25 Οκτ 2014

Μέση Ανατολή: τα 3 πολεμικά μέτωπα και οι ετερόκλητες μορφές των «τοπικών παικτών»




Στην Μέση Ανατολή φαίνεται να διαμορφώνονται, πια, 3 κανονικά πολεμικά μέτωπα – ένα στην βόρεια Αφρική με κεντρικό πολεμικό πεδίο την Αίγυπτο και την Λιβύη, ένα στην Υεμένη, και ένα στα σύνορα Ιράκ-Συρίας. Και στα 3 μέτωπα υπάρχει αντιπαράθεση ισλαμιστών με αντίπαλους – μόνο που οι αντίπαλοι διαφέρουν. Στο βορειο-αφρικανικό μέτωπο οι ισλαμιστές έχουν ως αντίπαλους βασικά τους κοσμικούς, που εκπροσωπεί σε αυτό το στάδιο ο πρόεδρος της Αιγύπτου, ο Σίσι. Αντίθετα στην Υεμένη η αντιπαράθεση φαίνεται να εμπλέκει πιο άμεσα τους σιήτες Χουθί με την Αλ Κάιντα. Στην ιρακινό συριακό σύνορο [το οποίο εμπλέκει και την Τουρκία] η αντιπαράθεση αφορά από την μια την κοσμική κυβέρνηση της Συρίας, και από την άλλη τους κούρδους, και την βασικά σιητική [μέχρι τώρα] κυβέρνηση της Βαγδάτης.

Ούτε στα πιαο φιλόδοξα του όνειρα δεν θα μπορούσε ο Οσάμα Μπιν Λάντεν, όταν είχε την μεταμόρφωση σε «πιστό», να φανταστεί ότι οι δυτικοί, όχι μόνο θα τον εκπαίδευαν και θα βοηθούσαν να στηθεί η οργάνωση του, αλλά ότι ακόμα και όταν στράφηκε εναντίον τους, θα λειτουργούσαν ουσιαστικά με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποσταθεροποιήσουν όλη την Μέση Ανατολή και να ανατρέψουν τους πιο επικίνδυνους αντίπαλους του ισλαμισμού. Τον διευκόλυναν, δηλαδή. Μετά τις δολοφονίες βασικά και του Σαντάμ και του Καντάφι, ο αραβικός κόσμος δεν έχει πια σύμβολα δυναμικής αντιπαράθεσης με την Δύση – εκτός βέβαια από την Αλ Κάιντα ή, τις άλλες ισλαμικές διακλαδώσεις της. Έτσι αφού διαλύθηκαν τα κάποτε [στα μέσα του 20ου αιώνα] ισχυρά κομμουνιστικά κινήματα σε Ιράκ, Σουδάν, αλλά και Αίγυπτο [όσον αφορά την επίδραση], ο αραβικός κόσμος βρέθηκε σε μια περίοδο μετάβασης, χωρίς ουσιαστικά εναλλακτικές προτάσεις. Το ότι η πιο συντηρητικη εκδοχή [ο γουαχαμπισμός της Σαουδικής Αραβίας] εμφανίζεται ως αντιπολιτευση είναι εκφραστική των περιορισμένων επιλογών που υπάρχουν ακόμα. Οι κινητοποιήσεις στην Τυνησία και την Αίγυπτο αποδείκτηκαν τελικά χειραγωγίσιμες, αν και τουλάχιστον στην Τυνησία έχει εμφανιστεί και μια δυναμική εργατική τάξη.

Η αντιπαράθεση στη βόρεια Αφρική
Τις περασμένες δυο βδομάδες, οι αντιπαραθέσεις στην Λιβύη έκαναν σαφές το πλήρες αδιέξοδο, στο οποίο έχει οδηγηθεί η κοινωνία μετά την δυτική επέμβαση και την παράδοση της χώρας στους ενόπλους, οι οποίοι κατέλαβαν την εξουσία με την κάλυψη των δυτικών αεροπλάνων. Οι ένοπλοι της Μισράτα έχουν μετατραπεί σε στρατιωτική πτέρυγα των ισλαμιστών και φαίνεται ότι τους εξοπλίζει το Κατάρ. Η περιφρόνηση τους προς την τοπική κοινωνία είναι έκδηλη. Πριν ένα χρόνο, εκδιώχθηκαν από την Τρίπολη μετά από διαδηλώσεις των κατοίκων. Αυτό το μήνα επέστρεψαν στρατιωτικά και κατέλαβαν διάφορα πόστα. Το ότι στις τελευταίες εκλογές [έστω με όσους ψηφίσαν] οι ισλαμιστές έχασαν δραματικά, δεν είχε φυσικά  καμία επίδραση στους ένοπλους. Απλώς αποφάσισαν να διορίσουν δική τους κυβέρνηση. Το εκλελεγμένο κοινοβούλιο μετακόμισε σε μια ανατολική πόλη κοντά στα σύνορα με την Αίγυπτο. Στην ανατολική Λιβύη, η αντιπαράθεση είναι πιο έντονη, καθώς συγκρούονται διάφορες τάσεις και φάσεις – ισλαμιστές, αυτονομιστές, ομάδες ένοπλων κατοίκων ενάντια στους ισλαμιστές, οι ομάδες του Χαφτάρ που εμφανίζεται σαν αντί-ισλαμιστής, αν και πολλοί πιστεύουν ότι παίζει το παιχνίδι είτε των ΗΠΑ, είτε κάποιας άλλης χώρας. Τη βδομάδα που πέρασε, οι αντί-ισλαμιστές πέρασαν στην αντεπίθεση με αεροπλάνα. Οι φήμες επιμένουν ότι είναι αεροπλάνα της Αιγύπτου.

Το ότι αργά ή γρήγορα οι Αιγύπτιοι θα εμπλακούν στη Λιβυηκή αντιπαράθεση είναι μάλλον δεδομένο. Η ανατροπή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας [την οποία στήριζε τόσο το Κατάρ, όσο και η Τουρκία] οδήγησε σε μια πόλωση τις σχέσεις στην Μέση Ανατολή – αλλά είναι σαφές ότι μια μερίδα των ισλαμιστών πια στην Αίγυπτο είναι αποφασισμένη να προχωρήσει στην ένοπλη αντιπαράθεση. Έτσι, ενώ όλοι αναμένουν την Αίγυπτο να κάνει κινήσεις στην Λιβύη, ανάλογα θα πρέπει να αναμένει κάποιος και από τις ισλαμικές ομάδες. Ήδη οι ένοπλες επιθέσεις ισλαμιστών έχουν αυξηθεί στην Αίγυπτο – και έχουν επεκταθεί πέρα από τον Σινά, που ήταν ο συνηθισμένος χώρος αντιπαράθεσης. Το ενδιαφέρον με τον Σίσι είναι ότι ενώ εκφράζει την κοσμική διάσταση, είναι ταυτόχρονα και ο front man της Σαουδικής Αραβίας στη περιοχή – η Σ.Α. δεν θέλει την επικράτηση καθεστώτων της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, τα οποία εκφράζουν ένα είδος εκμοντερνισμένου ισλαμισμού και έτσι φτιάχνει, στην ανάγκη, και συμμαχίες με κοσμικούς. Οι προτιμητέοι σύμμαχοί της, βέβαια, είναι οι ακραίοι γουαχαμπιστές είτε οι πολιτικά οργανωμένοι, όπως οι σαλαφιστές, η οι ένοπλοι- όπως η Αλ Κάιντα, αλλά προφανώς οι μυστικές της υπηρεσίες φαίνεται ότι δεν έχουν [απόλυτο και μερικές φορές ούτε μερικό] έλεγχο εκεί.

Η Αλ Κάιντα στην Υεμένη
Η ανάδειξη της φίλο-σιητικης κοινότητας των Χουθί σαν βασικού παράγοντα στην πολιτική – πέρα από την περιοχή τους [σε συμμαχία λ.χ. με άλλες ομάδες όπως οι νότιοι αυτονομιστές] πανικόβαλε την Σαουδική Αραβία. Τις περασμένες βδομάδες, οι κινητοποιήσεις και οι ένοπλες ομάδες των Χουθ΄΄ι, βρέθηκαν μπροστά σε ένα «νέο» αντίπαλο –την Αλ Κάιντα. Η Αλ Κάιντα, βέβαια, δεν είναι νέο φαινόμενο. Όμως, μέχρι τώρα ο βασικός της αντίπαλος ήταν η κυβέρνηση. Τώρα, όμως, άρχισε να κινείται και εναντίον του Χουθί, δείχνοντας, ίσως, ότι οι μυστικές υπηρεσεις της Σαουδικής Αραβίας είναι πια έτοιμες να παίξουν με ότι χαρτί έχουν, μπροστά στο κίνδυνο να χάσουν το παιχνίδι στην Υεμένη.

Έτσι, η χώρα οδηγείται πια σε ένα πολλαπλό εμφύλιο ανάλογο της Λιβύης. Από την μια είναι οι Χουθί στο βορρά, και  στο νότο οι αυτονομιστές υποστηρικτές της τέως σοσιαλιστικής δημοκρατίας εκεί. Ταυτόχρονα, υπάρχει και μια σοβαρή οργανωτικά μορφή της Αλ Κάιντα, η οποία βομβαρδίζεται από αμερικανικά μη επανδωμένα αεροπλάνα. Και σε αυτό το χάος, θα πρέπει να προσθέσει κάποιος και τις αντιπαραθέσεις ανάμεσα σε διαφορετικές σουννιτικές φυλές για το ποιοί θα ελέγχουν διάφορες πτέρυγες του εναπομείναντος κράτους.

..και το Χαλιφάτο παίζει σε 3 μέτωπα
Η διεθνής προσοχή, βέβαια, είναι στραμμένη στην πολεμική μηχανή του «ισλαμικού κράτους» στο Ιράκ και την Συρία. Η στρατηγική του φαίνεται να είναι η απρόσμενη μετατόπιση. Έχει ουσιαστικά 3 μέτωπα - ένα στο Κομπανί στη Συρία, ένα στην κουρδική περιοχή του βορείου Ιράκ, και ένα στις σουνιτικές περιοχές δυτικά και νότια της Βαγδάτης. Η αντίληψη ότι θα μπορούσε να ηττηθεί εύκολα με ένα μαζικό βομβαρδισμό, αποδείχτηκε αυταπάτη. Το χαλιφάτο έχει εμπεδώσει την εμπειρία των ταλεμπάν, οι οποίοι μετά από 10 χρόνια εισβολής στο Αφγανιστάν κατάφεραν, όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά και να επανέρχονται υποχρεώνοντας του δυτικούς να αποσυρθούν. Μερικοί παρατηρητές πιστεύουν ουσιαστικά ότι η οργάνωση επιδιώκει την αποστολή χερσαίων δυτικών δυνάμεων – κάτι που θα οξύνει τις αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους αντίπαλους τους, αλλά και θα προσφέρει εύκολο στόχο στην πολεμικη μηχανή των ισλαμιστων.

Οι δυτικοί πάντως μέχρι τώρα τηρούν τα προσχήματα. Βομβαρδίζουν, αλλά δεν έχουν προβεί σε παραβιάσεις την συριακής κυριαρχίας που να δείχνουν ότι χρησιμοποιούν τον πόλεμο για να αναβιώσουν την εκστρατεία εναντίον της κυβέρνησης στην Δαμασκό. Η άσκηση της Ρωσίας στα παράλια της Συρίας ήταν μια σαφής προειδοποίηση. Αλλά είναι κατανοητός και ο κίνδυνος πολυδιάσπασης του ασταθούς μετώπου, καθώς Ιράκ και Ιράν προειδοποίησαν την Δύση ενάντια σε επέμβαση. Η Τουρκία φάνηκε να ποντάρει στην πτώση του Κομπανί – για να εκβιάσει επέμβαση, αλλά τελικά οι κούρδοι άντεξαν και η Τουρκία υποσχέθηκε να τους αφήσει να δεχθούν ενισχύσεις. Η Τουρκία σε αυτό το πλαίσιο φαίνεται να προσπαθεί να αναγνώσει τις παράδοξες μεταμορφώσεις στα σύνορα της. Η στάση αναμονής [έμμεσα ελπίζοντας ότι το ισλαμικό κράτος θα κάνει την δουλειά της για αυτήν] στα συριακά σύνορα συνοδεύτηκε και από ένα θεαματικό παρεμβατισμό στα δυτικά με την αποστολή πλοίου στην κυπριακή ΑΟΖ.

Το Χαλιφάτο, πάντως, υποχωρεί από ένα σημείο [το Κομπανί] και ανοίγει μέτωπο αλλού [βόρειο Ιράκ], ενώ συνεχίζει τον πόλεμο νεύρων και τρομοκράτησης του πληθυσμού με τις επιθέσεις αυτοκτονίας και παγιδευμένων αυτοκίνητων στην Βαγδάτη. Πάντως μέχρι στιγμής τηρεί με αυστηρότητα την αρχή του απαραβίαστου των συνόρων με το τούρκικο κράτος. Αυτή η κίνηση, όπως και η επιφυλακτικότητα της Τουρκίας, δείχνει μια άτυπη «συμβιωτική κατάσταση» εν μέρει, αλλα δείχνει επίσης και ένα είδος στρατηγικής εστίασης από την οργάνωση του Χαλιφάτου.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου