22 Μαρ 2015

«Και οι δυο επιλογές είναι χειρότερες» στη Μέση Ανατολή: το Ισραήλ περιχαρακώνεται με ένα εθνικιστικό-ρατσιστικό ηγεμονικό λόγο σε μια εσωτερικά βαθιά διχασμένη κοινωνία, στον αραβικό κόσμο το «Ισλαμικό κράτος» απλώνεται με την τακτική του φιδιού που κτυπά ξαφνικά, ενώ οι δυτικοί παρακολουθούν αμήχανοι την καταστροφή που έχουν κατασκευάσει από τη Λιβύη μέχρι το Ιράκ


Η κατάσταση στην Μέση Ανατολή εξακολουθεί να οδεύει προς την πόλωση στο πλαίσιο των ακραίων επιλογών των περιχαρακώσεων, με βάση την θρησκεία ή τον εθνικισμό. Στο Ισραήλ, ο Νετανιάχου φαίνεται να κατάφερε να εξασφαλίσει μια εκλογική –πλειοψηφία με άξονα, πια, την ακροδεξιά και τα θρησκευτικά κόμματα. Υπήρξαν και μερικά θετικά στοιχεία, όπως η συσπείρωση των αραβικών κομμάτων και η εμφάνιση ενός νέου ηγέτη στο εργατικό κόμμα. Από την άλλη πλευρά, η επίθεση του ιρανικού στρατού για ανακατάληψη της Τίγκριτ φαίνεται ότι ‘στάλωσε’, ενώ το «ισλαμικό κράτος» του κ. Μπαγδαντί απλώθηκε και αυτή τη βδομάδα κέρδισε τα πρωτοσέλιδα με λουτρά αίματος, μετά από θεαματικές επιχειρήσεις, στην Τυνησία και την Υεμένη. Και οι δυτικοί κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν για το τί έχουν δημιουργήσει με την καταστροφή της Λιβύης το 2011 και του Ιράκ το 2003.

Οι ισραηλιτικές εκλογές: η μια χειρότερη επιλογή

Όταν ο Νετανιάχου προκήρυξε τις εκλογές, ήλπιζε ότι θα κέρδιζε εύκολα – το κλίμα της υστερίας που είχε κατασκευαστεί με την επίθεση στην Γάζα, είχε μεν υποχωρήσει, αλλά φαινόταν να είχε αφήσει μια ηγεμονική αύρα που θα οδηγούσε σε σαρωτική νίκη τη δεξιά και ακροδεξιά. Ξαφνικά, όμως, η «Σιωνιστική συμμαχία» του Εργατικού κόμματος με το κεντρώο κόμμα της Τ. Λίβνι φάνηκε να διεκδικεί με ίσους όρους την πρώτη θέση στις δημοσκοπήσεις. Η απρόσμενη μετατόπιση, εν μέρει, εστιαζόταν στην εμφάνιση του νέου ηγέτη του εργατικού κόμματος, του Χερζόκ, ο οποίος είχε μια εικόνα μετριοπαθούς και μη διεφθαρμένου δημόσιου προσώπου, αλλά και στην έμφαση της συμμαχίας σε κοινωνικά θέματα. Ταυτόχρονα, η προσπάθεια των ακροδεξιών να αποκλείσουν τα αραβικά κόμματα με τον καθορισμό του ορίου εισόδου στη βουλή στο 4%, οδήγησε σε μια πρωτοφανή κίνηση των αραβικών κομμάτων – στη συνεργασία τους, η οποία με την σειρά της άρχισε να δημιουργεί μια κινητικότητα στους άραβες ψηφοφόρους, οι οποίοι ψηφίσαν τελικά μαζικά.


Μπροστά σε αυτές τις μετατοπίσεις ο Νετανιάχου ανέβασε τους τόνους της εθνικιστικής υστερίας, τόσο εσωτερικά, όσο και εξωτερικά. Η διαμάχη για την εμφάνισή του στο αμερικανικό κογκρέσο, με πρόσκληση των ρεπουμπλικάνων, είχε ακριβώς αυτήν την αιχμή – να κινητοποιήσει τις δυνάμεις, εσωτερικά και εξωτερικά, οι οποίες είναι ενάντια σε συνομιλίες, ιδιαίτερα με το Ιράν. Η κίνηση, βέβαια, προκάλεσε και μια εξίσου έντονη αντίδραση. Οι φιλελευθεροι εβραίοι αντέδρασαν και έτσι, ξαφνικά, το όλο σκηνικό πήρε διαστάσεις βαθιάς ρήξης. Οι δημοσκοπήσεις φάνηκαν να δείχνουν μια στενή διαμάχη εκλογικά ανάμεσα στο κόμμα του Νετανιάχου και τη συμμαχία, οπότε ο ισραηλινός πρωθυπουργός έριξε στο τραπέζι όλα τα κλισέ της υστερίας – ο κίνδυνος από τους άραβες, το Ιράν, τους αριστερούς στο εσωτερικό κοκ. Μέχρι και ο Τσακ Νόρρις επιστρατεύθηκε για να τονώσει το αίσθημα ανασφάλειας, ενώ ο Νετανιάχου υποσχέθηκε νέους συνοικισμούς εποίκων στη δυτική όχθη, απέρριψε τη λύση δυο κρατών και κατάγγελλε συνομωσίες ξένων εναντίον του και του εκλεκτού λαού του Θεού.

Τελικά, οι εκλογές είχαν μια σχετικά μαζική προσέλευση ψηφοφόρων – άνω του 70%. Ο Νετανιάχου κατάφερε τελικά να πάρει μια ξεκάθαρη νίκη, παρά τις δημοσκοπήσεις, αντλώντας μαζικά ψηφοφόρους από την ακροδεξιά. Το πιο ακροδεξιό κόμμα δεν κατάφερε να μπει στη βουλή, ενώ και ο Λίμπερμαν πέρασε σχετικά οριακά. Έτσι, το Ισραήλ θα έχει τώρα μια πολύ πιο ακραία κυβέρνηση με βάση τον θρησκευτικό και εθνικιστικό φανατισμό. Όσοι ανησυχούν για τον ισλαμικό φανατισμό που πυροδοτεί αυτή η στροφή του Ισραήλ, θα έχουν πια να αντιμετωπίσουν ένα εξίσου οπισθοδρομικό κλίμα από την ισραηλινή κυβέρνηση. Από την άλλη, στα ενδεχομένως θετικά αυτής της αντιπαράθεσης θα μπορούσε να καταγράψει κανείς δυο στοιχεία – την μαζική προσέλευση των αράβων ψηφοφόρων με βάση την οποία το εναίο αραβικό μπλοκ ανήλθε στην τρίτη θέση για πρώτη φορά. Επειδή, όμως, η ισραηλινή πολιτική σκηνή λειτουργεί ακόμα με ένα ρατσιστικό πλαίσιο διαχωρισμού, καμία ισραηλινή πολιτική δύναμη [εκτός από το κομμουνιστικό κόμμα, το οποίο είναι δικοινοτικό και συμμετείχε στην ενιαία αραβική λίστα] δεν τολμά να συνεργαστεί έστω μαζί τους. Όμως, ίσως να είναι και αυτό ένα ταμπού που θα τεθεί σύντομα στο προσκήνιο. Η άλλη σημαντική μετατόπιση ήταν η δυναμική εμφάνιση του εργατικού κόμματος, μετά από σχεδόν δυο δεκαετίες. Η έμφαση του σε θέματα κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής για πρώτη φορά, ίσως, δημιουργεί ένα άλλο άξονα στην πολιτική σκηνή, πέρα από τα εθνικά. Αυτή η μετατόπιση έχει να κάνει και με τα κοινωνικά κινήματα που εμφανίστηκαν τα τελευταία χρόνια – έστω και αν ήταν βραχύβια.

Όπως παρατήρησε ο Άβνερυ[1], ο βασικός άξονας της τελικής προτίμησης των ψηφοφόρων με βάση τον οποίο κέρδισε ο Νετανιάχου ήταν πολιτισμικός-εθνικός: ουσιαστικά, η δεξιά άντλησε και πάλι την δύναμη της από τους Μιζραχί εβραίους με καταγωγή την μέση ανατολή, οι οποίοι αντιμετωπίζουν τους Ασκενάζι εβραίους [με καταγωγή από την Ευρώπη] με δυσπιστία, αν όχι εχθρικό μίσος σαν υπερόπτες και αντίπαλους, οι οποίοι διαχειρίζονται το Ισραήλ ως μια ελίτ. Σε αυτούς τους μεσανατολίτες Σερφαντίμ έχουν προστεθεί πρόσφατα και οι εβραίοι που ήρθαν από την τέως σοβιετική ένωση. Αυτές οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις των εβραίων διαθλώνται, ουσιαστικά, με βολικές μετατοπίσεις σε αντί-αραβικό μίσος, μέσα από το οποίο οι φιλελεύθεροι και αριστεροί εμφανίζονται ως εθνικοί εχθροί, ύποπτοι κλπ. Το πόσο, ωστόσο, θα αντέχει αυτό το φαντασιακο τείχος, είναι αμφίβολο. Ιδιαίτερα, καθώς η εικόνα του Ισραήλ με σύμμαχο της Δύση διαβρώνεται, και η ίδια η διεθνής εβραϊκή στήριξη διχάζεται. Η ισραηλινή δεξιά ρίχνει στην αρένα συνεχώς τα ίδια και τα ίδια, εξαντλώντας τις εφεδρείες της σε μια εποχή που ο κόσμος γύρω της αλλάζει, αλλά και σε ένα εσωτερικό κλίμα, όπου το κράτος ευημερίας, και η επιχορήγηση του, μπαίνουν επίσης σε αμφίβολα εδάφη.


Μετά την νίκη το ο Νετανιάχου προσπάθησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από τις υστερικές διακηρύξεις της προεκλογικής εκστρατείας για απόρριψη της λύσης δυο κρατών. Όμως, έχοντας κατασκευάσει ένα καλούπι το οποίο οδηγεί το Ισραήλ στην απομόνωση και στο πολιτικό αδιέξοδο, θα αναγκαστεί να κάνει κινήσεις πολυ πιο δραματικές. Η Ευρώπη εξέφρασε έντονα τη δυσφορία της, ήδη, με το θέμα των νέων οικισμών για έποικους στην δυτική όχθη. Αλλά και στις ΗΠΑ τον βασικό χρηματοδότη του Ισραήλ, η προεκλογική παρεμβολή του Νετανιάχου στη διαμάχη Δημοκρατικών-Ρεπουμπλικάνων δημιουργεί ρήγματα που μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Ήδη, η θέση ότι το Ισραήλ ελέγχει την αμερικανικη εξωτερικη πολιτική, δεν είναι περιθωριακή θέση – και εκφράζεται και από ρεπουμπλικάνους.

Και η άλλη:  το ισλαμικό κράτος κινείται ανάμεσα στις πέτρες όπως το φίδι
Η πιο γνωστή αναλογία της οργάνωσης «ισλαμικό κράτος» για την πρακτική της είναι ότι κινείται όπως το φίδι ανάμεσα στις πέτρες και κτυπά ξαφνικά. Αυτή η βδομάδα ήταν μια ακόμα απόδειξη αυτής της στρατηγικής. Από την περασμένη βδομάδα, είχαν αρχίσει τα δυτικά ΜΜΕ να ανακοινώνουν ότι η επίθεση του ιρακινού στρατού ήταν κοντά στην ανακατάληψη της Τιγκρίτ – της γενέτειρας περιοχής του Σαντάμ Χουσεΐν. Ο στόχος αφορούσε για πρώτη φορά μια μεγάλη πόλη και όχι απλούς οικισμούς, ακατοίκητες περιοχές ή χωριά. Μετά την αρχική προέλαση, όμως, η επίθεση φάνηκε να σταματά λόγω των πολλών απωλειών. Αναφέρθηκε, αρχικά, ότι η δυσκολία είχε να κάνει με την ναρκοθέτηση περιοχών από τους «τζιχαντιστές», όπως ονομάζονται οι ισλαμιστές του «ισλαμικού κράτους» [για να διαχωρίζονται ενδεχομένως από πιο φιλικούς προς τη δύση ισλαμιστές]. Είναι, όμως, φανερό όπως συνέβηκε προηγουμένως και με άλλες ιρακινές πόλεις, όπως η Φαλούτζα, ότι η ανακατάληψη πόλης σε μάχες από σπίτι σε σπίτι, ευνοούν την οργάνωση.

Το «ισλαμικό κράτος», ωστόσο, δεν παρέμενε στην άμυνα. Την ίδια βδομάδα εξαπέλυσε δυο θεαματικές αντεπιθέσεις, δείχνοντας το εύρος της περιοχής που θεωρεί χώρο της δραστηριότητας του: εξαπέλυσε επίθεση σε ένα μουσείο στην Τυνησία και σε δυο τζαμιά στην Υεμένη. Και στις δυο χώρες ήταν μια πρώτη δυναμική εμφάνιση που κέρδισε και πάλι τα πρωτοσέλιδα. Η επίθεση στην Τυνησία είναι η συνέχεια της επέκτασης της δραστηριότητας του «ισλαμικού κράτους» στην Λιβύη. Ξεκινώντας από την Ντέρνα, την πόλη από όπου ξεκίνησε η εκστρατεία ανατροπής του Καντάφι, την πόλη που κάποτε οι δυτικοί ονόμαζαν σαν «λίκνο της ελευθερίας», το «ισλαμικό κράτος» απλώθηκε δυτικά και τώρα πολεμά τους ισλαμιστές της Μισράτα [τους οποίους ηρωοποιούσε το 2011 η Δύση, και τώρα τους στηρίζει και χρηματοδοτεί το Κατάρ] στη Σύρτη. Μάλιστα, οι τζιχαντιστές κτύπησαν και την ίδια την Μισράτα με επιθέσεις παγιδευμένων αυτοκίνητων. Τώρα επεκτάθηκαν και στην Τυνησία – η οποία πρόσφατα εξέλεξε μια κοσμική ηγεσία. Όμως, το χάος που δημιούργησαν οι δυτικοί στη Λιβύη για να απαλλαγούν από το καθεστώς Καντάφι και τον ρόλο του στην αυτονομία της Αφρικής, δημιούργησε τώρα την απρόσμενη συνέπεια, της Λιβύης σαν αφρικάνικο Ιράκ η Σομαλία. Και εδώ είναι πια η βάση του «ισλαμικού κράτους» στην Αφρική.

Την Παρασκευή, το φίδι κτύπησε σε δυο σιητικά τζαμιά στην Υεμένη. Η Υεμένη, που είναι το ενεργό ηφαίστειο δίπλα από την Σαουδική Αραβία, είναι μια χώρα με πολλαπλές ένοπλες ομάδες και πολιτοφυλακές. Και έχει μια δυναμική, τη μεγαλύτερη δυναμική ίσως στην Μέση Ανατολή, παρουσία της Αλ Κάιντα. Τις τελευταίες μέρες, κυκλοφορούν φήμες ότι οι οπαδοί του τέως προέδρου Σάλεχ ξαναμπαίνουν στο πολεμικο παιχνίδι – και μάλιστα κάνουν συμμαχία με του σιήτες που κατέλαβαν την πρωτεύουσα. Μια τέτοια συμφωνία, αν επιβεβαιωθεί, ίσως να είναι και άτυπη συμφωνία ανοχής των συμφερόντων της Σαουδικής Αραβίας [που στήριζε τον Σάλεχ] και του Ιράν [που στηρίζει του σιητες]. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δυο βομβιστικές επιθέσεις σε τζαμιά στην πρωτεύουσα σηματοδοτούν και ένα δυναμικό μπάσιμο του «ισλαμικού κράτους» το οποίο, αν καταφέρει να απορροφήσει τους ισλαμιστές της Αλ Κάιντα [όπως έκανε και στο Ιράκ και τη Συρία] θα το αναδείξουν σε αυτόνομο [σε συνεργασία με τους ό,ποιους άτυπους χρηματοδότες του]  παίκτη και στην αραβική χερσονησο.
Και η χειρότερη επιλογή που τα κατασκεύασε
Η Δύση παρακολουθεί αμήχανη. Ο Κέρρυ έκανε μια αρχική κίνηση –εισήγηση με βάση την οποία αναγνώριζε την ανάγκη συνομιλιών με τον Άσσαντ και την κυβέρνηση της Συρίας, την μόνη κοσμική δύναμη στις εμπόλεμες ζώνες. Σχεδόν αμέσως, όμως, τα μάσησαν στο υπουργείο εξωτερικών των ΗΠΑ. Το ευρύτερο πρόβλημα της Δύσης, μετά το χάος που προκάλεσαν με τις επιλεκτικές ενισχύσεις των ισλαμιστών το 2011 για να ανατρέψουν κοσμικά μη ελεγχόμενα από τους δυτικούς καθεστώτα, [όπως του Καντάφι και του Άσσαντ] είναι να βρουν εστίες οικοδόμησης κάποιας σταθερότητας γενικότερα, καθώς τα «παιδιά» των μυστικών τους υπηρεσιών, οι ισλαμιστές, απλώνονται, πια, με ραγδαία ταχύτητα και απειλούν και τα δικά τους συμφέροντα. Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ αυτή την στιγμή δεν έχουν ένα βασικό σύμμαχο στην περιοχή. Οι παραδοσιακοί τους σύμμαχοι [Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Ισραήλ] τους αντιμετωπίζουν καχύποπτα. Η μεγάλη κίνηση του Ομπάμα να ανοίξει  διάλογο με το Ιράν είναι στρατηγικά αναγκαία – αφού άντεξε το Ιράν και απέτυχαν οι αμερικανικές επιχειρήσεις σε Αφγανιστάν και Ιράκ [το οποίο είναι, πια, στην σφαίρα επιρροής του Ιράν], πρέπει να τα βρει μαζί τους η τέως ηγεμονική υπερδύναμη. Το ότι οι ρεπουμπλικάνοι παρνέβηκαν με επιστολή στον Χαμεϊνί να μην κλείσει συμφωνία πριν τις αμερικανικές εκλογές, μάλλον δείχνει ότι όλοι καταλαβαίνουν την σημασία μια τέτοιας προσέγγισης. Αλλά μια τέτοια προσέγγιση είναι ανάθεμα για τους εθνικούς μύθους της ισραηλιτικης δεξιάς και τους ανάλογους θρησκευτικούς της Σαουδικής Αραβίας.
Στη Βόρεια Αφρική, η Δύση και ιδιαίτερα η Ευρώπη αντιμετωπίζει τα ίδια, αν όχι χειρότερα, αδιέξοδα από τα προβλήματα που η ίδια δημιούργησε με την παράδοση της Λιβύης στους ισλαμιστές. Γίνονται συζητήσεις και εκκλήσεις για κάποιου είδους ανακωχή – ανάμεσα, ας πούμε, στους επιχορηγούμενους ενόπλους από το Κατάρ και την Τουρκία και τους αντίπαλούς τους από την Αίγυπτο και την Σαουδική Αραβία.

Σε αυτόν τον κυκεώνα, όπου «και οι δυο επιλογές είναι χειρότερες» κατά το απόφθεγμα του Στάλιν που χρησιμοποιεί πρόσφατα ο Ζιζέκ, η εν δυνάμει τρίτη λύση, της κοσμικής αριστεράς αναζητεί ακόμα την συσπείρωση από το Ισραήλ μέχρι το εσωτερικό των αραβικών χωρών. Ίσως να προκύψει και από τον συνοριακό χώρο Κύπρου-Ελλάδας-Τουρκίας.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου