15 Μαρ 2015

Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, Διακρίσεις και Ρατσισμός

Κλείτος Παπαστυλιανού

Πολιτικός Κοινωνιολόγος


Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό για την Μετανάστευση (International Organisation for Migration – IOM), o όρος της άτυπης μετανάστευσης υποδηλώνει τη μετακίνηση ανθρώπων που παρατηρείται εκτός των τυπικών διαδρόμων των χωρών αποστολής, διέλευσης και προορισμού. Δεν υφίσταται ξεκάθαρος και παγκόσμια αποδεκτός ορισμός της άτυπης μετανάστευσης. Από την οπτική των χωρών προορισμού πρόκειται για είσοδο, διαμονή ή εργασία χωρίς την απαραίτητη εξουσιοδότηση ή τα αναγκαία έγγραφα που απαιτούνται στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τη μετανάστευση. Από την οπτική των χωρών αποστολής, η άτυπη μετανάστευση συνδέεται με περιπτώσεις όπου ένα άτομο περνά από διεθνή σύνορα χωρίς έγκυρα διαβατήρια ή ταξιδιωτικά έγγραφα ή δεν εκπληρώνει τις διοικητικές προϋποθέσεις εξόδου από τη χώρα [[1]].

Την ίδια στιγμή, όμως, σε χώρες όπως η Κύπρος, οι λέξεις «παράνομοι/ες μετανάστες/ριες» και «λαθρομετανάστες/ριες» χρησιμοποιούνται σχεδόν καθημερινά από πολιτικούς και διοικητικούς αξιωματούχους, καθώς επίσης και από δημοσιογράφους και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ), στοχοποιώντας άτομα και κοινωνικές ομάδες μεταναστευτικής προέλευσης και συμβάλλοντας έτσι στην προώθηση και διαιώνιση των στερεοτύπων, των διακρίσεων και του ρατσισμού.

Η Πλατφόρμα Διεθνούς Συνεργασίας για τους/ις Άτυπους/ες Μετανάστες/ριες (Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants – PICUM) επισημαίνει ότι οι «άτυποι/ες μετανάστες/ριες» ή οι «μετανάστες/ριες χωρίς χαρτιά» είναι άτομα χωρίς άδεια παραμονής στη χώρα προορισμού τους, είτε γιατί απορρίφθηκε η αίτηση ασύλου που υπέβαλαν είτε γιατί έληξε η άδεια παραμονής τους είτε γιατί εισήλθαν άτυπα στη χώρα. Όπως ορθά επισημαίνει το PICUM, το άτυπο καθεστώς εισόδου ή / και παραμονής είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο και δυστυχώς, συχνά πηγάζει από αυθαίρετες πολιτικές και διαδικασίες που στηρίζονται στις διακρίσεις και την ανισότητα. Στο πλαίσιο αυτών των πολιτικών και διαδικασιών, οι μετανάστες/ριες δεν έχουν πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα και υπηρεσίες.

Ωστόσο, οι συστηματικές, ανακριβείς και αρνητικές αναφορές στους/ις άτυπους/ες μετανάστες/ριες, μέσω των οποίων παρουσιάζονται ως «λαθρομετανάστες/ριες» / «παράνομοι/ες μετανάστες/ριες», παραγνωρίζουν το γεγονός ότι τα άτομα αυτά δεν έχουν επιλέξει να ζουν χωρίς χαρτιά. Ακόμη χειρότερα, αυτού του είδους οι αναφορές αποπροσανατολίζουν το κοινωνικό σύνολο από τις πραγματικές αιτίες της άτυπης μετανάστευσης και στοχοποιούν, περιθωριοποιούν ή / και αποκλείουν τα άτομα με άτυπο μεταναστευτικό υπόβαθρο από τη δημόσια σφαίρα και τον κοινωνικό διάλογο.

Οι δημοσιογράφοι φέρουν μεγάλη ευθύνη, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, για τη μετάδοση ρατσιστικών μηνυμάτων και την αναπαραγωγή ξενοφοβικών στερεοτύπων. Οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η μετανάστευση είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο. Στις αναφορές τους θα πρέπει να χρησιμοποιούν την ορθή ορολογία για να περιγράφουν διαφορετικές ομάδες μεταναστών/ριών με ακρίβεια και συνεπώς να αποφεύγουν παρερμηνείες. Παράλληλα, θα πρέπει να αποφεύγουν τις γενικεύσεις και τα στερεότυπα, τα οποία οδηγούν αναπόφευκτα στη στοχοποίηση, την ποινικοποίηση ή ακόμη και τη «δαιμονοποίηση» των άτυπων μεταναστών/ριών στην κοινή γνώμη και συνιστούν μία απειλή ενάντια στα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών/ριών. Τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να ενημερώνουν με έναν πιο ορθό και αντικειμενικό τρόπο τους/ις αναγνώστες/ριες και τους/ις ακροατές/ριες με ανταποκρίσεις και ρεπορτάζ για τις πολιτικές και διαδικασίες της μετανάστευσης, του ασύλου και της εμπορίας ανθρώπων, τα οποία να περιλαμβάνουν τις προσωπικές μαρτυρίες, τις εμπειρίες και τα βιώματα των ίδιων των μεταναστών/ριών, των αιτητών/ριών ασύλου, των προσφύγων και των ατόμων που έχουν βιώσει την εμπορία ανθρώπων.

Σύμφωνα με το PICUM, τα ΜΜΕ θα πρέπει να σταματήσουν να αποκαλούν τους/ις μετανάστες/ριες που εισήλθαν ή/και διαμένουν παράτυπα στη χώρα ως «παράνομους/ες» ή/και «λαθρομετανάστες/ριες» για μια σειρά από λόγους:
1.    Οι αναφορές αυτές δημιουργούν ή/και αναπαράγουν στερεότυπα, φόβο και δυσαρέσκεια, ενώ παράλληλα υποδαυλίζουν τη ξενοφοβία, τις διακρίσεις και το ρατσισμό.
2.    Οι αναφορές αυτές συνδέονται με την εγκληματικότητα, αλλά οι περισσότεροι/ες άτυποι/ες μετανάστες/ριες δεν παραβιάζουν το νόμο. Η διαμονή σε μία χώρα χωρίς τα απαραίτητα χαρτιά, τις περισσότερες φορές (ανάλογα με τη χώρα), είναι το αποτέλεσμα διοικητικών λαθών, παρατυπιών ή/και αυθαιρεσιών και όχι ενός ποινικού αδικήματος.
3.    Οι αναφορές αυτές αναιρούν την αρχή του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, καθώς ο ορισμός ενός ατόμου ή μίας κοινωνικής ομάδας ως «παράνομου/ης» επιφέρει τον κίνδυνο της παραβίασης του ανθρώπινου δικαιώματος της αναγνώρισης της αξιοπρέπειας ενός ατόμου ενώπιον του νόμου.
4.    Οι αναφορές αυτές είναι υπεραπλουστευτικές. Οι μετανάστες/ριες μπορεί να βρεθούν με άτυπο καθεστώς παραμονής και να μείνουν χωρίς χαρτιά από τη μια στιγμή στην άλλη, ενώ παράλληλα αρκετά από αυτά τα άτομα μετατρέπονται αυθαίρετα από «τυπικοί/ές» σε «άτυπους/ες» μετανάστες/ριες για λόγους τους οποίους όχι μόνο δεν μπορούν να ελέγξουν, αλλά κάποιες φορές δεν γνωρίζουν καν. Οι δαιδαλώδεις γραφειοκρατικοί μηχανισμοί και οι αποτρεπτικές διαδικασίες υποβολής αιτήσεων ασύλου, διαμονής και εργασίας, καθώς επίσης και οι αναποτελεσματικές διαδικασίες ανανέωσης των αδειών παραμονής και εργασίας, αποτελούν μερικά απτά παραδείγματα.
5.    Οι αναφορές αυτές επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την ευάλωτη θέση στην οποία βρίσκονται οι μετανάστες/ριες, οι οποίοι/ες τις περισσότερες φορές δεν μπορούν ούτε να ενταχθούν ισότιμα στην κοινωνία ούτε να έχουν πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα τους. Έτσι, οδηγούνται στην περιθωριοποίηση και τον αποκλεισμό από κάθε μηχανισμό κοινωνικής ένταξης και νομικής προστασίας.
6.    Οι αναφορές σε «παράνομους/ες μετανάστες/ριες» υπονομεύουν τις διαδικασίες και τους μηχανισμούς παροχής ασύλου προς άτομα που εγκατέλειψαν αυταρχικά κράτη και καταπιεστικά καθεστώτα, τα οποία παραβιάζουν τα αναφαίρετα και θεμελιώδη δικαιώματα τους. Σε αυτό το λαϊκιστικό πλαίσιο και ξενοφοβικό κλίμα που δημιουργείται από πολιτικούς αξιωματούχους και τα ΜΜΕ, οι αιτητές/ριες ασύλου λανθασμένα θεωρούνται ως άτυποι/ες μετανάστες/ριες, την ίδια στιγμή που ούτε παράνομο ούτε άτυπο είναι να εισέλθουν σε μία χώρα και να ζητήσουν άσυλο, καθώς λαμβάνουν προσωρινό καθεστώς παραμονής μέχρι να εξεταστούν οι αιτήσεις τους. Όταν τα ΜΜΕ αποκαλούν κάποιο/α μετανάστη/ρια που βρίσκεται σε άτυπο καθεστώς παραμονής ως «παράνομο/η», την ίδια στιγμή, εκούσια ή ακούσια, ενθαρρύνουν τις διακρίσεις, τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις προς τους αιτητές/ριες ασύλου.
7.    Καμία διεθνής σύμβαση ή νομικό κείμενο, από την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου μέχρι τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες, δεν αναφέρεται σε «παράνομους/ες μετανάστες/ριες» ή σε «λαθρομετανάστες/ριες». Αντίθετα,τα νομικά δεσμευτικά αυτά κείμενα αναγνωρίζουν την υποχρέωση των κυβερνήσεων να μεταχείρονται τους/ις μετανάστες/ριες και τους/ις πρόσφυγες με αξιοπρέπεια, σεβασμό και ανθρωπιά [[2]].

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, τα ΜΜΕ θα πρέπει να σταματήσουν να υποθάλπτουν τις διακρίσεις και να υποδαυλίζουν τον ρατσισμό, μέσω αναφορών σε «παράνομους/ες μετανάστες/ριες» και «λαθρομετανάστες/ριες». Συνοψίζοντας, οι αναφορές αυτές είναι:
·         Ανακριβείς, καθώς είναι νομικά αβάσιμες και παραπλανητικές, ενώ παράλληλα παραγνωρίζουν την αρχή της δίκαιης δίκης και στοχοποιούν τους ανθρώπους που καταφθάνουν στα σύνορα με στόχο να εισέλθουν στη χώρα.
·         Επικίνδυνες, καθώς στρέφονται εναντίον της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ποινικοποιούν τη μετανάστευση και το άσυλο, παρεμποδίζουν το δημοκρατικό διάλογο και υπονομεύουν την  κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη.
·         Αυθαίρετες, άδικες και ξεπερασμένες, καθώς στρέφονται ενάντια στα δημοκρατικά ιδεώδη της ισότητας, της ισονομίας και της δικαιοσύνης, ενώ παράλληλα προωθούν τις διακρίσεις, το ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία [[3]].

Σε διεθνές επίπεδο, μία απόφαση σταθμός προς την αναθεώρηση της δημοσιογραφικής ορολογίας αποτελεί η νέα πολιτική του διεθνούς ειδησεογραφικού πρακτορείου Associated Press, το οποίο μεταξύ Οκτωβρίου 2012 και Απριλίου 2013 αποφάσισε να σταματήσει να αναφέρεται σε «παράνομους/ες μετανάστες/ριες». Αντίθετα, το Associated Press στις ανταποκρίσεις του επέλεξε πλέον να αναφέρεται αποκλειστικά σε παράνομες πράξεις και όχι σε «παράνομους ανθρώπους» [[4]]. Η αναθεώρηση της πολιτικής του Associated Press ώθησε και άλλα διεθνή ΜΜΕ, όπως οι Los Angeles Times και η Guardian, να ξεκινήσουν σχετικές συζητήσεις με τους/ις αναγνώστες/ριες τους και να προβούν στη λήψη αντίστοιχων αποφάσεων [[5]].

Στην Κύπρο, ιδιαίτερη σημαντική υπήρξε η δημιουργία της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας τον Μάϊο του 1997 από τον Σύνδεσμο Εκδοτών Εφημερίδων και Περιοδικών, τους ιδιοκτήτες ιδιωτικών Ηλεκτρονικών Μέσων και της Ενωσης Συντακτών Κύπρου. Το Ραδιοφωνικό Ιδρυμα Κύπρου, που είναι ημικρατικός οργανισμός, προσυπέγραψε τους κανονισμούς λειτουργίας της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και των Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας [[6]]. Σύμφωνα με τις «Γενικές Διατάξεις» του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, οι λειτουργοί των ΜΜΕ θα πρέπει «να σέβονται και προάγουν τη δημοκρατία και τις όλες πανανθρώπινες αξίες», καθώς επίσης και «τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις βασικές ελευθερίες όλων» [[7]].

Σύμφωνα με τις «Ειδικές Διατάξεις» και συγκεκριμένα το «Άρθρο 12 για τις Δυσμενείς Διακρίσεις», «τα Μ.Μ.Ε. αποφεύγουν οποιαδήποτε απ’ ευθείας ή άλλη αναφορά ή ενέργεια εναντίον προσώπου, η οποία περιέχει στοιχεία προκατάληψης με βάση τη φυλή, το χρώμα,  τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις, την εθνική ή κοινωνική προέλευση, την περιουσία, την καταγωγή, το φύλο και το προσωπικό καθεστώς, περιλαμβανομένης της φυσικής ή διανοητικής ασθένειας ή αναπηρίας. Ο χλευασμός, η διαπόμπευση και ο διασυρμός ατόμων ή  ομάδων είναι ανεπίτρεπτος» [[8]].

Παράλληλα, πρόσφατα η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέδωσε τις «Ερμηνευτικές και Καθοδηγητικές Γραμμές σχετικά με τον χειρισμό θεμάτων που αφορούν μετανάστες/ριες, αιτητές/ριες ασύλου, πρόσφυγες και θύματα εμπορίας ανθρώπων». Στο συγκεκριμένο υπόμνημα, η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας σημειώνει για ακόμη μια φορά τις γενικές αρχές για το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων που βρίσκονται στην Κύπρο και την απαγόρευση του χλευασμού, της διαπόμπευσης και του διασυρμού. Παράλληλα, επαναλαμβάνει την ειδική διάταξη για την απαγόρευση όλων των μορφών δυσμενών διακρίσεων και τον σεβασμό της διαφορετικότητας του ατόμου.

Περαιτέρω, ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας επισημαίνει ότι «συνακόλουθο του χειρισμού θεμάτων μετανάστευσης και ασύλου από τα ΜΜΕ με τρόπο που εμπεριέχει προκατάληψη που αφορά στις προαναφερθείσες ιδιότητες είναι η δημιουργία ξενοφοβικών αισθημάτων, γεγονός που επιτείνει τα κοινωνικά φαινόμενα, τα οποία έχουν τη γενεσιουργό τους αιτία στη μη ανοχή της διαφορετικότητας.

Παράδειγμα δημιουργίας προκατάληψης από τα ΜΜΕ είναι η αναφορά στην εθνική και φυλετική προέλευση όταν αυτές οι ιδιότητες δεν συνιστούν ουσιώδες στοιχείο της είδησης. Η πρακτική αυτή παρατηρείται κατά κύριο λόγο σε ειδήσεις που αναφέρονται σε εγκλήματα ή αδικήματα ή για οποιοδήποτε άλλο λόγο αντανακλούν αρνητικά σε άτομα ή ομάδες, στις οποίες η εθνική και φυλετική προέλευση ή απλώς και το γεγονός ότι ο δράστης ή το θύμα δεν είναι Κύπριος αναδεικνύονται σε πρωτεύον στοιχείο της είδησης. Αντίθετα η ιδιότητα κάποιου ως Κυπρίου δεν θεωρείται, σε ανάλογες περιπτώσεις, στοιχείο της είδησης και δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ. Η πρακτική αυτή συμβάλλει στη δημιουργία αισθημάτων ξενοφοβίας, εχθρότητας, απέχθειας και μη ανοχής προς τους ξένους συλλήβδην.

Κατά τον ίδιο τρόπο παραβιάζονται συχνά άλλα δικαιώματα των μεταναστών, τα οποία τυγχάνουν σεβασμού για Κυπρίους. Τέτοια παραδείγματα είναι η παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας, η δημοσίευση φωτογραφιών κατά τη σύλληψη ή μεταφορά τους στο δικαστήριο, το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και η αποκάλυψη προσωπικών τους δεδομένων.

Πολλές φορές δημοσιεύονται και μεταδίδονται ξενοφοβικές δηλώσεις επειδή σε αρκετές περιπτώσεις προέρχονται από τα χείλη επωνύμων, όπως συνέβη πολλές φορές σε ζωντανές συζητήσεις ή δηλώσεις σε τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς, ή προβάλλονται αβασάνιστα ισχυρισμοί που διατυπώνονται από μέλη του κοινού, συνήθως χωρίς αντίλογο ή την άλλη οπτική.

Κατά την κάλυψη θεμάτων που αναφέρονται στη μετανάστευση πρέπει να επιδεικνύεται συμπάθεια προς τους ανθρώπους που αναγκάζονται να διακινδυνεύσουν ακόμη και τη ζωή των ιδίων και των παιδιών τους για ένα καλύτερο αύριο. Επίσης θα πρέπει να προβάλλεται η υποχρέωση των κρατών να τους παρέχουν βοήθεια και προστασία καθώς και τα θετικά στοιχεία σε κάθε περίπτωση [...].

Οι συγκυρίες της οικονομικής κρίσης και της μεγάλης ανεργίας δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για τη δημιουργία και διάδοση αισθημάτων ξενοφοβίας, ρατσισμού και εχθρότητας προς τους μετανάστες. Αυτό επιβάλλει στους λειτουργούς των ΜΜΕ να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν χειρίζονται ειδήσεις που αναφέρονται σε μετανάστες και ειδικότερα σε ότι αφορά σε αιτητές ασύλου, πρόσφυγες, θύματα εμπορίας ανθρώπων και άλλες ομάδες που ζουν στην Κύπρο ή αλλού.

Κάθε δημοσιογράφος που σέβεται την ιδιότητά του και έχει συναίσθηση της αποστολής του οφείλει συνειδητά να μεριμνά ώστε να μην υπεισέρχονται με κανένα τρόπο στην εργασία του στοιχεία προκατάληψης εναντίον των μεταναστών και ταυτόχρονα να υποδεικνύει και τις θετικές πτυχές της παρουσίας τους στην Κύπρο.

Γι’ αυτό θα πρέπει να λαμβάνει συνεχώς υπόψη ότι το θέμα δεν είναι μονοδιάστατο αλλά σύνθετο και δεν πρέπει να τυγχάνει απλουστευτικής προσέγγισης που οδηγεί στη ξενοφοβία.

Η συλλήβδην αναφορά σε αλλοδαπούς, συχνά με τον όρο λαθρομετανάστες ή παράνομοι μετανάστες και η αβασάνιστη προβολή ατεκμηρίωτων και εν πολλοίς αβάσιμων ισχυρισμών συνιστά χείριστη πρακτική».

Τέλος, οι «Ερμηνευτικές και Καθοδηγητικές Γραμμές σχετικά με τον χειρισμό θεμάτων που αφορούν μετανάστες/ριες, αιτητές/ριες ασύλου, πρόσφυγες και θύματα εμπορίας ανθρώπων» περιλαμβάνουν μία σειρά από συγκεκριμένες εισηγήσεις προς τους λειτουργούς των ΜΜΕ  [[9]].

Εξίσου σημαντική εξέλιξη προς την κατεύθυνση σεβασμού των δικαιωμάτων των μεταναστών/ριών, αιτητών/ριών ασύλου, των προσφύγων και των ατόμων που έχουν βιώσει την εμπορία ανθρώπων, είναι οι «Κατευθυντήριες Γραμμές των ΜΜΕ Κατά του Ρατσισμού, της Ξενοφοβίας και των Διακρίσεων», που εξέδωσε η Αρχή Κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τον Σεπτέμβριο του 2010. Όπως σημειώνεται, «επιθυμώντας να συμβάλει στην αντιμετώπιση, την αποτροπή και την εξάλειψη φαινομένων ρατσισμού, ξενοφοβίας και διακρίσεων οποιασδήποτε μορφής, το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του ως Αρχή κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων, συστήνει τις ακόλουθες κατευθυντήριες αρχές δεοντολογίας ως προς την εκπλήρωση της αποστολής των ΜΜΕ για σεβασμό της διαφορετικότητας και καταπολέμηση των διακρίσεων. Όλοι οι συντελεστές των ΜΜΕ:
1.    Σέβονται και τιμούν τον πολιτισμό όλων των χωρών, των λαών και των εθνών.
2.    Είναι αλληλέγγυοι προς όλους τους λαούς και τους ανθρώπους που αγωνίζονται εναντίον της δικτατορίας, της καταπίεσης και της ξένης κατοχής της πατρίδας τους.
3.    Προάγουν την αλληλοκατανόηση μεταξύ όλων των κατοίκων της Κύπρου, ανεξαρτήτως αν αυτοί είναι αυτόχθονες (ελληνοκύπριοι, τουρκοκύπριοι, αρμένιοι, μαρωνίτες, ή λατίνοι) [[10]] ή μετανάστες.
4.    Υπερασπίζονται ισότιμα τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων και όλων των κοινωνικών ομάδων, ανεξαρτήτως φυλής, εθνικής καταγωγής, φύλου, χρώματος, θρησκείας, γλώσσας, ηλικίας, πολιτικών και ιδεολογικών πεποιθήσεων, οικονομικής κατάστασης, κοινωνικής θέσης, προσωπικών ή άλλων ιδιαιτεροτήτων.
5.    Προσπαθούν, ώστε η παρουσίαση γεγονότων, πράξεων και κοινωνικών φαινομένων, να γίνεται κατά τρόπο που να μην αναπαράγει ρατσιστικά και ξενοφοβικά στερεότυπα, να μην προκαλεί κοινωνικό πανικό για οποιαδήποτε ομάδα του πληθυσμού και για οποιοδήποτε άτομο με ιδιαιτερότητες.
6.    Εντάσσουν στην ατζέντα των ΜΜΕ θετικά και όχι μόνο αρνητικά γεγονότα, πράξεις και φαινόμενα που σχετίζονται με μετανάστες και άλλες κοινωνικές ομάδες με ιδιαιτερότητες. Συστήνεται, για παράδειγμα, να εντάξουν στα προγράμματα και στις σελίδες τους αντισταθμιστικού τύπου εκπομπές και δημοσιεύματα, ώστε να αναδεικνύονται ο πολιτισμός, τα έθιμα και οι παραδόσεις των μεταναστών, καθώς και η θετική συνεισφορά τους στην κυπριακή κοινωνία» [[11]].

Άλλη μία σημαντική δημοσίευση της Αρχής Κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αυτή τη φορά σε συνεργασία με τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου και το No Hate Speech Campaign, είναι το γλωσσάριο της μισαλλοδοξίας, με τίτλο «Ορίζοντας και Εξορκίζοντας το Μίσος», που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2014. Στο γλωσσάρι αυτό περιλαμβάνονται μία πλειάδα όρων σχετικών με την μισαλλοδοξία, την ξενοφοβία, τις διακρίσεις και το ρατσισμό, συμβάλλοντας έτσι στην αποσαφήνιση και κατανόηση της σημασίας που διαδραματίζει ο λόγος των ΜΜΕ, έντυπος ή προφορικός, στη διάδοση ρατσιστικών μηνυμάτων και την ενίσχυση ξενοφοβικών στερεοτύπων [[12]].

Ωστόσο, παρά την ύπαρξη ενός συνεκτικού και αυστηρού νομικού πλαισίου, τόσο σε κυπριακό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς επίσης και μίας σειράς ερμηνευτικών και κατευθηντήριων γραμμών, δυστυχώς το πρόβλημα της διάδοσης του ρατσιστικού λόγου και της παραγωγής των ξενοφοβικών στερεοτύπων μέσω των ΜΜΕ στην Κύπρο εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα έντονο, όπως καταδεικύουν εξάλλου αρκετές πρόσφατες αποφάσεις της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας [[13]], εκθέσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και καταγγελίες οργανώσεων υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων [[14]]. 

Προς την κατεύθυνση της επίλυσης του προβλήματος θα πρέπει να κινηθούν συντονισμένα και αποφασιστικά τόσο οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών και οι ανεξάρτητες αρχές, όσο και τα οργανωμένα σύνολα της δημοσιογραφικής κοινότητας, τα οποία θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η υφιστάμενη πολιτική των ΜΜΕ αναφορικά με την ξενοφοβία, τις διακρίσεις και τον ρατσισμό δεν έχει αποδώσει, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, τα αναμενόμενα αποτελέσματα.




[[1]]         International Organization for Migration (IOM), Key Migration Terms: Irregular Migration. Πρόσβαση: http://www.iom.int/cms/en/sites/iom/home/about-migration/key-migration-terms-1.html#Irregular-migration
[[2]]         Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants (PICUM), Reporting Guidelines. Πρόσβαση: http://picum.org/en/press-room/guidelines-for-journalists/
[[3]]         Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants (PICUM), Why Undocumented or Irregular? Πρόσβαση: http://picum.org/picum.org/uploads/file_/TerminologyLeaflet_reprint_FINAL.pdf
Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants (PICUM – June 2014), Undocumented, Not Illegal: New Campaign Advocates for Accurate Terminology in All EU Languages. Πρόσβαση: http://picum.org/en/news/picum-news/44372/
[[4]]         Associated Press (October 2012), Reviewing the Use of “Illegal Immigrant”. Πρόσβαση: http://www.ap.org/Content/Press-Release/2012/Reviewing-the-use-of-illegal-immigrant
Associated Press (February 2013 – April 2013), “Illegal Immigrant” No More. Πρόσβαση: http://blog.ap.org/2013/04/02/illegal-immigrant-no-more/
[[5]]         Dissent (October 2012), Who Gets to Define Immigrants as “Illegal”? Πρόσβαση: http://www.dissentmagazine.org/blog/who-gets-to-define-immigrants-as-illegal
            Guardian (August 2014), Open Door: The readers’ editor on… whether we should use the term ‘illegal immigrant’. A person can’t be illegal – but is there a concise alternative to describe someone who is in a country unlawfully? Πρόσβαση: http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/24/open-door-should-we-use-term-illegal-immigrant
[[6]]         Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας (Απρίλιος 1997 – Ιούλιος 1998), Η Επιτροπή. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/about_us_gr.html
[[7]]         Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας (Απρίλιος 1997 – Ιούλιος 1998), Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/code_practice2_gr.html#general
[[8]]         Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας (Απρίλιος 1997 – Ιούλιος 1998), Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/code_practice2_gr.html#special
[[9]]         Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας (Απρίλιος 1997 – Ιούλιος 1998), Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας: Ερμηνευτικές και Καθοδηγητικές Γραμμές σχετικά με τον χειρισμό θεμάτων που αφορούν μετανάστες/ριες, αιτητές/ριες ασύλου, πρόσφυγες και θύματα εμπορίας ανθρώπων. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/code_practice2_gr.html#aliens
[[10]]        Οι Ρομά θα έπρεπε επίσης να συγκαταλέγονται στις ομάδες Κυπρίων πολιτών και να μην παραγνωρίζεται η ύπαρξη αυτής της κοινωνικής ομάδας στην κυπριακή κοινωνία.
[[11]]        Αρχή Κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Σεπτέμβριος 2010), Κατευθυντήριες Αρχές των ΜΜΕ Κατά του Ρατσισμού, της Ξενοφοβίας και των Διακρίσεων. Πρόσβαση:
[[12]]        Αρχή Κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Οργανισμός Νεολαίας Κύπρου & No Hate Speech Campaign (Μάρτιος 2014), Ορίζοντας και Εξορκίζοντας το Μίσος. Πρόσβαση:
            Hate Speech Movement, Glossary. Πρόσβαση: http://www.nohatespeechmovement.org/hate-speech-watch/thesaurus
[[13]]        Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Μετάδοση ξενοφοβικών δηλώσεων και υποστήριξη μεθόδων φασιστικής οργάνωσης από το ΡΙΚ – 10/2013 – 24.09.2013. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/Decisions/index_2013_files/10_2013.html
Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Ανακοίνωση αναφορικά με ξενοφοβικά δημοσιεύματα και ανακριβείς πληροφορίες στις ιστοσελίδες Alitheia Online, OnlyCy, Φιλελεύθερος, Neswit, SigmaLive και Σημερινή – 13-18/2013 – 23.10.2013. Πρόσβαση:
Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Ευθύνη για σχόλια που δημοσιεύονται από επισκέπτες στην ιστοσελίδα του Sigma Live – 21/2013 – 27.02.2014. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/Decisions/index_2013_files/21_2013.html
Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Παραβίαση ιδιωτικής ζωής και δυσμενής διάκριση σε βάρος αλλοδαπού από το Thema Online – 23/2013 – 27.02.2014. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/Decisions/index_2013_files/23_2013.html
Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Σχόλια για την (τέως) Διευθύντρια του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης: Διασταύρωση πληροφοριών και δικαίωμα αντίκρουσης – 18/2014 – 06.08.2014. Πρόσβαση: http://www.cmcc.org.cy/Decisions/index_2014_files/18_2014.html
[[14]]        ΚΙΣΑ – Κίνηση για Ισότητα, Στήριξη, Αντιρατσισμό. 13.11.2013 – Important conviction and fine for CYBC for xenophobic and racist statements – Σημαντική καταδίκη και χρηματικό πρόστιμο στο ΡΙΚ για ξενοφοβικές και ρατσιστικές δηλώσεις. Πρόσβαση: http://kisa.org.cy/13-11-2013-%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%87%CF%81%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%80/
ΚΙΣΑ – Κίνηση για Ισότητα, Στήριξη, Αντιρατσισμό. 05.02.2014 – The good, the bad and the ugly: Arrest of Syrian refugees, an operation by the police, fuelling the extreme right – Οι καλοί, οι κακοί και οι άσχημοι: Η σύλληψη Σύρων προσφύγων, η σκηνοθεσία μίας «συντονισμένης επιχείρησης» από την αστυνομία και η τροφοδότηση της ρατσιστικής προπαγάνδας της ακροδεξιάς. Πρόσβαση: http://kisa.org.cy/05-02-2014-%CE%BF%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%AF-%CE%BF%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BF%CE%B9-%CE%AC%CF%83%CF%87%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%B9-%CE%B7-%CF%83%CF%8D/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου