15 Φεβ 2015

Η Μέση Ανατολή φλέγεται σε μια σειρά low key πολέμων: αναμένοντας το στίγμα του βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας, ενώ η Ρωσία διευρύνει την παρουσία της, και οι σιήτες είναι πια μια δύναμη στη χερσόνησο των σουννιτικών εμιράτων



Την περασμένη βδομάδα, οι δυο πιο σημαντικές εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, ήταν η επίσκεψη Πούτιν στην Αίγυπτο και η διεύρυνση της επικράτησης των σιητών Χούθι στην Υεμένη, ακριβώς δίπλα από τη Σαουδική Αραβία – και αυτή η επικράτηση στην πρωτεύουσα εκφράστηκε με την αποχώρηση των δυτικών από τις πρεσβείες τους. Αυτά, όμως, τα γεγονότα εξακολουθούν να είναι υπό την σκιά της αναμονής για το στίγμα του νέου βασιλια της Σαουδικής Αραβίας.

Μικροί και μεγάλοι πόλεμοι παντού
Αν και η δυτική κοινή γνώμη τροφοδοτείται μόνο με αναφορές για το «ισλαμικό κράτος» και τη διαμάχη στο χώρο που έχει καταλάβει στο δυτικό Ιράκ και την ανατολική Συρία, εντούτοις οι διαμάχες και οι μάχες είναι διάχυτες. Οι βομβαρδισμοί των δυτικών συνεχίζονται και στο Ιράκ φαίνεται ότι η κυβέρνηση έχει πια σταθεροποιήσει τις θέσεις της. Η υπόσχεση, όμως, ότι θα εξαπολύσει επιθέσεις ανακατάληψης περιοχών [πέρα από κάποιες μικρές κοινότητες] αντιμετωπίζονται με δυσπιστία. Βασικά, η νέα κυβέρνηση του Ιράκ, παρά τη συμμαχία με τους δυτικούς [και τους κούρδους του βόρειου Ιράκ που είναι ίσως και ο μόνος σταθερός σύμμαχος των δυτικών τώρα] βασίζεται στο Ιράν, ενώ η ρωσική στρατιωτική συνεργασία είναι επίσης εμφανής. Πρόσφατα, παραδόθηκαν μια νέα ομάδα πολεμικών αεροπλάνων. Σε αυτό το πλαίσιο, η δυνατότητα της Δύσης να παρέμβει δυναμικά είναι αμφίβολη πια. Όπως αμφίβολη είναι η ανακατάληψη μεγάλων περιοχών, όπως η Μοσούλη. Στο Συριακό μέτωπο είχαμε μια ενδιαφέρουσα αποκάλυψη του Άσσαντ ότι ουσιαστικά οι δυτικοί επικοινωνούν μαζί με την κυβέρνησή του – έστω και έμμεσα, μέσω τρίτου, ενδεχομένως της Ρωσίας – για τους βομβαρδισμούς εναντίον του ισλαμικού κράτους στην ανατολική Συρία. Και εκεί εκκρεμεί, σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση για κάποια συμφωνία της κυβέρνησης με τους φιλοδυτικούς ένοπλους – όσοι τουλάχιστον μπορούν να θεωρηθούν τέτοιοι, όταν αφαιρεθεί η δύναμη του ισλαμικού κράτους και των ισλαμιστών του Αλ Νούρσα.


Η νέα επέκταση της έντασης αφορά την Ιορδανία. Μετά από τη σύλληψη του ενός ιορδανού πιλότου, ακολούθησαν διαπραγματεύσεις μεταξύ των ισλαμιστών, και των κυβερνήσεων της Ιορδανίας και της Ιαπωνίας [για τους Ιάπωνες αιχμάλωτους]. Αν και φάνηκε ότι η διαδικασία προχωρούσε – φημολογείτο ότι η Ιαπωνία είχε αποδεχθεί να πληρώσει, και η Ιορδανία είχε απελευθερώσει μια φυλακισμένη, τελικά η συμφωνία κατέρρευσε – και το ισλαμικό κράτος έκανε και πάλι επίδειξη της θεαματικής εκτέλεσης. Αυτή τη φορά με την πυρά. Στην Ιορδανία, αρχικά, υπήρξε ένα σοκ – και στη φυλή του πιλότου ένα κλίμα δυσφορίας για την κυβέρνηση. Ακολούθως, ο βασιλιάς και η κυβέρνηση πέρασαν στην θεαματική αντεπίθεση σε μια προσπάθεια να οικοδομήσουν ένα είδος ενότητας ενάντια στο ΙΚ. Η αρχική εκστρατεία φάνηκε να πετυχαίνει, και να κινητοποιεί κόσμο στους τρόμους που ήθελε εκδίκηση. Όμως, μερικές αεροπορικες επιθέσεις από την ιορδανική αεροπορία δεν πρόκειται να αλλάξουν σημαντικά τα δεδομένα στο πολεμικό επίπεδο. Το καθεστώς της Ιορδανίας, όμως, εμπλέκεται αυξανόμενα στη διαμάχη με την ρητορική και θεαματική επίθεση. Αν το ΙΚ αποφασίσει να επεκτείνει την δραστηριότητα και στην εύθραυστη ιορδανική κοινωνία [μια κοινωνία η οποία κυβερνάται ακόμα από ένα βασιλιά που στηρίζουν μια μειοψηφία φυλών ενάντια στην πλειοψηφία των παλαιστίνιων] τα πράγματα μπορεί να γίνουν δύσκολα. Η Ιορδανία μπορεί να εκραγεί εύκολα και το ΙΚ δεν ενδιαφέρεται να πείσει πέρα από τους «πιστούς» - για τους αντίπαλους στο χώρο του Ισλάμ, χρησιμοποιεί και την απειλή της βίας. Και μια σειρά από επιθέσεις αυτοκτονίας μπορούν να αλλάξουν ισορροπίες σε ένα εύθραυστο σκηνικό.

Η βία πλησιάζει τα σύνορα του Ισραήλ, το οποίο ζει στην κοσμάρα του – και ενισχύει ακόμα τους ισλαμιστές, όταν νομίζει ότι το εξυπηρετούν, όπως στη Συρία
Η ρευστότητα, όμως, απλώνεται και στα σύνορα του Ισραήλ. Από την μια αυξάνονται οι αναφορές πια για το πώς το Ισραήλ, που κατά άλλα θέλει στήριξη ενάντια στους ισλαμιστές, ουσιαστικά τους βοηθά ενάντια στην κυβέρνηση της Συρίας – στα νότια σύνορα. Όμως, τα σύνορα του Ισραήλ είναι εύφλεκτα πια και στο Λίβανο, όπου πριν 10 μέρες είχαμε και ανταλλαγή πυρών με την Χιζμπολλάχ. Όταν προσθέσει κανείς στις εξελίξεις και την έντονη δραστηριοποίηση των ισλαμιστών στο Σινά – στα σύνορα του Ισραήλ με την Αίγυπτο, η μακάβρια εσωστρέφεια του Ισραήλ, με επιδείξεις δύναμης ενάντια στους παλαιστίνιους που είναι εγκλωβισμένοι στη Γάζα, μοιάζουν με ένα θέατρο του παράλογου. Φυσικά, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο Νετανιάχου παίζει το μόνο χαρτί που έχει για τις επόμενες εκλογές – αυτό της στρατιωτικής έντασης. Όμως, ακόμα και αν κερδίσει τις εκλογές με σύμμαχους ακροδεξιούς [τέλος πάντων πιο ακραίους και από αυτόν] τότε είναι άξιον απορίας πώς θα αντιμετωπίσει το Ισραήλ την κατάσταση στο περίγυρο του. Ήδη η ένταση με τις ΗΠΑ, και τον Ομπάμα φαίνεται να αποκτά διαστάσεις με την κίνηση του Νετανιάχου να θέλει να μιλήσει στο Κογκρέσο, αγνοώντας τον πρόεδρο.

Ανάλογη ένταση υπάρχει και στην Αίγυπτο και στη Λιβύη.

Η Αίγυπτος σαν βαρόμετρο ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία
Η κατάσταση στην Αίγυπτο, ωστόσο, είναι νευραλγική γιατί αφορά ένα από τους άξονες των κοσμικών – και των μέχρι πρόσφατα σύμμαχων της Σαουδικής Αραβίας. Οι πρώτες κινήσεις του νέου βασιλιά έδωσαν το αίσθημα ότι θα κινηθεί πιο συντηρητικά. Ήδη η αντιπολίτευση στην Αίγυπτο φαίνεται να θεωρεί δεδομένο ότι δεν θα στηρίξει τόσο τον Σίσι και την κυβέρνηση του. Είναι αξιοσημείωτο επίσης ότι η Τουρκία δεν στηρίζει απλώς την Μουσουλμανική Αδελφότητα, αλλά ουσιαστικά είναι το επικοινωνιακό της κέντρο με τηλεοπτικά κανάλια να εκπέμπουν προς την Αίγυπτο. Η πλήρης αποστασιοποίηση της Σαουδικής Αραβίας ίσως να είναι υπερβολική, αλλά αν επαληθευτούν τα πρώτα σημάδια, ίσως η Σαουδική Αραβία να μετατοπίσει την αντιπαράθεση της – και να αρχίσει να διεκδικεί την ηγεμονία και του ισλαμικού κινήματος από την Τουρκία.

Η Σαουδική Αραβία έχει προβλήματα στην αυλή της πια, καθώς η Υεμένη είναι εκτός ελέγχου
Πάντως, σίγουρα η Σαουδική Αραβία έχει να αντιμετωπίσει μια πραγματική πολιτική κρίση στην Υεμένη – και ίσως σύντομα ξανά στο Μπαχρέιν. Η επιτυχία των Χούθις να καταλάβουν την πρωτεύουσα της Υεμένης σημαίνει μάλλον ότι οι κυβερνήσεις, τις οποίες στήριζε η Ριάντ, έχουν αποτύχει και τώρα υπάρχουν 3 πόλοι εξουσίας – κανένας από τους οποίους δεν είναι επιθυμητός για τους Σαουδάραβες:
  1. από την μια είναι οι Χούθις οι επιτυχίες των οποίων φέρνουν την επιρροή του Ιράν, σαν εκφραστή των σιητων στην αυλή των σαουδαράβων. Η επιτυχία των ενόπλων σιητών, οι οποίοι πλέον δεν πολεμούν μόνο στο Ιράκ, την Συρία, αλλά και στην αραβική χερσόνησο, απειλεί να επεκταθεί και να αποσταθεροποιήσει τον ίδιο το μπλοκ των εμιράτων – μια εξέγερση των σιητών στην ίδια την Σαουδική Αραβία θα απειλήσει τις πετρελαιοπηγές που είναι στην περιοχή των σιητών, ενώ μια διεύρυνση του πλειοψηφικού κινήματος των σιητών στο Μπαχρέιν απειλεί να αποσταθεροποιήσει ακόμα και την παρουσία του αμερικανικού στόλου στην περιοχή.
  2. Η άλλη δυναμική παρουσία είναι οι ισλαμιστές της Αλ Κάιντα. Αυτή η τάση, η οποία είναι και ο στόχος των αμερικανικών παρεμβάσεων, έχει μεν μια ιδεολογική συγγένεια με το καθεστώς της Σαουδικής Αραβίας, αλλά ταυτόχρονα το θεωρεί διεφθαρμένο και θέλει να το ανατρέψει από την εποχή του Οσάμα Μπιν Λάντεν.
  3. η τρίτη επιλογή είναι το κοσμικό κίνημα απόσχισης στο νότο, το οποίο θα ήθελε να ανασυστήσει την κάποτε σοσιαλιστική νότια Υεμένη. Μια ακόμα μη-επιλογή για το Ριάντ.
Μια επέμβαση, όπως στο Μπαχρέιν, θα μπορούσε να ήταν πιθανή, αλλά η στρατηγική της Σαουδικής Αραβίας να προωθεί συγκρούσεις και να εξαγοράζει καθεστώτα, δεν φαίνεται να αποδίδει. Οι συγκρούσεις διευρύνονται, φτάνουν στην ίδια την πόρτα του καθεστώτος, ενώ οι επενδύσεις δεν φαίνονται να αποδίδουν στο ρευστότητα του αραβικού κόσμου μετά το 2011 .

Η Μόσχα κάνει παιχνίδι συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο
Η Αίγυπτος, από την άλλη, ως ιστορικός χώρος αναφοράς του αραβικού κόσμου, μπροστά στην ενδεχόμενη μείωση της στήριξης από την Σαουδική Αραβία και με την αντιπαράθεση με τους ισλαμιστές να γίνεται όλο και πιο βιαία, φαίνεται να στρέφεται προς τη Ρωσία. Η επίσκεψη Πούτιν ήταν βέβαια προγραμματισμένη, αλλά στη συγκεκριμένη συγκυρία ανέδειξε τη συνεχή, πια, στρατηγική της Μόσχας να διεκδικεί συμμαχίες και οικονομικές σχέσεις, χωρίς να επιδιώκει μια ηγεμονική επιβολή συνοχής. Έτσι, ενώ η Μόσχα έκανε σαφείς κινήσεις προς την Τουρκία το τελευταίο διάστημα, ταυτόχρονα άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με τους αντίπαλους της, στην περιοχή – όπως η Ελλάδα και η Κύπρος. Και πρόσφερε μάλιστα και τον νότιο αγωγό ως κίνητρο συνεργασίας. Ανάλογα κινείται και με την Αίγυπτο. Παρά τις σχέσεις με την Τουρκία, η Μόσχα φαίνεται να επενδύει σαφώς στην αναθέρμανση των σχέσεων με το Κάιρο. Έτσι, όχι μόνο επιδιώκει στρατιωτικές διευκολύνσεις, αλλά η μεταξύ των δυο χωρών συνεργασία φαίνεται να επεκτείνεται οικονομικά – και στην αλλαγή των συναλλαγών από το δολάριο στα δικά τους νομίσματα, αλλά και στην πιθανότητα εμπλοκής-συμμετοχής της Αιγύπτου στην ευρωασιατική ένωση που προωθεί η Μόσχα. Το ότι η Αίγυπτος είναι ταυτόχρονα και υποστηρικτής της κυβέρνησης της Συρίας, είναι ενδεικτικό μιας περιφερειακής κίνησης της Μόσχας.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου