1 Φεβ 2015

«Έχουμε πόλεμο, μην το γελάς μωρό μου..» Η εκλογική επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ, η νέα κυβέρνηση, και η Ελλάδα για πρώτη φορά το επίκεντρο ως υποκείμενο και όχι ως αντικείμενο πειθαρχικών ασκήσεων: η «ελληνική εξέγερση» στο πλαίσιο των αντιπαραθέσεων στο παγκόσμιο σύστημα


Οι ελληνικές εκλογές δεν επιβεβαίωσαν απλώς τις δημοσκοπήσεις – άνοιξαν αντίθετα τη ψαλίδα. Αποκαλύπτοντας μια κοινωνία σε έντονη δυσφορία πια: οι υποστηρικτές του μνημονίου. παρά τις υποσχέσεις για «πρόοδο» και τις απειλές για τις επιπτώσεις. έχασαν δραματικά – ενώ αντίθετα οι αντιμνημονιακές δυνάμεις σάρωσαν. Στο χώρο της αριστεράς λ.χ. που ήταν ο βασικός νικητής, δεν κέρδισε απλώς ο ΣΥΡΙΖΑ – ανέβηκε και το ΚΚΕ, ενώ αντίθετα καταποντίστηκε η ΔΗΜΑΡ. Η επόμενη μέρα ήταν ακόμα πιο ενδιαφέρουσα – κτίζοντας πάνω σε ένα θετικό κλίμα, ο Τσίπρας έδωσε ένα έξυπνο σημειολογικό στίγμα διαχρονικής αριστεράς: αφού αρνήθηκε να ορκιστεί, «σαν δηλωμένος άθεος», εκφράζοντας και μια αισθητική της νέας αριστεράς [πέρα από την δεδομένη ιστορική] πήγε μετά στην Καισαριανή για να αποτίσει φόρο τιμής στην ιστορία της αριστεράς. Και μετά ήρθε η αντιπαράθεση με την Ευρώπη – η πρώτη στιγμή ήταν η διαφωνία για το Ουκρανικό. Η νέα κυβέρνηση έκανε μια σαφή θεσμική παρέμβαση και αφαιρέθηκε η αναφορά σε νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας – ή ακόμα και αναφορά σε ρωσική ευθύνη για τις συγκρούσεις στην ανατολική Ουκρανία. 
Ακολούθησε η σημειολογία των συναντήσεων με τους Ευρωπαίους – η δήλωση του Τσίπρα για τη «σαθρή» διάρθρωση της τρόικα, και η ψυχρή αντιπαράθεση Βαρουφάκη - Ντάιζελμπλουμ. Ξαφνικά, τα βλέμματα στράφηκαν στην Ελλάδα. Στην Ισπανία, το Podemos οργάνωσε μια μαζική διαδήλωση δεκάδων χιλιάδων, αριστεροί διάφορων αποχρώσεων στήριζαν την νέα ελληνική κυβέρνηση, ενώ στην βόρεια ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία επικρατούσε αμηχανία – ο Σουλτς προσπαθούσε να λειτουργήσει γεφυρωτικά, άλλοι απειλούσαν.

Στην Ελλάδα, λοιπόν, δεν έγινε απλώς μια εκλογική αναμέτρηση – εμφανίστηκε μια μορφή «εξέγερσης», που διασταυρώνεται με άλλες [οικονομικές, επικοινωνιακές, και πολιτικές –στρατιωτικές] αντιπαραθέσεις στο παγκόσμιο σύστημα. Και οι συμμαχίες δεν είναι μονοδιάστατες. Το τί θα ακολουθήσει είναι ενδιαφέρον. Μια κυβέρνηση σε ένα σύστημα κρατών, θα προσπαθήσει να βρει ισορροπίες. Αλλά ήδη όπως φάνηκε και από ένα πρωτοσέλιδο στην «Εφημερίδα των Συντακτών» το κλίμα είναι ότι επιτέλους «υπάρχει διαπραγμάτευση». Όμως, η νέα ελληνική κυβέρνηση δεν διαπραγματευτεί απλώς – φαίνεται να είναι φορέας ενός κοινωνικού αιτήματος που δεν περιορίζεται μόνο στην Ελλάδα, και εμπλέκεται σε μια συγκυρία που έχει ανοικτές πολλαπλές σκηνές αντιπαράθεσης στο παγκόσμιο σύστημα. Και η νομιμοποίηση της κυβέρνησης δεν εξαρτιέται  μόνο από τους ψήφους που έχει στην Βουλή αλλα και από μια κοινωνία σε ρευστότητα. Οπότε οι κινήσεις της αξίζει να αναλυθούν και με εσωτερικό και εξωτερικό φόντο.

Η συμμαχία με τους ΑΝ.ΕΛ
Η επιτυχία των αντί-μνημονιακων ήταν καθολική. Η Νέα Δημοκρατία λ.χ. η οποία πόνταρε στη μείωση της πίεσης και σε κάποια θετικά οικονομικά [στατιστικά έστω] δείγματα, έχασε. Έχασε επίσης και το ΠΑΣΟΚ – και αν ακόμα υπολογίζει κάποιος τα ποσοστά του κόμματος του Παπανδρέου είναι σαφές ότι υπήρξε μετατόπιση μακριά από όσους θεωρούνταν υπεύθυνοι για τη λιτότητα και τη στήριξη των μνημονίων. Το «Ποτάμι» κέρδισε μεν μια παρουσία, αλλά με βάση την στήριξη που φάνηκε να έχει από τα μεγάλα ΜΜΕ ως εναλλακτική λύση, δεν τα κατάφερε – πήρε σχεδόν ανάλογα με τη Χρυσή Αυγή που έδειξε ένα εντυπωσιακό ποσοστό αντοχής μετά από την επίθεση που έχει δεχτεί, αλλά και την προσπάθεια του Σαμαρά να ελκύσει με διάφορους ακροδεξιούς  ψήφους της. Σαφώς, θα είναι πια ένας σημαντικός παίκτης στο χώρο της δεξιάς – και σαφώς αντί-μνημονιακός. Η άλλη έκπληξη στο χώρο της δεξιάς ήταν οι ΑΝΕΛ, οι οποίοι παρά την πίεση που δέχθηκαν από τα ΜΜΕ της δεξιάς, αλλά και παράγοντες που προσπάθησαν να σπρώξουν τους ψηφοφόρους της προς την Ν.Δ.  δεν τα κατάφεραν. Και αυτό είναι αξιοσημείωτο διότι η μεν δεξιά του Σαμαρά προσπάθησε να πολώσει ιδεολογικά το κλίμα, ενώ αντίθετα ο Καμένος των ΑΝΕΛ ήταν σχετικά σαφής ότι θα συνεργαζόταν με τον ΣΥΡΙΖΑ. Και πήρε ανάμεσα στο 4-5%.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συμμαχία του ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝΕΛ έπρεπε να θεωρείται δεδομένη – για δυο λόγους: και γιατί ήταν η έμμεση προεκλογική υπόσχεση, αλλά και γιατί η συμμαχία μαζί τους ανοίγει το πλάνο για μια ευρύτερη κοινωνική συμμαχία, αν και όταν χρειαστεί να έρθει η κυβέρνηση σε αντιπαράθεση με την τρόικα. Ουσιαστικά, μια κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ μόνο θα τον εξέθετε σε μια μετατόπιση της βασικής αντιπαράθεσης από το μνημόνιο σε ένα είδος εσωτερικής ιδεολογικής κόντρας αριστεράς-δεξιάς. Αν το όραμα-πρότυπο του ΣΥΡΙΖΑ για την αντιμετώπιση του μνημονίου είναι το ΕΑΜ λ.χ. τότε οι ΑΝΕΛ μπορούν να θεωρηθούν έκφραση της πολιτικής «εθνικής ενότητας».


Η παρέμβαση της νέας κυβέρνησης στο Ουκρανικό: μια κυβέρνηση που αναζητεί ένα γεωπολιτικό ρόλο αυτονομίας και γέφυρας
Υπάρχει βέβαια και ένα άλλο πλαίσιο το οποίο φάνηκε αμέσως – και φαίνεται ότι για πρώτη φορά, τις τελευταίες δεκαετίες, η ελληνική αριστερά κινείται και με γεωπολιτικό λόγο: η πρώτη σημαντική κίνηση της νέας κυβέρνησης ήταν η έντονη διαφωνία με τον τρόπο που οι αξιωματούχοι στις Βρυξέλες προσπάθησαν, όπως κάνουν για ένα χρόνο τώρα, να περάσουν στα κείμενα μια αναφορά σε νέες κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας. Η θέση της ελληνικής είχε αποτέλεσμα – επιμένοντας ότι η προσθήκη της παραγράφου έγινε «αντί-θεσμικά» ο ΣΥΡΙΖΑ [και οι ΑΝΕΛ] έδειξαν ότι θα κινηθούν, διεκδικώντας τα δικαιώματα που μπορεί να έχει μια χώρα μέλος. Τελικά, η παράγραφος δεν μπήκε και η ελληνική κυβέρνηση, δεν άνοιξε θέμα με την ανανέωση των προηγούμενων κυρώσεων. Η κίνηση είχε σαφές εσωτερικό αντίκτυπο – αλλά και εξωτερικό. Μετά την αλλαγή κυβέρνησης στην Κύπρο το 2013, η Ρωσία είχε χάσει ένα σύμμαχο στο συμβούλιο κορυφής της Ε.Ε. – καλύπτονταν εν μέρει από την Ουγγαρία, αλλά αποσπασματικά. Τώρα η Ελλάδα φαίνεται να διεκδικεί όχι απλώς ένα ρόλο στήριξης ρωσικών θέσεων, αλλά και επανερμηνείας του τι γίνεται στην ανατολική Ουκρανία. Η επίσημη θέση που επιβλήθηκε για «ρωσική επέμβαση» σαφώς θα έχει τώρα να αντιμετωπίσει τη θέση για εξέγερση ενάντια σε ένα φίλο-ναζιστικό πραξικόπημα. Και το ότι αυτή η θέση έχει και αριστερή και δεξιά στήριξη εσωτερικά είναι σημαντικό σαν συνεκτική θέση για την νέα κυβέρνηση. Αυτή η κίνηση, όμως, εφάπτεται και μιας ευρύτερης διάστασης. Της πολιτικής αντιπαράθεσης στο παγκόσμιο σύστημα – που σε μερικές περιοχές παίρνει και την μορφή της στρατιωτικής σύγκρουσης [όπως στην Ουκρανία αλλά και στην Συρία]. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική κυβέρνηση θα μπορούσε να διεκδικήσει ένα διαφορετικό γεωπολιτικό ρόλο – ανάλογο αυτού που διεκδικεί η Τουρκία στην Μέση Ανατολή. Ως η κοσμική αριστερή κυβέρνηση που είναι ανοιχτή στις ευαισθησιες των μη-δυτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, η προσέγγιση με την Ρωσία έχει ευρύτερες προεκτάσεις – προσέγγισης με το ευρύτερο μπλοκ των μη-δυτικών, το οποίο παραπέμπει στους BRICS. Και αυτή η θέση, θα δεχθεί βέβαια επίθεση αλλά αν διατηρηθεί, και αν αντέξει η ελληνική κοινωνία, έχει σαφώς προοπτικές να βγάλει την Ελλάδα από το περιθώριο. Ακριβώς γιατί η περίοδος είναι μεταβατική και όλα είναι ρευστά. Και όσον αφορά στην νομιμοποίηση, η ρωσική κίνηση, έχει ευρύτερες αποδοχές και στο χώρο της ελληνικής δεξιάς. Η καραμανλική πτέρυγα λ.χ. θεωρεί ότι η ανατροπή του Κ. Καραμανλή το 2009 έγινε ακριβώς γιατί προσέγγισε την Ρωσία. Και αυτό έχει τις πολιτικές, αλλά και οικονομικές του διαστάσεις.

Η Οικονομική διάσταση και ο κίνδυνος για τη Γερμανία να έχει και πάλι ένα «σύντομο καλοκαίρι ηγεμονίας»
«Το ΔΝΤ είναι υποτίθεται ο πυροσβέστης της παγκόσμιας οικονομίας. Πρόσφατα όμως είναι η Κίνα που έχει ανταποκριθεί στους ήχους του κινδύνου. Πρώτα δάνεισε την Αργεντινή για να αναπληρώσει τα αποθέματα της σε ξένο συνάλλαγμα. Μετά με την κατάρρευση του ρουβλίου, η Κίνα πρόσφερε πίστωση στην Ρωσία. Μετά η Βενεζουέλα ζήτησε κεφάλαια για αποφυγή χρεοκοπίας. Τα στρατηγικά συμφέροντα καθορίζουν που στρέφει την αντλία διάσωσης η Κίνα.»
Economist, 31-6 Φεβρουάριος 2015

Ο ηγεμονικός κεντροευρωπαϊκός πυρήνας αντέδρασε αρχικά με δυσφορία. Η πραγματικότητα, όμως, είναι δύσκολη για την Γερμανία, ανκαι είναι ίσως υπερβολικά μερικά βρετανικά σχόλια για γενική κρίση της πολιτικής λιτότητας της Μέρκελ, κοινωνιολογικά υπάρχει ένα σαφές πρόβλημα. Αν το γερμανικό μοντέλο επιβολής στο νότο, είχε ως στόχο την συντριβή των αντιστάσεων και μετά την επιστροφή σε μια κάποια «ομαλότητα» με φιλικούς πολιτικούς που θα μοίραζαν ψίχουλα στις ηττημένες κοινωνίες, αυτό δεν φαίνεται να γίνεται. Είναι αμφίβολο αν έγινε και στην Ανατολική Γερμανία που φαίνεται να ήταν το αρχικό πρότυπο, αλλά στο νότο, και λόγω πολιτισμικών διαφορών, αλλά και λόγω του ότι οι πολίτες δεν μπορούν να προσβλέπουν να γίνουν γερμανοί πολίτες, η αντίδραση φαίνεται να είναι βαθιά. Αυτό που έδειξαν οι ελληνικές εκλογές, είναι ότι η πολιτική της Μέρκελ να σπρώχνει τα πράγματα παρακάτω, και του Σόιμπλε να εκφράζει ένα είδος εκδικητικού μένους, δημιουργούν για πρώτη φορά ένα είδος αντί-γερμανικού μίσους. Βαθύ. Ίσως τελικά η Μέρκελ να μείνει στην ιστορία ως η καγκελάριος που άγγιξε την ηγεμονία και έσπειρε του σπόρους της σύντομης ανατροπής της. Ήδη η Ε.Ε. μετατρέπεται από «όραμα» σε εφιάλτη για πολλούς. Που δεν φαίνονται να ξεχνούν. Όταν ηττήθηκαν οι σύμμαχοί τους, ακόμα και με υπόσχεση χαλαρώσεων, είναι μάλλον εμφανές ότι δημιουργείται πια ένα βαθύ απωθημένο.

Η κεντροευρωπαϊκή ηγεμονία μάλλον θα αντιδράσει εκβιαστικά – και θα χρησιμοποιήσει ίσως και πίεση όσον αφορά την παροχή ρευστού. Όμως η καλλιέργεια του μύθου για πανικό από στάση πληρωμών δεν φαίνεται να έχει ενθουσιώδεις παπαγάλους πια στην Αθήνα. Και γύρω ο κόσμος αλλάζει – έστω και σε ένα πλαίσιο αντιπαραθέσεων. Το μέγεθος της αντίδρασης της κεντροευρωπαϊκής ηγεμονικής τάξης όμως θα δημιουργήσει νέα απωθημένα – ενώ ήδη ο ΣΥΡΙΖΑ έχει βάλει στο τραπέζι το θέμα του πυρήνα του «οράματος». Αν η Ε.Ε. δεν μπορεί να σεβαστεί καν μια εκλογική απόφαση, τότε; Και ήδη οι άλλοι πόλοι λειτουργούν και οικονομικά. Η Ρωσία μετά τη φιλοδυτική στροφή της Βουλγαρίας [και εκεί μετά από πιέσεις] μετατόπισε τον νότιο αγωγό στα σύνορα Ελλάδας – Τουρκίας. Με μια ηγεσία ανεξέλικτη από τη Δύση στην Τουρκία και μια εν δυνάμει μη υποτελή ελληνική κυβέρνηση, η ρωσική επένδυση αποκτά πολιτικό-οικονομικό υπόβαθρο. Και από την άνοιξη, οι BRICS θα έχουν και την δική τους τράπεζα για να δανείζουν και σύντομα και δικό τους οίκο αξιολογήσεων. Ενώ στην Ασία προχωρά η αντικατάσταση του δολαρίου ως νόμισμα συναλλαγών. Ήδη η τελευταία είδηση αφορούσε το Ιράν – και έστω και αν τώρα τέτοιες ειδήσεις υποβαθμίζονται, μπορεί να αποκαλυφθεί μια νέα ντε φάκτο πραγματικότητα σε λίγα χρόνια.

Αξίζει να σημειωθεί και μια άλλη διάσταση – η βρετανική απόσταση. Οι βρετανοί μπορεί να συμφωνούν με τις νέο-φιλελεύθερες πολιτικές αλλα σαφώς δεν θέλουν μια ισχυρή Ευρώπη με κεντρικό πόλο την Γερμανία. Ούτε και οι αμερικανοί. Όσοι λοιπόν και αν ενοχλεί η ενδεχόμενη φιλορωσικη στροφή της Αθήνας, η και η αμφισβήτηση του μνημονίου, σαν αντί-γερμανική κίνηση βρίσκει απήχηση. Όπως στο αμφιλεγόμενο εξώφυλλο του Economist. Αξίζει να υπενθυμιστεί το περιοδικό εναντιώθηκε και στην εκδοχή του πρώτου κουρέματος στη Κύπρο.

Η πραγματική πολιτική ελπίδα του ΣΥΡΙΖΑ και της κυβέρνησης του είναι η διάχυση της αμφισβήτησης – αλλα και τα αναχώματα αντίστασης στο εσωτερικό της Ελλάδας. Αλλα και τα στρατηγικά πλάνα της κυβέρνησης. Η επόμενη εξωτερική κίνηση αμφισβήτησης αναμένεται από τις εκλογές στην Ισπανία. Και εδώ είναι ίσως το χειρότερο δίλημμα των γερμανών και των σύμμαχων τους – μια σκληρή γραμμή θα αφήσει απωθημένα. Μπορεί να οδηγήσει σε βραχυπρόθεσμη νίκη αλλά…μια υποχώρηση θα ενθαρρύνει και άλλους.

Από την άλλη, στο κυπριακό ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποδειχθεί η πιο ώριμη ελληνική κυβέρνηση. Και γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει μια γενιά που μεγάλωσε μετά το 74, αλλά και γιατί ως κόμμα έχει αρκετά κοινά με το ΑΚΕΛ. Έχουν και διαφορές – το μεν ΑΚΕΛ εκφράζει μια ιστορική εμπειρία δεκαετιών και μια κοινωνία με τις δικές της δυναμικές και μορφές προβλημάτων, όπως το κυπριακό. Ο ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει μια ανάλογη δυναμική συνύπαρξης αριστερών τάσεων, αλλά είναι πιο πρόσφατο κόμμα-κίνημα.Από την άλλη, στο κυπριακό ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποδειχθεί η πιο ώριμη ελληνική κυβέρνηση. Και γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει μια γενιά που μεγάλωσε μετά το 74, αλλά και γιατί ως κόμμα έχει αρκετά κοινά με το ΑΚΕΛ. Έχουν και διαφορές – το μεν ΑΚΕΛ εκφράζει μια ιστορική εμπειρία δεκαετιών και μια κοινωνία με τις δικές της δυναμικές και μορφές προβλημάτων, όπως το κυπριακό. Ο ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει μια ανάλογη δυναμική συνύπαρξης αριστερών τάσεων, αλλά είναι πιο πρόσφατο κόμμα-κίνημα.

Το επικοινωνιακό επίπεδο


Η παγκόσμια αντιπαράθεση διεξάγεται πολιτικά [και στρατιωτικά], οικονομικά [με τις μετατοπίσεις των κρίσεων, αλλά και την υπόγεια διαμάχη για το νόμισμα στις διεθνείς συναλλαγές], αλλά και επικοινωνιακά. Και εδώ η Δύση νιώθει για πρώτη φορά να απειλείται σοβαρά. Η πρώτη απειλή ήρθε από τον αραβικό κόσμο  με τον Αλ Τζαζίρα. Σήμερα, έρχεται από τα ρωσικά κανάλια από την μια, αλλά και από την χρήση του ίντερνετ από τους αντίπαλους της. Σε αυτό το πλαίσιο, η «μάχη της Ελλάδας» θα δοθεί, όχι μόνο με οικονομικούς όρους [και εκβιασμούς] αλλά και πολιτικούς και επικοινωνιακούς. Σε αυτόν τον τομέα, ο Τσίπρας και ο Βαρουφάκης ξεκίνησαν πολύ καλά. Και έχουν εν δυνάμει σύμμαχους [συγκυριακούς ή μη] που αντιπαθούν την γερμανική ηγεμονία. Αλλά θα δεχθούν μια επίθεση. Και οι αντιστάσεις του δεν θα εξαρτηθούν από την πρώτη γοητεία, αλλά από την δυνατότητα των κινημάτων που θα τους στηρίξουν να αντεπεξέλθουν.


Διότι, τελικά, στην Ελλάδα παίζεται ένα παιχνίδι που μπορεί να αποδειχθεί όπως εκείνο της Βενεζουέλας την δεκαετία του 1990 – αρχές του 2000, που άλλαξε όλη την λατινική Αμερική. Ακόμα όμως και ημιτελής να είναι η προσπάθεια, άνοιξε ήδη ένας κύκλος και η «ελληνική εξέγερση» είναι ένα σημάδι. Και αυτό που παίζεται δεν είναι απλώς μια κυβέρνηση, αλλά και μια ευρύτερη κοινωνική θέση. Και η ελληνική αριστερά παρά τις όποιες κριτικές μπορεί να έχει κάποιος για τις πολυδιασπάσεις της, έχει, στις διαφοροποιήσεις της και τις εφεδρείες του δρόμου – και αυτό αφορά και το ΚΚΕ, ως ιστορικό οργανωτικό και κινηματικό χώρο, αλλά και τον αντιεξουσιαστικό και ευρύτερο χώρο που είναι από τους πιο μαζικούς στην Ευρώπη. Και είναι ανοιχτή η αρένα των δρόμων… Διότι αυτή η «εκλογική μορφή αντίστασης» θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως μια πιο ήπια, αν και πιο οργανωμένη και διάχυτη τώρα, συνέχεια της εξέγερσης του Δεκέμβρη του 2008 – που επίσης «πάγωσε» πολλούς στην Δύση σαν απειλή…Αν αποτύχει με ένα εκβιασμό η κυβέρνηση της «ελπίδας» και της «αξιοπρέπειας», όπως διαμορφώνεται στην Αθήνα, η επόμενη αντίδραση μπορεί να είναι πολύ χειρότερη για την Δύση και τον κεντροευρωπαϊκό πυρήνα. Η προσδοκίες που διαψεύδονται από ένα είδος εξωτερικής επιβολής που βιώνεται σαν «άδικη» είναι μια επικίνδυνη πυρίτιδα. Και ήδη η βία και οι ένοπλες αντιπαραθέσεις δεν περιορίζονται μόνο στην Μέση Ανατολή. Απλώνονται και βορειότερα. Ίσως λοιπόν ο συμβιβασμός που ψάχνουν η περιμένουν πολλοί να μην έχει να κάνει με την Αθήνα – η μόνο με την Αθήνα. Και έτσι και αλλιώς «η Αθήνα» δεν είναι πια μόνη της όπως δείχνει η διάχυση της προσμονής…. Αλλά και η ανάδυση επιλογών – γεωπολιτικών συμμαχιών  και όχι μόνο…

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου