15 Μαρ 2015

Το νέο μέτωπο στην Λατινική Αμερική: Βενεζουέλα, Αργεντινή, Βραζιλία και οι αντιπαραθέσεις για την ανάδειξη της Λατινικής Αμερικής σε «διεθνή παίκτη»



The march in Rio was organised by student and workers' unions and the landless movement

Την περασμένη βδομάδα, οι ΗΠΑ ανακήρυξαν την Βενεζουέλα σε «κίνδυνο εθνικής ασφάλειας», ανοίγοντας την πόρτα για κυρώσεις, και επισημοποιώντας μια υπόγεια αντιπαραθεση που συνεχίζεται για χρόνια. Ο Ομπάμα μπορεί να μείωσε κάπως την ένταση, αλλά η αντιπαραθεση των δυο κρατών έχει πολύ πιο βαθιές ρίζες από τη στάση των συγκεκριμένων προσώπων που καταλαμβάνουν τις θέσεις της εκτελεστικής εξουσίας. Η Βενεζουέλα αποτελεί τον πυρήνα, από όπου ξεκίνησε μια δραματική αμφισβήτηση της αμερικανικής ηγεμονίας στη Λατινική Αμερική – και η αποτυχία του πραξικοπήματος του 2002 λειτούργησε ως καταλύτης και για την εσωτερική μεταμόρφωση της χώρας, αλλά και για την επίδραση ευρύτερα. Η προσπάθεια, ωστόσο, των ΗΠΑ δεν περιορίζεται μόνο στη συγκεκριμένη χώρα – ο άλλος στόχος είναι η Αργεντινή, η οποία άνοιξε επίσης ένα ευρύτερο πλαίσιο αντιπαράθεσης με τη στάση πληρωμών του 2001 και την αντιπαράθεσή της με το διεθνές κεφάλαιο και άρα την ηγεμονία των αμερικανικών hedge funds στον καθορισμό των όρων των επενδύσεων του διεθνούς κεφαλαίου.

Οι αντιπαραθέσεις δεν είναι μόνο εξωτερικές παρεμβάσεις. Στο εσωτερικό των λατινοαμερικανικών χωρών υπάρχει και μια αντιπολίτευση, η οποία νοσταλγεί ακόμα την εποχή, όπου μια μειοψηφία κυβερνούσε, περιθωριοποιώντας την πλειοψηφία. Και εδώ η αντιπαράθεση είναι και ταξική, αλλά και πολιτισμική. Και σε αυτήν την αντιπαράθεση εμπλέκεται και η Βραζιλία, απέναντι στην οποία οι ΗΠΑ δεν μπορούν, λόγω του μεγέθους, να προβάλουν μια ανοικτά παρεμβατική στρατηγική, αλλά σαφώς ελπίζουν σε υπονόμευση της αριστερής διακυβέρνησης που οδηγεί την χώρα σε διεθνείς συμμαχίες που αλλάζουν ιστορικά πια τον ρόλο της λατινικής Αμερικής μετατρέποντας την σε παίκτη στο διεθνές σύστημα, αντί σε «πίσω αυλή» των ΗΠΑ.

Η αντιπαράθεση στη Βενεζουέλα
Η αποτυχία των ΗΠΑ και της εσωτερικής αντιπολίτευσης να νικήσουν τα κίνημα στην Βενεζουέλα όσο ζούσε ο Τσαβεζ, αύξησε τις ελπίδες τους ότι με τον θάνατο του θα κατάφερναν να δημιουργήσουν ένα κλίμα αποσταθεροποίησης. Η τοπική αντιπολίτευση προσπάθησε πριν από λίγο καιρό να δημιουργήσει ένα κλίμα αποσταθεροποίησης [ταυτόχρονα και με απόηχους από την Ουκρανία] με διαδηλώσεις, οι οποίες προβλήθηκαν από τα δυτικά ΜΜΕ ως ένα είδος «λαϊκής εξέγερσης» με στυλιζαρισμένες εικόνες που να ελκύουν θεαματικά – νεαρά πρόσωπα, μασκοφορεμένοι νεαροί που θύμιζαν εξεγερμένους σε άλλες περιοχές. Το σημειολογικό στίγμα της αριστεράς, είναι ένα σημείο το οποίο κυριαρχεί στην αναπαράσταση των εξεγέρσεων σήμερα, οπότε οι διοργανωτές των πραξικοπημάτων από τα κάτω, έχουν φαίνεται ένα συναξάρι συνταγών για το πώς πρέπει να προβάλλονται οι σχετικές κινητοποιήσεις. Αν και νέος στην προεδρία, ο Μαδούρο κατάφερε να συσπειρώσει το κίνημα που άφησε πίσω του ο Τσάβεζ και τελικά το θέαμα της «εξέγερσης» απέτυχε – στην τοπική κοινωνία θύμιζε προηγούμενες σκηνές από την τοπική αντιπολίτευση που στόχευε στην ανατροπή του Τσάβεζ. Σε αυτήν την περίπτωση, βέβαια, χρησιμοποιήθηκαν και πρακτικές από την ανατροπή και δολοφονία του Αλλιέντε το 1973 – όπως η δημιουργία κλίματος ελλείψεων στην αγορά. Η κυβέρνηση αντέδρασε με δυναμική παρέμβαση.

Ακολούθησε μια περίοδος ηρεμίας, όπου φάνηκε να επικρατεί μια σχετική σταθερότητα και ένα είδος συναίνεσης με μια μερίδα της αντιπολίτευσης, η οποία φάνηκε να αντιλαμβάνεται ότι η σύγκρουση δεν την βοηθούσε. Η κυβέρνηση από την πλευρά της άνοιξε δίαυλους επικοινωνίας μαζί της, ενώ ταυτόχρονα άρχισε να οικοδομεί μια νέα οικονομική πολιτική – η οποία είχε και ως στόχο την αναδόμηση του οικονομικού παραγωγικού μοντέλου.
 «Το πρόσφατο σκηνικό στη χώρα χαρακτηριζόταν, κατ’αρχήν, από μια μεταρρυθμιστική Μπολιβαριανή κυβέρνηση η οποία επέλεξε ένα είδος κινεζικού μοντέλου σταδιακής μεταμόρφωσης σε ένα παραγωγικό μοντέλο πολλαπλών τομέων, και σε, ένα δεύτερο επίπεδο, με μια δεξιά αντιπολίτευση η οποία [και γιατί την συμβουλευόταν έμμεσα η κυβέρνηση] έδειχνε να έχει την τάση να περιμένει υπομονετικά για τις επερχόμενες εκλογές, όπου ανέμενε σημαντικά κέρδη.
Ξαφνικά, όλα αυτά ανατράπηκαν δραματικά. Σε μερικούς μήνες, αν όχι βδομάδες, το προηγούμενο σενάριο, αντικαταστάθηκε από πολιτική ανυπακοή από την αντιπολίτευση, μια πιο προβληματική οικονομική κατάσταση, και ανησυχητικές πληροφορίες για πραξικόπημα, και τώρα με ανοικτή αμερικανική παρέμβαση.»
Η ουσιαστική νέα εξέλιξη αφορούσε τη δραματική πτώση της τιμής του πετρελαίου που μείωσε τα εισοδήματα της κυβέρνησης – δημιουργώντας ένα νέο μοχλό πίεσης, ακριβώς την περίοδο που η κυβέρνηση έλπιζε να αναδομήσει την κατεύθυνση της οικονομίας. Η κυβέρνηση αντέδρασε με διεθνή κίνηση – εξασφάλισε στήριξη από την Κίνα για να αντεπεξέλθει στην άμεση πίεση πάνω στο νόμισμα της. Και κατηγόρησε άμεσα την κυβέρνηση των ΗΠΑ ότι προωθούσε σκόπιμα την πτώση της τιμής του πετρελαίου με στόχο την πολιτική πίεση. Ταυτόχρονα, όμως, οξύνθηκε και το κλίμα στο εσωτερικό. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι εξάρθρωσε σχέδιο πραξικοπήματος. Το πραξικόπημα φαίνεται, με βάση τις ανακοινώσεις της κυβέρνησης, να είχε δυο πτέρυγες – η μια στις ένοπλες δυνάμεις φαίνεται να είχε να κάνει με οπαδούς της επανάστασης του Τσάβεζ που διαφωνούσαν με την τακτική Μαδούρο, ενώ στην πολιτική σφαίρα είχε να κάνει με αντιπολίτευση. Η δήλωση ενός από τους ηγέτες της αντιπολίτευσης ότι, αν γινόταν πραξικόπημα θα ζητούσαν να γίνουν «εκλογές», αντί να αποκατασταθεί η εκλελεγμενη κυβέρνηση, ερμηνεύθηκε ως σαφής προσπάθεια να ανατραπεί η μπολιβαριανή επανάσταση και το σύνταγμα με συνοπτικές διαδικασίες σε καθεστώς «έκτακτης ανάγκης». Και γέμισαν πάλι οι δρόμοι με διαδηλώσεις ενάντια στον κίνδυνο επέμβασης. Η δεξιά της λατινικής Αμερικής, αλλά και οι ΗΠΑ προσπάθησαν να ενισχύσουν την αντιπολίτευση – βασικά την πιο ακραία της εκδοχή. Ως αποκορύφωμα αυτών των διαδικασιών, ήρθε και η ανακοίνωση της κυβέρνησης των ΗΠΑ ότι η Βενεζουέλα αποτελεί κίνδυνο για την «εθνική ασφάλεια». Είναι μια σαφής ένδειξη ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν την προσπάθεια επέμβασης- πίεσης. Και όχι μόνο στη Βενεζουέλα. Πάντως και στο εσωτερικό της Βενεζουέλας τίθεται πια και ανάποδο το θέμα της «έκτακτης ανάγκης» - την πίεση για πιο ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις ως απάντηση στην εξωτερική επέμβαση και τις προσπάθειες της αντιπολίτευσης [που εκφράζει βασικά τα μεσαία και ανώτερα στρώματα που έχασαν τον έλεγχο της οικονομίας με τις αλλαγές της μπολιβαριανής επανάστασης].
Η σύγκρουση στην Αργεντινή: πολεμώντας την νέα Εβίτα;
Το άτομο που αντιστοιχεί στον Τσάβεζ στην σημερινή Αργεντινή, όσον αφορά στην αντιπάθεια που προκαλεί στις ΗΠΑ και την τοπική δεξιά, είναι η Κριστίνα Φερνάντεζ, η πρόεδρος της χώρας. Αναδείχθηκε στην ηγεσία, μαζί με τον σύζυγο της, ως εκφραστές της αριστερής πτέρυγας του περονισμού, μετά από την ιστορική εξέγερση της Αργεντινής ενάντια στον νεοφιλευθερισμό το 2001. Η χώρα έχει,, πια σταθεροποιηθεί και μάλιστα κατάφερε να υποχρεώσει τους διεθνείς δανειστές της σε συμφωνία για την απομειωση του χρέους. Μερικά hedge funds αρνούνται την συμφωνία και επιμένουν να πληρωθούν την ονομαστική άξια των ομόλογων – παρά το ότι τα αγόρασαν σε πολύ φτηνές τιμές. Η διαμάχη είναι διπλή – από την μια τα hedge funds εκφράζουν μια τάση του διεθνούς κεφαλαίου που θέλει να επιβάλει τους όρους του. Και σε αυτό, θυμίζουν έντονα και την γερμανική πολιτικη. Από την άλλη, προσφυγή των hedge funds σε αμερικανικά δικαστήρια, και η εκεί δικαίωση τους, δείχνει και μια ευρύτερη πολιτική διάσταση – την απόπειρα να δεσμευτούν οι Λατίνο-αμερικανικές χώρες  με εσωτερικές δικαστικές αποφάσεις των ΗΠΑ. Είναι δύσκολο να μην δει κανείς σε αυτό το πλαίσιο μια νέο-αποικιακή στάση.
Η Φερνάντεζ, η οποία έγινε γνωστή και για την αντιπαράθεσή της με το τοπικό κεφάλαιο [και μερίδα του κόμματος της] όταν προσπάθησε να το φορολογήσει, αντέδρασε έντονα και κατάφερε να κινητοποιήσει την διπλή μνήμη – και της αντίστασης στις βορειοαμερικανικές παρεμβάσεις και την αντίσταση στον νεοφιλελευθερισμό. Αν και η θητεία της τελειώνει σε λίγους μήνες και δεν δικαιούται να υποβάλει ξανά υποψηφιότητα, η σκιά της ως εκπρόσωπος της αριστεράς πλανιέται έντονα. Σε μια ανταπόκριση, μάλιστα, το BBC έθεσε το ζήτημα αν εκφράζει για τους υποστηρικτές την εικόνα μιας νέας Εβίτας. Είναι, λοιπόν, ένας στόχος ευρύτερων συμφερόντων.
Η πιο πρόσφατη επίθεση εναντίον της θύμιζε με κυπριακούς όρους ..το Μαρί. Στο παρελθόν είχε διενεργηθεί μια επίθεση σε μια εβραϊκή συναγωγή την οποία οι ΗΠΑ, αλλά και οι ντόπιοι σύμμαχοι τους απέδωσαν στο Ιράν. Το γιατί το Ιράν να θέλει να ανατινάξει μια συναγωγή στην Αργεντινή είναι από τις τόσες και τόσες λογοκρινόμενες ερωτήσεις στη διεθνή πολιτική. Ο στόχος της εστίασης, ωστόσο, είναι φανερός – αφορούσε τη δημιουργία ενός κλίματος που θα απέτρεπε συμμαχίες του νότου. Σε εκείνο το πλαίσιο, η διερεύνηση ήταν ένα ανοικτό θέμα το οποίο χρησιμοποιούσαν όσοι το είχαν ανάγκη. Πρόσφατα ένας εισαγγελέας, ο οποίος όχι μόνο ασχολείτο με το θέμα, αλλά και ήθελε να το εστιάσει την κ. Φερνάντεζ [ότι δήθεν παρεμπόδιζε την έρευνα για πολιτικούς λόγους – για την ό,ποια συνεργασία με το Ιράν] βρέθηκε νεκρός. Αμέσως, η αντιπολίτευση άρχισε να κατηγορεί [άμεσαή  έμμεσα] την Φερνάντεζ. Όπως και στο Μαρί, ο στόχος ήταν μια πρόεδρος που δεν ήταν βολικη και οι προεκτάσεις ήταν οι διεθνείς [ή γεωπολιτικές] συμμαχίες. Η Φερνάντεζ, μάλιστα, είχε καταφέρει, όπως και ο Μαδούρο, να εξασφαλίσει κινέζικη στήριξη, όταν έγινε η επίθεση των hedge funds – και έτσι αποτράπηκε η πίεση [θεαματική και χρηματιστική] ενάντια στο νόμισμα της Αργεντινής. Οι επιθέσεις εναντίον της Φερνάντεζ έχουν να κάνουν βέβαια και με την κληρονομιά της στην πολιτική [το τί εκφράζει] αλλα είναι σαφώς και μέρος μιας ευρύτερης βόρειο-αμερικανικής [οικονομικής και πολιτικής] εκστρατείας να αποφευχθεί η νέα μετατόπιση στην Λατινική Αμερική: ενώ μέχρι τώρα οι λατινοαμερικάνοι εξασφάλισαν μετά από δεκαετίες, αν όχι αιώνες, την αυτονομία τους, τώρα διεκδικούν ένα ρόλο στο παγκόσμιο σύστημα, αγνοώντας ή σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Η ήττα των ΗΠΑ στο θέμα της αυτονομίας ήταν ένα – η κίνηση για διεθνή ρόλο, είναι κάτι ευρύτερο. Και θα έχει νέες διαστάσεις.
Η Φερνάντεζ πάντως σε μια δήλωση της για το θέμα της δολοφονίας του εισαγγελέα, και τις κατηγορίες εναντίον του Ιράν είπε χαρακτηριστικά: «Αν πάθω τίποτα, μην κοιτάξετε στην ανατολή για τους υπεύθυνους – να κοιτάξετε βόρεια.»
Η Βραζιλία και η επίθεση στη Ρούσεφ, που βγάζει και εδώ τα πλήθη στους δρόμους
Η χώρα της Λατινικής Αμερικής, η οποία παίζει ήδη ένα διεθνή ρόλο τους BRICS, είναι η Βραζιλία. Οι επεμβάσεις των ΗΠΑ, εδώ, αναγκαστικά είναι πιο συγκρατημένες. Αν και θα μπορούσε να διαγνώσει κάποιος και εδώ μια υπόγεια παρέμβαση στις τελευταίες εκλογές με στόχο να μην κερδίσει η Ντίλμα Ρούσεφ, η οποία ήταν υποψήφια του Κόμματος των Εργατών και της αριστεράς γενικότερα. Η αριστερά κέρδισε τις εκλογές – όπως είχαν κερδίσει προηγουμένως και οι υποστηρικτές της Φερνάντεζ στην Αργεντινή, παρά τις διεθνείς παραινέσεις μέσω των δυτικών ΜΜΕ.
Η νέα εκστρατεία εναντίον της, μόλις 4 μήνες μετά την επανεκλογή της, έχει να κάνει με σκάνδαλα μιζών στην εταιρεία πετρελαίου της χώρας. Αξίζει να αναφερθεί ότι η κρατική εταιρεία ήταν και θέμα στις εκλογές – αφού η Ρούσεφ κατάγγελλε ότι ήθελαν να την ιδιωτικοποιήσουν. Και εν μέρει ο στόχος τόσο των δυτικών εταιρειών, όσο και του τοπικού κεφαλαίου είναι να βρεθεί ένας τρόπος να αποκρατικοποιηθεί η εταιρεία και να διαμοιραστεί το δημόσιο κεφάλαιο σε ιδιώτες. Σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται προσπάθεια να μετατραπεί η έρευνα για μίζες σε επίθεση ενάντια και στην πρόεδρο, αφού εμπλέκονται και άτομα [από το κοινοβούλιο] του κόμματος της - όπως εμπλέκονται και άλλοι από την αντιπολίτευση. Αν και δεν υπάρχει αναφορά στην ίδια, η αντιπολίτευση, όπως και στην Αργεντινή με τον θάνατο του εισαγγελέα, και αλλού,  γίνεται προσπάθεια να εστιαστεί και σε αυτήν η επίθεση. Έτσι ώστε, αντί να γίνει μια διερεύνηση μιζών, να αποδομηθει και η στήριξη στο δημόσιο τομέα, αλλά και στο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της χώρας – και για τους δυτικούς, στην εξωτερική της πολιτική. Η αντίδραση πάντως των πολλαπλών κινημάτων είναι μαζική. Από αναφορά του BBC στις κινητοποιήσεις: τα βασικά συνθήματα είναι «Υπερασπίζοντας την δημοκρατία - συνέχισε Ντίλμα!» και η βασική αιχμή είναι ότι η επίθεση είναι μια απόπειρα «θεαματικού πραξικοπήματος», όπως και αλλού.


"In defence of democracy! Carry on, Dilma!" reads the banner at a march in Sao Paulo

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου