5 Απρ 2015

Μέση Ανατολή: Ο γενικευμένος πόλεμος και η άνοδος του Ιράν



Η είδηση της βδομάδας, ωστόσο, ήταν το περίγραμμα συμφωνίας για το Ιράν. Πέρα από τα επιμέρους, η συμφωνία είναι σημαντική σε δυο επίπεδα – στο πρώτο επίπεδο ολοκληρώνει την κίνηση της Δύσης [ΗΠΑ και ΕΕ] να προσεγγίσουν το Ιράν μετά από δεκαετίες άγονης [ για αυτούς] αντιπαράθεσης, και στο δεύτερο επίπεδο σηματοδοτεί την ανάδυση, πια, ενός ισχυρού ιρανικού πόλου στην Μέση Ανατολή – κάτι το οποίο πυροδοτεί το άγχος της Σαουδικής Αραβίας, αλλά και την υστερία στην ισραηλιτική ελίτ που είδε τις θέσεις της να αρνούνται κραυγαλέα.

Πέρα από αυτή τη διεθνη κίνηση, ωστόσο, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να οδεύει σε σκηνικό γενικευμένου πολέμου. Στη Λιβύη το χάος συνεχίζεται με ένοπλους προεκτάσεις ξένων συμφερόντων, ενώ μια ένοπλη αντιπαράθεση χαμηλών τόνων υπάρχει και στην Αίγυπτο – η οποία ψάχνει ευκαιρία για επέμβαση στην Λιβύη. Στα ανατολικά σύνορα της Αιγύπτου είναι η Γάζα που είναι σε άτυπο πόλεμο με το Ισραήλ, ενώ στα σύνορα της με την Αίγυπτο οι αρχές του Καΐρου αντιμετωπίζουν την πιο έντονη πίεση από τους ισλαμιστές. Το Ισραήλ έχει ανοιχτές πύλες αντιπαράθεσης με την Χιζμπολάχ στο Λίβανο, αλλά μάχες διεξάγονται και στα σύνορα του με την Συρία – και εκεί άτυπα το Ισραήλ φαίνεται να ευνοεί τους ισλαμιστές που εκπαιδεύονται από τους δυτικούς στην Ιορδανία. Από εκεί και πέρα, στα σύνορα Συρίας Ιράκ υπάρχει πια ανοικτός πόλεμος με το χαλιφάτο του ισλαμικού κράτους, ενώ το πολεμικό μέτωπο επεκτάθηκε πια και στην αραβική χερσόνησο με την αντιπαράθεση στην Υεμένη.

Η συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
Η κατ’ αρχήν συμφωνία είναι όντως ένα είδος συμβιβασμού, αν το δει κανείς με βάση τις θέσεις των δυο πλευρών – και εδώ οι πλευρές είναι η Δύση από την μια, το Ιράν από την άλλη και στο ενδιάμεσο ως  είδος μεσολαβητή η Ρωσία, η οποία υπήρξε ο στρατηγικός εταίρος του Ιράν και στην ανάπτυξη του πυρηνικού του προγράμματος και στην αντιμετώπιση των κυρώσεων. Η μεν Δύση υποχώρησε και αποδέχτηκε ότι το Ιράν θα είναι, πια, πυρηνική δύναμη και το Ιράν αποδέχτηκε ένα είδος επιτήρησης – το οποίο υπήρχε έτσι και αλλιώς. Και στο βάθος και οι δυο πλευρές προσβλέπουν στην κατάργηση των κυρώσεων. Από εκεί και πέρα το πλαίσιο των 15 και 25 χρόνων επιτήρησης, είναι σαφώς ευχολόγια. Αργά ή γρήγορα η επιτήρηση θα ατονήσει, ακριβώς γιατί ο στόχος της Δύσης είναι να προσεταιριστεί το Ιράν ως οικονομική δύναμη, αλλά και ως περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή, αλλά και στην Κεντρική Ασία. Από μια ιστορική οπτική η Δύση υποχώρησε. Ο βασικός της στόχος, όταν ξεκίνησε την αντιπαράθεση,ή ίσως και αμέσως μετά την επανάσταση του 1979, ήταν η ανάκτηση ελέγχου σε αυτήν την νευραλγική χώρα. Η απόκτηση πυρηνικής δύναμης δημιουργούσε και στρατιωτικά πια τη βάση για πλήρη αυτονομία του Ιράν. Για αυτό και οι πιέσεις. Σήμερα, η Δύση αποδέχεται αυτό που έλεγε το Ιράν από την αρχή – ότι δικαιούται να έχει πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς. Το πώς και ποτέ θα μπορούσε αυτή η γνώση και τεχνολογία να μετατραπεί σε στρατιωτική, είναι ένα θέμα το οποίο καμία επιτήρηση δεν μπορεί να εξασφαλίσει σε βάθος χρόνου – το Ισραήλ, το Πακιστάν και η Ινδία απλώς «απέκτησαν» πυρηνικά όπλα. Η επιτήρηση από διεθνείς παρατηρητές είναι ο ιρανικός συμβιβασμός. Αλλά ποιά λειτουργία θα έχουν τέτοιοι παρατηρητές σε μια περιοχή με τόση ρευστότητα, όπως η Μέση Ανατολή, είναι ανοικτό ζήτημα.

Η αυξανόμενη απομόνωση του Ισραήλ και το μπούμερανγκ της εισβολής στο Ιράκ για τις ΗΠΑ και την Σαουδική Αραβία
Οι πιο έντονες αρχικά αντιδράσεις ήρθαν από το Ισραήλ και την αμερικανική δεξιά – αν και και μερικοί στην Ευρώπη φάνηκαν επιφυλακτικοί. Η περίπτωση του Ισραήλ είναι όμως η πιο ενδιαφέρουσα. Η επανεκλογή του Νετανιάχου και ενδεχόμενη δημιουργία μιας σκληροπυρηνικής ακροδεξιάς κυβέρνησης, πήρε μια άμεση απάντηση από τον Ομπάμα, αλλά και από τον αμερικανικό κατεστημένο – διότι σαφώς ο Ομπάμα δεν θα έκανε μια τέτοια κίνηση μόνος του. Το Ισραήλ πρέπει να αποδεχθεί, πια, ότι δεν μπορεί να καθορίζει με την ίδια ευκολία, όπως στο παρελθόν, την εξωτερική πολιτική της Δύσης. Η μοναξιά του εθνικιστικού ναρκισσισμού είναι εκεί. Η άλλη περιφερειακή δύναμη που φάνηκε να ενοχλείται και ήδη ανακοίνωσε έμμεσα ότι θα αποκτήσει επίσης πυρηνικά όπλα [και όταν αποκτήσουν αυτοί ποιός θα ελέγξει το Ιράν;] είναι η Σαουδική Αραβία, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες προσπαθεί να συντηρήσει την εξουσία της με τη δημιουργία ενός φανατικού αντί-σιητικού μετώπου. Αλλά μέχρι τώρα οι προσπάθειες της έχουν αποτύχει οικτρά. Το πιο μεγάλο φιάσκο της Σαουδικής Αραβίας, όπως και των ΗΠΑ, ήταν η εισβολή στο Ιράκ. Για τους αμερικανούς η επιτυχία εκείνης της εισβολής έγκειτο σε δυο σημεία – στο έλεγχο της ενεργειακής βιομηχανίας της χώρας και στη δημιουργία μιας βάσης για ανατροπή του καθεστώτος του Ιράν [ο τότε επονομαζόμενος άξονας του κακού περιλάμβανε εκτός από το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν και το Ιράν και τη βόρεια Κορέα]. Για την Σαουδική Αραβία, το βασικό στοίχημα ήταν η δημιουργία ένα φιλικά προσκείμενου καθεστωτος, εξαρτώμενου, όπως είναι λ.χ. το Μαρόκο ή η Ιορδανία. Αλλά η ιρακινή αντίσταση, παρά την πολυδιάσπασή της, έκανε θρύψαλα τα αμερικανό-σαουδαραβικά πλάνα. Στο Ιράκ αναδύθηκε μια πολλαπλή αντίσταση με μόνο κοινό στόχο τους αμερικανούς. Ανάμεσα στους σιήτες οι φιλοαμερικανοί εκτοπίσθηκαν αμέσως, και επικράτησαν είτε οι ιρακινοί εθνικιστές του κινήματος Σαντρ, είτε οι σύμμαχοι του Ιράν. Τελικά, το Ιράκ μπήκε στη σφαίρα επιρροής του Ιράν στην πιο εντυπωσιακή περίπτωση μπούμερανγκ στις διεθνείς σχέσεις. Οι αμερικανοί είδαν τους αντίπαλους να επεκτείνουν την επιρροή τους στον αραβικό κόσμο και να τους διώχνουν από το Ιράκ. Οι Σαουδάραβες είδαν το Ιράν να φτάνει στα σύνορα τους. Αλλά και η σουννιτική αντίσταση δεν πρόσφερε και πολλές ελπιδες για τη Δύση – ανάμεσα στον μπααθισμό των οπαδών του Σαντάμ, και το νέα ισλαμικά κινήματα, οι δυτικοί και οι αμερικανοί δεν είχαν πολλούς σύμμαχους.

Η άνοδος του Ιράν
Τα τελευταία 10 χρόνια σε αυτό το πλαίσιο η επιρροή του Ιράν απλώθηκε παρά το εμπάργκο το οποίο ουσιαστικά χαλάρωναν οι ρώσοι και οι κινέζοι. Η ήττα του Ισραήλ από την Χιζμπολάχ το 2006 ήταν μια ακόμα στιγμή της ανόδου του Ιράν στην περιοχή. Η προσπάθεια ανακοπής αυτής της διάχυσης [το επόμενο στάδιο της οποίας ήταν η ειρηνική εξέγερση της σιητικης πλειοψηφίας στο Μπαχρέιν] ήταν η προσπάθεια ανατροπής του Άσσαντ και της κοσμικής κυβέρνησης της Συρίας, η οποία είναι σύμμαχος του Ιράν. Τελικά, οι δυτικοί και πάλι δεν τα κατάφεραν, αλλά είδαν τα όπλα που διοχέτευαν στην περιοχή να καταλήγουν σε ακόμα πιο ακραίους ισλαμιστές. Το ότι φιλοσιητικά κινήματα όπως στην Υεμένη είναι πια αποφασιστικοί παίκτες στην τοπική πολιτική είναι ένα ακόμα σύμπτωμα της ανόδου της γοητείας του Ιράν και του πανικού της Σαουδικής Αραβίας [η οποια ηττήθηκε από τους Χουθί της Υεμένης και το 2009. Αλλά και του Ισραήλ.


Η χρησιμότητα, ωστόσο, του Ιράν δεν έγκειται μόνο στην Μέση Ανατολή. Με βάση την γεωπολιτικη του θέση, το Ιράν είναι περιφερειακός παίκτης και την Κεντρική Ασία – από το Αφγανιστάν μέχρι το Αζερμπαϊτζάν. Και σε μια εποχή όπου όλα τα βλέμματα όσον αφορά στον επόμενο κεντρικό χώρο συσσώρευσης κεφαλαίου, είναι προς την Ασία, για το δυτικό κεφαλαίο είναι απαραίτητος ο προσεταιρισμός μιας οικονομίας που εμφανώς δεν θα καταρρεύσει λόγω κυρώσεων, αλλά αντίθετα είναι εν δυνάμει ένας σημαντικός παίκτης για τις επενδύσεις και τις αγορές του μέλλοντος.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου