13 Σεπ 2014

Μέση Ανατολή: το «ισλαμικό κράτος» ως δικαιολογία δυτικής επέμβασης και ως πραγματικότητα



Το ότι ο Ομπάμα επέλεξε την επέτειο της 11/9 για να εξαγγείλει, και πάλιν, μια εκστρατεία εναντίον του «Ισλαμικού Κράτους» (του σχήματος που προηγουμένως ονομαζόταν ISIS) δεν ήταν παράδοξο. Σαν θέαμα ταίριαζε. Το τί ακριβώς,όμως, σήμαινε παραμένει ανοικτό. Στο διεθνές πλαίσιο, διαμορφώνονται ήδη 2 θέσεις: η μια υποστηρίζει ότι έμμεσα ο ISIS είναι ένα φαινόμενο το οποίο, αν δεν το κατασκεύασαν, τότε το άφησαν να αναπτυχθεί οι ΗΠΑ, για να το χρησιμοποιήσουν μετά για νέα παρέμβαση στην περιοχή. Η άλλη άποψη, αυτή που προάγει το δυτικό θεαμα, είναι ότι ο ISIS είναι ένας τεράστιος κίνδυνος για την σταθερότητα, και άρα πρέπει να υπάρχει επέμβαση

Η επίσημη δυτική θεωρία
Η επίσημη δυτική θεωρία για τον κίνδυνο που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί ο ISIS δεν έχει τεκμηριωθεί ουσιαστικά ακόμα, πέρα από τα θεάματα των ΜΜΕ. Η τελευταία καταγραφή λ.χ. της CIA  ισχυρίζεται ότι ο στρατός του ISIS είναι γύρω στις 30,000. Είναι δύσκολο να αντιληφθεί κάποιος γιατί μερικές έστω δεκάδες χιλιάδες είναι τόσο επικίνδυνοι. Όπως είναι παράδοξο το φαινόμενο του εξοπλισμού τους. Διότι η εισροή πιστών από την Δύση δεν λέει και τίποτα. Ένας νεαρός από μια δυτική πόλη γιατί θα είναι πιο επιτυχημένος στο πόλεμο από ένα  Ιρακινό – προφανώς η διαφορά έγκειται στα όπλα που έχει. Ο μόνος τομέας στον οποίο η δυτική αφήγηση έχει μια κάποια φάση είναι το γεγονός ότι η εν λόγω οργάνωση κατάφερε να αναπτυχθεί ραγδαία και να εκτοπίσει τις υπόλοιπες ισλαμικές ομάδες που προτιμούσαν οι δυτικοί. Και στο Ιράκ κατάφερε επίσης να φτιάξει δεσμούς με την σουνιτικη κοινότητα. Το ότι βιώνεται σαν επικίνδυνο το κίνημα, φαίνεται και από την προθυμία μερικών από τα αραβικά κράτη να το αντιμετωπίσουν. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κινδυνεύει κάποιος στη Δύση – μπορεί και να σημαίνει και πάλι ότι οι φιλοδυτικές μοναρχίες έχουν χάσει το παιχνίδι της οργάνωσης ισλαμικών ομάδων. Κατά τα άλλα, το δυτικό θέαμα είναι διάτρητο. Κατ’ αρχήν υπάρχει η εμπειρία του Ιράκ το 2003 στο οποίο δεν υπήρχε ισλαμικό ένοπλο κίνημα και το έφτιαξε ακριβώς η δυτική επέμβαση. Ακολούθως, η Δύση συνεργάστηκε μια χαρά με τους ισλαμιστές στη Λιβύη (και άφησε την χώρα στην βία τους), ενώ ουσιαστικά οι βασικές πηγές αρχικής χρηματοδότησης του ISIS ήταν σαφώς δυτικές, αφού το κίνημα απλώθηκε, χρησιμοποιώντας τις δυτικές προσπάθειες να ανατραπεί ο Άσσαντ.

Το σενάριο της δυτικής συνομωσίας
Αν παρακολουθούσε κάποιος τα αγγλικά ΜΜΕ, όταν έκανε την ανακοίνωση ο Ομπάμα, θα διαπίστωνε ότι, ενώ η αναφορά του στη Συρία ήταν διστακτική, αυτή ακριβώς η είδηση, προβλήθηκε πρώτη. Σαν είδος καλλιέργειας κλίματος. Το ότι τα βρετανικά ΜΜΕ τείνουν επίσης προς την αναπαραγωγή του κυβερνητικού μηνύματος, είναι ήδη σαφές από τις τελευταίες επιδόσεις τους στην περιγραφή είτε της κατάστασης στη Λιβύη το 2011, είτε στη Συρία πρόσφατα. Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετοί μη-δυτικοί παρατηρητές, αλλά και δυτικοί που είναι ενάντια στις επεμβάσεις, τονίζουν ότι ο ISIS είναι «πολύ βολικός» για να είναι τυχαίος. Ξαφνικά, εμφανίζεται μετά την ήττα της Δύσης στην Συρία, και με την απώλεια του Ιράκ =μετά την αποχώρηση του αμερικανικού στρατού- και έγινε δικαιολογία για να πιέσουν οι ΗΠΑ να αντικατασταθεί ο Μάλικι, ενώ τώρα λειτουργούν ακριβώς σαν δικαιολογία για να μπορεί να επέμβει η Δύση και στη Συρία με την δικαιολογία της καταστολής του ISIS. Το ευρύτερο σενάριο εδώ έχει σαφείς ιστορικές παραπομπές: η Δύση και ιδιαίτερα οι ΗΠΑ έχουν επενδύσει στον πιο οπισθοδρομικό ισλαμισμό από πολύ παλια. Στήριξαν το καθεστώς της Σαουδικής Αραβίας, που είναι το πρότυπο των ισλαμιστών, και αυτό το καθεστώς άμεσα ή έμμεσα χρησιμοποιούσε τους ισλαμιστές για να διευκολύνει την διαμάχη του είτε με τους κοσμικούς άραβες [όπως τον Νάσερ] ήτους σύμμαχους της ΕΣΣΔ (τους  αντίπαλους δηλαδή των ΗΠΑ). Και το κλασικό παράδειγμα είναι το Αφγανιστάν, όπου αναπτύχθηκε η Αλ Κεντά – η οποία μετά εμφανίστηκε ως αντίπαλος των ΗΠΑ και ήταν μια βολική δικαιολογία για την εισβολή στο Ιράκ – άσχετο αν το Ιράκ δεν είχε καμία σχέση με την Αλ Κάιντα. Σε αυτό το σενάριο οι ισλαμιστές λειτουργούν (συνειδητά ή μη) ως μηχανισμός προώθησης των αμερικανικών συμφερόντων.

Το πρότζεκτ που ξέφυγε από τον έλεγχο σε ένα ρευστό πολύ-πολικό κόσμο
Αν και το δεύτερο σενάριο είναι πιο τεκμηριωμένο, εντούτοις παραβλέπει και την δυναμική της επί του εδάφους πραγματικότητας. Είναι γεγονός, ότι όλες οι μαρτυρίες δείχνουν ότι αρχικά ο ISIS ήταν ένα «σαουδαραβικό πρότζεκτ» όπως το ονόμαζαν – σε αντίθεση με την παραδοσιακή Αλ Κάιντα στη Συρία που εθεωρείτο «πρότζεκτ του Κατάρ». Και είναι γενικά γνωστό ότι οι σαουδαραβικες μυστικές υπηρεσίες κάνουν περίπλοκους συνδυασμούς – ενώ ένα άλλο κύκλωμα ανάμεσα στους εύπορους πρίγκιπες κοκ, λειτουργεί και ως χρηματοδότης. Οπότε η οικονομική και στρατιωτική στήριξη μιας καλά δομημένης οργάνωσης από τη Σαουδική Αραβία είναι πιθανή - ιδιαιτερα στη διαμαχη με τους σιήτες, την οποία ενθαρρύνουν οι μοναρχίες το Κόλπου. Όμως, όπως και στο Αφγανιστάν σε κάποια φάση το ελεγχόμενο προτζεκτ αυτονομείται. Μερικοί στο εσωτερικό του μπορεί να διατηρούν σχέσεις με τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ ή της Σαουδικής Αραβίας, αλλά η αυτόνομη δυναμική παίζει και με τις συγκυρίες. Στην περίπτωση του ISIS στο Ιράκ, η βολική συγκυρία ήταν η καταστολή του κινήματος των σουνιτών που άνοιξε πια την πόρτα σε μια δυναμική οργάνωση να λειτουργήσει καταλυτικά. Και η ηγεσία του ISIS φάνηκε να είναι πολύ πρακτική πολεμικά – αφού κατέλαβε διάφορες περιοχές τις άφησε ντε φάκτο στην αυτοδιοίκηση τοπικών παραγόντων, η τέως αξιωματούχων του Μπαάθ, ενισχύοντας έτσι την τοπική αποδοχή. Τι θα γίνει αν το «Χαλιφάτο» αναγκαστεί να σταματήσει τον πόλεμο και να κυβερνήσει, είναι άγνωστο. Αλλά όπως συνέβηκε και στο Αφγανιστάν με τους Ταλεμπάν [που ήταν αρχικά πρότζεκτ των πακιστανικών μυστικών υπηρεσιών] κατάφεραν να επιβληθούν με το επιχείρημα της «τάξης» μετά από μια παρατεταμενη περίοδο πολέμων. Και η δυναμική επιβίωσης των Ταλεμπάν ίσως να είναι και ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο μπορεί να κερδίσει μακροπρόθεσμα ακόμα και απεναντι σε στρατιωτικη επεμαβση το ISIS.

Αν δεχτούμε, λοιπόν, ότι ο ISIS είναι ένα δυτικό-σαουδαραβικο προτζεκτ που αυτονομήθηκε, αυτό που αξίζει να δει κάποιος τώρα είναι πως διαμορφώνεται η περιοχή με ένα τέτοιο ασύμμετρο παίκτη – μια παράδοξη μηχανή πόλεμου. Σήμερα οι ΗΠΑ δεν ασκούν ηγεμονία στην περιοχή. Ακόμα και οι Σαουδάραβες κρατούν αποστάσεις. Και παρά τα όσα μπορεί να πει κάποιος για τον Ομπάμα, το γεγονός είναι ότι και ο ίδιος αντιλαμβάνεται, και το λέει, ότι οι ΗΠΑ πρέπει να μάθουν να λειτουργούν στην μετά-αυτοκρατορική εποχή. Αυτό είναι μια αναγνώριση του πολύ-πολικού κόσμου που διαμορφώνεται. Και σε αυτό το πλαίσιο η απροθυμία της Τουρκίας, του αλλού στρατηγικού εταίρου της Δύσης, να δεχθεί να συμμετάσχει στην εκστρατεία εναντίον του ISIS, είναι ενδιαφέρουσα. Και γιατί η Τουρκία βοήθησε και διευκόλυνε την ανάπτυξη της οργάνωσης, αλλά και γιατί τώρα λειτουργεί και αυτόνομα από τη Δύση, αλλά και φαίνεται να επενδύει στους οπαδούς της οργάνωσης – ή τουλάχιστον στην απόσταση από μια νέα δυτική επέμβαση.


Αυτή η αυτονόμηση από τη Δύση είναι μια ευρύτερη τάση – όπως και η διάχυση του ισλαμισμού. Οι μοναρχίες, οι παραδοσιακοί σύμμαχοι της Δύσης, ανησυχούν για την εσωτερική επίδραση είτε των κοσμικών αιτημάτων για αλλαγή, είτε αντίθετα των ισλαμικών πιέσεων για πιο πουριτανική αντίδραση – και ιερό πόλεμο με βασικό στόχο τόσο τους κοσμικούς αλλα και το Ισραήλ. Σε αυτό το κλίμα, η Τουρκία θέλει να εμφανιστεί ως το εναλλακτικό πρότυπο στην περιοχή. Και σε αυτό το πλαίσιο, είναι και το σουνιτικό κράτος που προωθεί τις σχέσεις του με το Ιράν. Οι ισλαμιστές, από την άλλη, αναπτύσσονται με βαση τα δίκτυα που τους στηρίζουν για δεκαετίες, αλλά τώρα μπροστά στην κρίση των δομών, προκύπτουν ρωγμές από τη βόρεια Αφρική μέχρι τη Μεσοποταμία για παρεμβάσεις. Σε ένα ελεγχόμενο επίπεδο, οι αμερικανοί μπορούν να τους χρησιμοποιούν [όπως έκαναν στην Λιβύη για να απαλλαγούν από ένα καθεστώς που προωθούσε την αφρικάνικη αυτονομία] αλλά σε άλλες περιπτώσεις η «πολεμική μηχανή» είναι ανεξέλεγκτη. Δεν σημαίνει ότι είναι παράλογη – η εκτέλεση του αμερικανού δημοσιογράφου, ήταν ένα έξυπνο μήνυμα. Οι δυτικοί μπορεί να έμειναν στη βία του αποκεφαλισμού, αλλά οι μουσουλμάνοι είδαν ένα αμερικανό ντυμένο όπως οι κρατούμενοι στο Γκουαντάναμο, να εκτελείται.  Η δυσκολία αυτής μορφής οργάνωσης θα είναι να σταθεροποιηθεί. Αλλά είναι ένας ακόμα παράγοντας σε μια περιοχή που αλλάζει,  με φοντο τη βία που έχει συσσωρευτεί μετά από τόσες δεκαετίες επεμβάσεων και ισραηλινών σφαγών. Αυτό που μπορεί να αντιπαραβληθεί σε μια τέτοια πολεμική μηχανή - και στους άτυπους σπόνσορές της- είναι μια άλλη τοπική πολεμική μηχανή από την ιδια κοινωνια.  Η νίκη των κοσμικών στην Συρία ίσως να ήταν μια αρχική απάντηση. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου