29 Δεκ 2014

Η δικαιοσύνη ως (ταξικό) εργαλείο της εξουσίας και η διαπλοκή των εξουσιών…

Του Νίκου Τριμικλινιώτη


Η Δικαιοσύνη, η Διαπλοκή και Αλαζονεία της εξουσίας

Με αφορμή την απόφαση του κακουργιοδικείου στη διαβόητη υπόθεση Λίλλη ή «Δρομολαξιάς»,  όπως αρέσκονται να την λένε, το τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων του MEGA (24.12.2014) είχε φιλοξενούμενο τον Υπουργό Δικαιοσύνης, Ιωνά Νικολάου. Σε κάποια στιγμή, η δημοσιογράφος αφού εκφράζει κατάπληξη για την αύξηση των σκανδάλων της διαφθοράς και της διαπλοκής, σε μια έξαρση σκανδαλοθηρικής διάθεσης «να βγάλει είδηση», ερωτά τον υπουργό: «Θα συλλάβετε κι άλλους;»
Θα ανέμενε κάποιος από τον Υπουργό Δικαιοσύνης μιας δημοκρατικής χώρας, η οποία θέλει τουλάχιστον να διατηρεί τους τύπους, να πει περίπου τα εξής:
-       «Ξέρετε, σε μια δημοκρατία, οι συλλήψεις δεν είναι θέμα της κυβέρνησης ή κυβερνητικής πολιτικής ή του υπουργού. Η κυβέρνηση, ακόμα κι εγώ ως υπουργός, ακόμα κι αν είμαι ο καθ’ ύλην υπουργός Δικαιοσύνης δεν έχω την εξουσία να επέμβουμε στο έργο είτε των διωκτικών αρχών, είτε της δικαιοσύνης. Μπορούμε να προτείνουμε νέους νόμους, νέους κανονισμούς (διοικητικούς, ελέγχου κτλ) και να είμαστε αμείλικτοι στη διοίκηση για τέτοια φαινόμενα, αλλά δεν ε΄χουμε λόγο στις συλλήψεις και το διωκτικό έργο, ούτε και στο μετέπειτα  έργο της δικαιοσύνης...».
Αντί αυτού, ο υπουργός κορδωτός, όλο αυταρέσκεια, της απαντά καταφατικά, στο στυλ «αυτή η κυβέρνηση έχει δείξει ότι εννοεί αυτό που λέει και δε θα διστάσει να συλλάβει κι άλλους. Μια τέτοια η συνομιλία ανάμεσα σε δημοσιογράφο και ένα υπουργό, όργανο της εκτελεστικής εξουσίας, περνά ουσιαστικά απαρατήρητη. Θεωρείται λοιπόν κάτι παραπάνω από φυσιολογικό ότι ο υπουργός θα θέλει να «συλλέξει πόντους» από τις «επιτυχίες» της δικαιοσύνης για «πάταξη της διαφθοράς». Προφανώς, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα ούτε για τη δημοσιογράφο, ούτε για τον καθ’ ύλη υπουργό, ο οποίος παρεμπιπτόντως είναι χρόνια στο νομικό επάγγελμα, να θεωρεί φυσιολογικό η εκτελεστική εξουσία να αποφασίζει και να προβαίνει σε συλλήψεις, μάλιστα μελών της αντιπολίτευσης.
Διερωτώμαι λοιπόν αν υπολείπεται η στοιχειώδης γνώση, ή υπάρχει διάχυτη τόση αλαζονεία της εξουσίας και συγκάλυψη από τα ΜΜΕ που ο υπουργός δεν αισθάνεται καθόλου την ανάγκη να διατηρήσει την επίφαση καν της όποιας αυτονομίας της δικαιοσύνης και των διωκτικών αρχών και της δικαστικής εξουσίας από την πολιτική/εκτελεστική εξουσία. Δεν έχει πλέον ανάγκη να διατηρήσει την ιδέα, έστω ως ιδεολογία αυτό το μύθευμα του κλασσικού φιλελευθερισμού που ο πρωτοετής της νομικής ή της πολιτικής επιστήμης μαθαίνει ως βασικές αρχές του κράτους δικαίου: τη διάκριση εξουσιών. Προφανώς, δεν υπάρχει τέτοια πράγμα στη χώρα μας.
Ωστόσο, αν το θέμα ήταν απλά ο εντυπωσιασμός και η συγκομιδή πόντων, θα είχαμε να κάνουμε με κάτι πιο απλό. Αποτελεί μείζον δημοκρατικό ζήτημα διότι αποδεικνύεται πλέον ότι οι διώξεις όντως συντονίστηκαν από την κυβέρνηση με την εισαγγελία, δηλ. ότι πρόκειται για πολιτικές διώξεις με σκοπό να πληγεί η αντιπολίτευση. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτοί που διώχθηκαν ήταν κατ’ ανάγκη όλοι αθώοι – κάποιοι όμως είναι. Απλά σημαίνει ότι δεν διώχθηκαν με κίνητρο το αξιόποινο των πράξεων τους, αλλά με πολιτικά κίνητρα. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην περίπτωση του Τζούλιαν Ασσάντζ. Ενδεχομένως οι κατηγορίες για τους βιασμούς να είναι πράγματι βάσιμες, αλλά και οι κότες γνωρίζουν ότι δεν είναι γι αυτό το λόγο που κινητοποιήθηκε ολόκληρο FBI, MI5 κλπ εξαπολύοντας ανθρωποκυνηγητό σε όλο τον πλανήτη εναντίον του. Εδώ τίθεται ακόμα ένα μείζον δημοκρατικό θέμα - η επιλεκτική ευαισθησία των δημοσιογράφων. Αναφερόμενοι  στη Τουρκία, ορθά εξαπολύουν μύδρους κατά του κ. Ερτογάν, ο οποίος κατά παράβαση κάθε αρχής δικαίου και δημοκρατίας, είτε ως πρόεδρος ή ως πρωθυπουργός αναμιγνύεται στο διωκτικό έργο και την δικαστική εξουσία. Μόνο εκεί είναι απαράδεκτο και ένδειξη ότι δεν υπάρχει δημοκρατία και κράτος δικαίου, ενώ εδώ δεν υπάρχει πρόβλημα;
Το πρόβλημα ωστόσο ενδημικό και χαρακτηριστικό της ολότητας της εξουσίας που μας κυβερνά. Δεν είναι ένα απλό ολίσθημα από το συγκεκριμένο, ίσως από τους χειρότερους υπουργούς, ο οποίος ουδέποτε ανέλαβε καμιά ευθύνη για τα σκάνδαλα στο υπουργείο του (μαζικές αυτοκτονίες στις φυλακές, αστυνομική βία, ποδόσφαιρο/οπαδική βία κτλ.). Είναι μια στάση όλης της κυβέρνησης. Ας δούμε κάποια παραδείγματα. Ο υπουργός εσωτερικών το θεωρεί «μαγκιά» να μας ανακοινώσει ότι την επόμενη θα παραιτηθεί και θα «κελαηδήσει» ο  Βέργας (αφού συλλαμβάνουν τη σύζυγο του). Πάλι ο Χάσικος είχε πει στο δημοσιογράφο «δεδομένου ότι δεν είσαι εσύ που θα τα πληρώσεις [τα πλοία] δε χρειάζεται να ξέρεις». Τέτοιο επίπεδο δημοκρατικής πληροφόρησης και δημοκρατικής λογοδοσίας για το δημόσιο χρήμα είναι τρομερό! Τι συμπέρασμα να βγάλει κανείς όταν ο ίδιος «μάγκας» υπουργός εσωτερικών ερωτάται για το όταν του λένε ότι πρέπει να μειώσει τα ενοίκια των πολυκατοικιών που ενοικιάζει στα υπουργεία λόγω του νόμου που πέρασε από τη Βουλή και αυτός απαντά συνοφρυωμένος: «Αυτός ο υπουργός (δηλαδή ο εαυτός του) δεν θα χαμηλώσει τα ενοίκια, κι αν θέλουν να παν αλλού να ενοικιάσουν»!  Ή όταν ο υπουργός οικονομικών όταν (κακώς) ερωτάται για τα μεγάλα του αφτιά απαντά «δεν είναι τα αφτιά μου μόνο που είναι μεγάλα», τι να συμπεράνουμε;
Ας δούμε τώρα τα δικαστήρια.

Κυπριακή Δικαιοσύνη: Στην υπηρεσία της άρχουσας τάξης;

Πέντε πρόσφατες υποθέσεις, μετά το κούρεμα πρέπει να θεωρούνται κομβικής σημασίας. Διότι καταδεικνύουν τον προσανατολισμό και τη γενικότερη στάση των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου σε σχέση με το πώς τοποθετούνται την εποχή της κρίσης έναντι του κατεστημένου, της οικονομικής/πολιτικής ελίτ και γενικότερα αυτές οι κοινωνικές ομάδες και τμήματα που κατά τη Μαρξιστική ορολογία ανήκουν στην άρχουσα τάξη.
 Τα βασικά ερωτήματα στα οποία οι υποθέσεις καταδεικνύουν την στάση της δικαστικής εξουσίας κεντρικό ερώτημα ως προς το κοινωνικό ζήτημα σήμερα. Όταν διεκδικούνται δικαιώματα που φτάνουν στο δικαστήριο, τίθεται με νομικούς όρους το εξής: ποια κοινωνική τάξη θα υποχρεωθεί να πληρώσει για τη κρίση όταν στην εξουσία βρίσκεται μια Κυβέρνηση μεταπρατική και υποτελή στα συμφέροντα της οικονομικής ελίτ (με δικαιολογία την Τρόικα). Και αυτό έχει τις εξής διαστάσεις:
·       Ποια η στάση της δικαστικής εξουσίας, όταν τίθενται θέματα προστασίας δικαιωμάτων των κατώτερων τάξεων;
·       Ποια στάση της δικαστικής εξουσίας όταν παραπέμπονται για «συνταγματική» ερμηνεία  ζητήματα που άπτονται κοινωνικών ζητημάτων και υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στο  κατεστημένο ή/και άλλες ελίτ/προνομιούχες ομάδες;
·       Γενικότερα, ποια στάση τηρεί η δικαστική εξουσία όταν γίνεται επίκληση του καθεστώτος εξαίρεσης/εκτάκτου ανάγκης ελέω οικονομικής κρίσης;
Ας δούμε πολύ επιγραμματικά τις 5 αποφάσεις, οι οποίες στο μέλλον πρέπει να αναλυθούν ενδελεχώς:
1.    Μυρτώ Χριστοδούλου Κ.Α. V.  Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου κ.α.. Το Ανώτατο δικαστήριο έκρινε το κούρεμα συνταγματικό [και προστατεύει τις τράπεζες και τη κυβέρνηση [Ιούλης 2013].
2.    Γιώργος Χαραλάμπους V. Δημοκρατίας: Το Ανώτατο δικαστήριο έκρινε συνταγματική την μονομερή και χωρίς διαβούλευση μείωση μισθών και ωφελημάτων στο Δημόσιο τομέα.
3.    Αλέξανδρος Φυλακτού V. Δημοκρατίας: Το Ανώτατο δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική την μείωση των μισθών και ωφελημάτων των δικαστών σε εξαίρεση όλης της υπόλοιπης δημόσιας υπηρεσίας.[1]
4.    Κουτσελίνη V. Δημοκρατίας: Το Ανώτατο δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική την κατάργηση των διπλών συντάξεων…
5.    Πρόεδρος της Δημοκρατίας V. Βουλή Των Αντιπροσώπων, ΑΝΑΦΟΡΑ  2/201431: Το Ανώτατο δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικούς τους νόμους για προστασία της πρώτης κατοικίας προστατεύοντας τις τράπεζες [Οκτώβριος, 2014]  …

Ας θυμηθούμε την αναπομπή του νόμου για τη μείωση των ενοικίων: Η Βουλή δέχτηκε τελικά την ανάπεμψη του νόμου με δικαιολογητικό ότι αντίκειται του δικαιώματος του «συμβάλλεσθαι ελευθέρως», σάμπως και όλα τα υπόλοιπα μνημονιακά μέτρα που έχουν επιβληθεί και νομιμοποιηθεί δικαστικώς δεν αντίκεινται ιδίου δικαιώματος.[2] Αν ή βουλή αρνιόταν και το παράπεμπε στο Ανώτατο έχει κανείς αμφιβολία για το πώς θα αποφάσιζε το σεβαστό δικαστήριο;
Το ζήτημα της στάση των δικαστών έναντι  του κατεστημένου είναι ένα σοβαρό ζήτημα στη κοινωνιολογία του δικαίου, αλλά και στη πολιτική πραγματικότητα.  Πριν κάποια χρόνια, , ο καθηγητής Griffiths, στο ομώνυμο βιβλίο του κατονόμασε, κάπως  υποτονικά ως «τα πολιτικά των δικαστικών»  (The Politics of the Judiciary) αναφερόμενος στο αντίστοιχο  φαινόμενο στη Βρετανία. Παρόμοια στάση έχει και η ανώτατη δικαστική εξουσία στις άλλες χώρες της κρίσης, ωστόσο τουλάχιστον σε άλλες χώρες, υπάρχουν και αντιφάσεις και περιπτώσεις όπου οι δικαστικοί αρνούνται να συνδράμουν στην οικονομική αφαίμαξη των κατωτέρων τάξεων. Για παράδειγμα όταν το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πορτογαλίας έκρινε αντισυνταγματικό ένα κυβερνητικό νόμο στο μνημονιακό πρόγραμμα λιτότητας να μειώσει τις συντάξεις στον δημόσιο τομέα. Η πρόταση, που θα μείωνε τις συντάξεις του δημοσίου άνω των 600 ευρώ κατά 10%, καταψηφίστηκε ομόφωνα από τους 13 δικαστές, οι οποίοι έκριναν ότι πρόκειται για «αντισυνταγματική κίνηση καθώς παραβιάζει την Αρχή της εμπιστοσύνης» και δεν είναι δυνατόν οι συνταξιούχοι να στερηθούν τις οικονομίες τους.
Στην Ελλάδα της κρίσης δεν βλέπουμε παρόμοια στάση από τους ανώτατους δικαστές του Αρείου Πάγου φαίνονται να ακολουθούν το τα κελεύσματα της Τρόικας, και σπανίως τα βάζουν με τη μνηνομιακή κυβέρνηση (π.χ. στη περίπτωση της ΕΡΤ είχαμε μια τέτοια εξαίρεση) με την επίκληση συνταγματικών δικαιωμάτων. Ωστόσο στο επίπεδο των κατωτέρων δικαστών, οι οποίοι έχουν να αντικρίσουν ως ζήτημα κοινωνικής και οικονομικής επιβίωσης για τους βιοπαλαιστές την οικονομική εξαθλίωση στη καθημερινή τους ζωή και εργασία βλέπουμε αντιφάσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις βλέπουν το φως της δημοσιότητας αποφάσεις Ειρηνοδικείων σε θαρραλέες υπεράσπισης των φτωχών έναντι των τραπεζών. Π.χ. πρόσφατα είχαμε απόφαση διαγραφής χρέους έλαβε το Ειρηνοδικείο Πρέβεζας, βάσει της οποίας «κουρεύεται» κατά 95% το χρέος δανειολήπτη, που έφτανε περίπου τα 51.000 ευρώ. Σύμφωνα με τον τύπο,[3] το Ειρηνοδικείο Πρέβεζας δικαίωσε άνεργο δανειολήπτη.[4] Ο δανειολήπτης, μεσήλικας άνεργος, όφειλε εξαιτίας λήψης δανείου το ποσό των 51.500,00€, το οποίο δεν μπορούσε να αποπληρώσει λόγω ολοκληρωτικής οικονομικής του αδυναμίας. Το Ειρηνοδικείο Πρέβεζας μετά από ενδελεχή έλεγχο και εξέταση της υπόθεσής του αποφάσισε και όρισε ότι ο δανειολήπτης άνεργος θα πρέπει να καταβάλει σε 52 άτοκες δόσεις 2.600, διαγράφοντας οριστικά το υπόλοιπο οφειλόμενο ποσό των 48.900.
Τι είναι τελικά το δίκαιο και ο νόμος στη γενική του φύση, εφόσον δεν είναι ασπίδα στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων του πολίτη, ούτε καν ουδέτερος διαιτητής ανάμεσα σε συγκρουόμενα συμφέροντα, προτεραιότητες, ιδεολογίες και αντιλήψεις;
Ανάμεσα στους Μαρξιστές πολύ σχηματικά διακρίνουμε δύο αντιλήψεις για το Κράτος και τη Δικαιοσύνη/Νόμο.  (α) Αυτούς που κατανοούν το κράτος/νόμος ως εργαλείο, δηλαδή ως ένα όργανο ή μηχανή καταστολής προς όφελος της άρχουσας τάξης που αναφέρεται ως η εργαλειακή-μηχανιστική αντίληψη και (β) Αυτούς που θεωρούν ότι το Κράτος/Νόμος ως συμπύκνωση (ταξικού) συσχετισμού δυνάμεων στο κοινωνικό πεδίο που αναφέρεται ως σχεσιακή αντίληψη για το Κράτος.
Στη πραγματικότητα το κράτος μπορεί να είναι και τα δύο σε την ίδια στιγμή ή σε διαφορετικές στιγμές. Η νόμος και η δικαιοσύνη είναι το κομβικό σημείο όπου κρίνεται αυτό το επίμαχο ζήτημα – κι αυτό δεν είναι δευτερεύουσας σημασίας ως ένα απλό θέμα διαφορετικού στυλ διακυβέρνησης ή μάνατζμεντ. Αυτό είναι καθοριστικό, αν υπάρχει δημοκρατία ή όχι. Φαίνεται να κινείται ανάλογα με τη συγκυρία, τις περιστάσεις και τους κοινωνικούς αγώνες να εναλλάσσεται ανάμεσα στη συμπύκνωση (ταξικού) συσχετισμού δυνάμεων σε γυμνό εργαλείο ταξικών συμφερόντων.
Αυτά τα ζούμε τόσο γλαφυρά στη Κύπρο σήμερα, αλλά αυτό που ξεγυμνώνεται είναι η αίσθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης από τα δικαστήρια: Η εργαλειακή (ταξική) λογική έχει επιτάξει το νόμο στην υπηρεσία του οικονομικού κατεστημένου, με την επίκληση κατά το δοκούν της κατάστασης εκτάκτου (οικονομικής) ανάγκης.  

Τι είναι τελικά το δίκαιο και ο νόμος στη γενική του φύση, εφόσον δεν είναι ασπίδα στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων του πολίτη, ούτε καν ουδέτερος διαιτητής ανάμεσα σε συγκρουόμενα συμφέροντα..; [..] Στη πραγματικότητα το κράτος μπορεί να είναι και τα δύο ( «όργανο ή μηχανή καταστολής προς όφελος της άρχουσας τάξης» ή «συμπύκνωση ταξικού συσχετισμού δυνάμεων»)  την ίδια στιγμή ή σε διαφορετικές στιγμές… Αυτά τα ζούμε τόσο γλαφυρά στη Κύπρο σήμερα, αλλά αυτό που ξεγυμνώνεται είναι η αίσθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης από τα δικαστήρια: Η εργαλειακή (ταξική) λογική έχει επιτάξει το νόμο στην υπηρεσία του οικονομικού κατεστημένου, με την επίκληση κατά το δοκούν της κατάστασης εκτάκτου (οικονομικής) ανάγκης. 
  

[1] Βλ .Trimikliniotis, N. (2013) “Supreme Court case of Alexandros Phylaktou v the Republic of Cyprus”, European Labour Law Network Website, http://www.labourlawnetwork.eu/national_labour_law_latest_country_reports/national_court_rulings/court_decisions/prm/64/cs__11/v__detail/id__3266/category__7/index.html.
[2]Ναυάγησε η μείωση ενοικίων», ΚΥΠΕ | 08 Νοέμβριος 2013, 07:52 ,  βλ. επίσης http://www.sigmalive.com/inbusiness/news/property/74874/navagise-i-meiosi-enoikion#sthash.gOOsWL95.dpuf
[3] «ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ, Ασπίδα για τις συντάξεις από το Συνταγματικό Δικαστήριο», Έθνος, στο http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22769&subid=2&pubid=63937629
[4] Είχε προσφύγει για να γίνει δεκτή η αίτησή του περί ένταξής του στις ευεργετικές διατάξεις του νόμου Κατσέλη.





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου