο ήταν πια μια διεκδίκηση χωρών καθώς η ευφορία της δεκαετίας του 1990 περνούσε, και εμφανιζόταν και πάλι η πραγματικότητα του πολύ-πολικου κόσμου που υπόβοσκε. Έτσι, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ, ξηλώνοντας την εκεί κοινωνία και ανοίγοντας τον δρόμο πια για μια γενικότερη αποσταθεροποίηση.

Αυτό που ήλπιζε η Δύση δεν έγινε – η νέα αποικιοκρατία δεν ήρθε. Αντίθετα, ξέσπασαν μυριάδες μικρές αντιπαραθέσεις και καθώς οι οικονομικές επενδύσεις για το μέλλον μειώθηκαν μέσα στα πλαίσια των στρατηγικών του νεοφιλελευθερισμού, αλλά και της αναδυόμενης τραπεζιτικής ηγεμονίας [και της έμφασης στο γρήγορο κέρδος του χρηματιστικού κεφαλαίου] απέναντι στις αποικίες χρέους, το όλο σκηνικό οδηγήθηκε πια σε μια μαζική κρίση. Οι οικονομίες στην περιφέρεια της Δύσης [όπως η βόρεια Αφρική, Μέση ανατολή] μπήκαν τελικά σε μια φάση ένοπλων συγκρούσεων όπου το χέρι της Δύσης ήταν/είναι εμφανές [από το Ιράκ, στην Λιβύη, στην Συρία κοκ] αλλά όπου και οι ελπίδες για μια οικονομική σταθεροποίηση, όπως την πρώτη μετά-αποικιακή περίοδο δεν υπάρχουν. Τα κύματα των μεταναστών τώρα πια είναι η απρόσμενη, αλλά αναπόφευκτη, συνέπεια της συσσώρευσης κεφαλαίου σε μιαν περιοχή σε βάρος των άλλων – που υποβάλλονται σε πολέμους, δάνεια και επιτήρηση υπό πίεση κοκ.

Οι μετανάστες θα συνεχίσουν να πηγαίνουν στην Ευρώπη μέχρι να μην υπάρχει τόσο κραυγαλέο πολιτικό -οικονομικό χάσμα ανάμεσα στις δικές τους πιθανότητες ζωής και αυτών που βλέπουν στις εικόνες από την Δύση. Όλα τα όπλα της Δύσης θα γίνουν μπούμερανγκ. Και τί μπορεί να κάνει η Δύση; Μάλλον τίποτα. Ευχολόγια ίσως και περισσότερη επιτήρηση – πιο άμεση εμπλοκή σε πολεμικές διαδικασίες επιτήρησης. Μια διαδικασία που θα πατάξει περισσότερη δυσφορία στο εσωτερικό: και στην εθνικιστική ακροδεξιά που θα είναι ενάντια στην μετανάστευση, αλλά και στις κοινότητες των μεταναστών που θα νοιώθουν υπό πίεση και θα καταφεύγουν σε όλο και πιο εκδικητικές μορφές αντίδρασης – όπως ο ισλαμισμός. Η ιδεολογία της ευρωπαϊκής όασης καταρρέει..

Η κρίση από την ανατολή στο βορρά και στον νότο: πέρα από την αντίφαση ιδεολογίας-πραγματικότητας υπάρχει και η γεωπολιτική του πολύ-πολικού κόσμου - η Ρωσία είναι πια ο άλλος παίκτης ανατολικά..
Η εσωτερική κρίση του ευρωπαϊκού «οράματος» καθώς συγκρούεται με την πραγματικότητα είναι εμφανής – οι άγγλοι προτιμούν όχι απλώς να μείνουν απ’ έξω, αλλά και να ψηφίζουν ακραία σχήματα, όπως το "κόμμα της ανεξαρτησίας". Σε άλλες κεντροευρωπαϊκές χώρες με φιλελεύθερη ή/και αριστερή παράδοση, ξαφνικά εμφανίζονται ακροδεξιοί, οι οποίοι υιοθετούν αρχές κινημάτων του 1970 [δικαιώματα στην ομοφυλοφιλία, γυναίκες κλπ] ενάντια στη μετανάστευση. Πιο βόρεια χρησιμοποιείται η υπεράσπιση του κράτους ευημερίας ενάντια στη μετανάστευση.

Ένα βασικό σημείο καμπής στην κρίση του ευρωπαϊκού «οράματος» είναι η Ουκρανία. Την κρίση την προώθησαν οι αμερικανοί και έχει όλα τα συμπτώματα των παρεμβάσεων τους στη λατινική Αμερική – με τη στήριξη ακροδεξιών και την προσπάθεια προώθησης ανάλογων νεοφιλελεύθερων οικονομικών πολιτικών. Όμως, αυτό το πραξικόπημα έγινε στην πίσω αυλή της Ευρώπης – με στόχο την αναδυόμενη δύναμη της Ρωσίας. Και οι απρόσμενες συνέπειες ακόμα δεν έχουν γίνει κατανοητές. Κατ’ αρχήν η Ρωσία αντέδρασε και έκανε σαφές ότι οι δυτικές φαντασιώσεις εκβιασμού δεν είχαν πέραση. Η εμφάνιση μιας δυναμικής Ρωσίας ενθάρρυνε μια πρωτοφανή για τα δεδομένα μετά το 1990 εξέγερση στην ανατολική Ουκρανία, που σηματοδότησε την ένοπλη, πια, αντίσταση ενάντια στην «Ευρώπη» του Βερολίνου. Οι φιλοδυτικοί δεν μπορούσαν πια να αντιδράσουν με τα θεάματα των προηγούμενων δεκαετιών. Ντύθηκαν τη στολή των λατινοαμερικανικών ταγμάτων εφόδου και δικτατόρων απαγορεύοντας κόμματα, δολοφονώντας  [και μαζικά - όπως στην Οδησσό] αντιπάλους. Και ξαφνικά, η Μέση Ανατολή δεν ήταν τόσο μακριά από το Βερολίνο.

Η καταστολή είναι ημιτελής – μια επιφάνεια που επιβλήθηκε πάνω από μια ρευστή και συχνά οργισμένη επιφάνεια φάνηκε και στην αποτυχία του καθεστώτος του Κίεβου να οργανώσει επιστράτευση, αλλά και από τις συνεχόμενες αντιστάσεις παρά την καταστολή. Η διάχυση των γκράφιτι για τον Λένιν, ακριβώς μετά από δυο θεαματικές δολοφονίες διαφωνούντων στο Κίεβο, ήταν εκφραστικές. Αργά ή γρήγορα η Ουκρανία θα πάρει την μορφή μιας λατινοαμερικάνικης εξέγερσης, που θα δυσκολέψει ακόμα περισσότερο την δυτική στρατηγική στην περιοχή. Αν οι μετανάστες διαλύουν τους μύθους για τον ανθρωπισμό της Ευρώπης, η Ουκρανία διαλύει τους μύθους για την δημοκρατία. Όταν τα Βερολίνο απολογείται για τα εγκλήματα των ναζί και στηρίζει καθεστώτα που τιμούν τους νοσταλγούς του, είναι δύσκολο πια να έχει συνοχή η ιστορική αφήγηση της δυτικής ρητορικής. Το σκάνδαλο του καθεστώτος του Κίεβου είναι ακόμα πιο προβληματικό, καθώς ρίχνει μια ξεκάθαρη εικόνα στα ρατσιστικά καθεστώτα της Βαλτικής, όπου για 20 χρόνια μεγάλες μερίδες του πληθυσμού είτε δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, είτε είναι περιθωριοποιημένες με βάση καθαρά ρατσιστικά κριτήρια – ρωσόφωνοι κλπ.


Αν προσθέσει κανείς σε όλα αυτά και την κρίση στον νότο με εμβληματική την ελληνική εξέγερση, τότε η ευρωπαϊκή κρίση είναι εμφανής.

Αν όλα τα πιο πάνω συνθέτουν μια αντίφαση ανάμεσα στον ηγεμονικό λόγο και την εμπειρική πραγματικότητα της γεωπολιτικής και της οικονομίας, οι εξελίξεις στην ανατολική Ευρώπη δείχνουν κάτι βαθύτερο. Την μετατόπιση των ισορροπιών. Στις πρόσφατες εκλογές στην Φινλανδία κέρδισε το κόμμα του κέντρου που δεν θέλει ένταξη στο ΝΑΤΟ, ενώ δεύτερο κόμμα ήρθε το ακροδεξιό «αληθινοί Φινλανδοί», που δεν θέλει επίσης σχέσεις με το ΝΑΤΟ, αλλά και αποστασιοποίηση από την Ε.Ε. Ο άξονας την πλειοψηφίας των ψηφοφόρων [ακολουθούν τα αριστερά κόμματα] είναι η διαφοροποίηση από την αντί-ρωσική στάση της Ε.Ε. Στην ανατολική Ευρώπη αναδύεται, ήδη, μια ετερόκλητη ομάδα χωρών που αντιστέκονται στην πίεση εναντίον της Ρωσίας. Από την πυρήνα πιο εκφραστική είναι η Αυστρία [με ιστορική παράδοση ουδετερότητας] αλλά και η Ουγγαρία και τη Τσεχία [μαζί με την Σλοβακία] οι οποίες κατά τον ψυχρό πόλεμο παρά το ότι ήταν μέλη του σοσιαλιστικού μπλοκ είχαν τάσεις αυτονόμησης – και εκφράζονταν και από του κομμουνιστές ηγέτες τους είτε ήταν ο Νάγκι στην Ουγγαρία, είτε ο Ντούμπτσεκ στην Τσεχοσλοβακία. Τώρα οι ηγέτες αυτών των χωρών [δεξιός στην Ουγγαρία, και σοσιαλδημοκράτης στην Τσεχία] χρησιμοποιούν την Ρωσία ως αντίβαρο για να διεκδικήσουν αυτονομία από το Βερολίνο. Ο πρόεδρος της Τσεχίας, μάλιστα, ήρθε σε δημόσια αντιπαράθεση με την αμερικανό πρέσβη και σε μια δήλωση του [γιατί θα πάει στη Μόσχα για τους εορτασμούς της αντιφασιστικής νίκης] δήλωσε: «αν δεν ήταν η σοβιετική ένωση, σήμερα θα μιλούσαμε γερμανικά». Αν προσθέσει κανείς σε αυτό το πλαίσιο και την Σερβία στα Βαλκάνια και την Ελλάδα, η εικόνα των φιλορώσων είναι πια μια αντικειμενική και όχι ρητορική πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα εξισορρόπησης του Βερολίνου.

Αναπόφευκτα η Ευρώπη θα αλλάξει. Οι επιθέσεις εναντίον της Ελλάδας για την άρνηση υποταγής είναι και ένα σύμπτωμα πανικού. Αν υποχωρήσουν πρόωρα στην Ελλάδα, τότε πως θα συγκρατηθεί η παλίρροια; Όταν, όμως, φωνάζει ο Σόιμπλε για «ερασιτέχνες» μοιάζει με θρήνο πάνω από το τέλος μιας εποχής – ενδεχομένως της δικής του. Ενώ ο Σόιμπλε φώναζε στην Ρίγα, στην Μόσχα ο Πουτιν υποδεχόταν την Φενρνατεζ της Αργεντινής που είχε αντέξει τον περασμένο χρόνο μια δυτική επίθεση – η Ευρωασια ανοίγεται προς την Λατινική Αμερική και η Δύση [ΕΕ και ΗΠΑ] αναζητούν ακόμα εσωτερική συνοχή. Είναι να μην εκνευρίζεται ο Σόιμπλε;

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου