7 Σεπ 2014

Το νέο πλαίσιο στην Ουκρανία: η σαρωτική αντεπίθεση, η ντε φάκτο αναγνώριση της αυτονομίας της «ανατολής» και του γεωπολιτικού συνόρου, και η σημειολογία της εξέγερσης


Η αντεπίθεση των πολιτοφυλάκων συνεχίστηκε και τη βδομάδα που πέρασε και έφτασαν συμβολικά στα προάστια της Μαριούπολης – και τα δυτικά ΜΜΕ μετέδιδαν με ένα τόνο απελπισίας ότι μετά ακολουθούσε η σύνδεση με την Οδησσό. Από τα μέσα της βδομάδας, ωστόσο, ήταν φανερό ότι παρά τους λεονταρισμούς μερικών στη Δύση, τα δεδομένα επί του εδάφους ήταν πια σαφή. Έγινε μια τηλεφωνική συνομιλία Πούτιν-Ποροσένκο ως συνέχεια των συζητήσεων στο Μινσκ και ο Πούτιν ουσιαστικα ανακοίνωσε τους όρους της εκεχειρίας. Και την επομένη, επικυρώθηκαν με συμφωνία της κυβέρνησης του Κίεβου και των εκπροσωπών των Λαϊκών Δημοκρατιών του Ντονμπάς και του Λουχάνσκ. Η συμφωνία κωδικοποιεί την ντε φάκτο αποδοχή/αναγνώριση των αρχών των δυο εξεγερμένων περιοχών όσο αφορά στα εσωτερικά της Ουκρανίας. Όσο αφορά στα εξωτερικά γεωπολιτικά δεδομένα είναι σαφές ότι η Ρωσία και η Γερμανία εξασφάλισαν μια κατάπαυση του πυρός – και οι ΗΠΑ, παρά τους λεονταρισμούς των βρετανών και των εξαρτώμενών τους στην Πολωνία και στη Βαλτική, αποδέχθηκαν.

Η αντεπίθεση των πολιτοφυλάκων ή πως ο ΔΣΕ (Δημοκρατικός Στρατός) κέρδισε, αυτή τη φορά, την «μαχη στον Γραμμο»
Στο αποκορύφωμα του ελληνικού εμφυλίου το 1948, ο Δημοκρατικός Στρατός [ΔΣΕ] επέλεξε να δώσει τη μεγάλη του μάχη στην οροσειρά του Γράμμου. Αντιστάθηκε στρατηγικά, αλλά και ηρωικά -αν λάβει κανείς υπό  όψιν την ανισομέρεια των δυνάμεων- αλλά τελικά αναγκάστηκε να αποχωρήσει. Η αποχώρηση, ωστόσο, ήταν μια εντυπωσιακή στρατηγική κίνηση – ο ΔΣΕ απεγκλωβίστηκε και κατέλαβε το Βίτσι, μια άλλη περιοχή, και μετά από ένα συντονισμό επιθέσεων ανακατάλαβε και το Γράμμο. Ένα χρόνο μετά, ωστόσο, ο ΔΣΕ έχασε τον πόλεμο. Η ήττα του είχε να κάνει και με το ότι οι χώροι που έδινε την τελική μάχη ήταν ορεινές περιοχές – και άρα δεν είχε πια την δυνατότητα άντλησης νέων εφεδρειών – ενώ η διαμάχη με τον Τίτο απέκοψε ουσιαστικά τα βόρεια σύνορα. Η εξέγερση της νοτιανατολικής Ουκρανίας είχε αρκετά, σημειολογικά χαρακτηριστικά που παρέπεμπαν και στον ισπανικό και τον ελληνικό εμφύλιο. Η στρατηγική αντεπίθεση των εξεγερμένων από τις 25 Αυγούστου, ωστόσο, ήταν και έξυπνη στρατηγικά, και εντυπωσιακά επιτυχημένη. Το νότιο μέτωπο της κυβέρνησης έσπασε και ο πανικός ήταν πια έκδηλος. Αλλά η νίκη δεν ήταν βραχύβια, όπως στην βόρεια Ελλάδα το 1948 – οι εξεγερμένοι του Ντόνεσκ και του Λουχάνσκ είχαν αντίθετα τις βάσεις τους στις πόλεις, έτσι το ζήτημα των εφεδρειών ήταν ντε φάκτο λυμένο. Ταυτόχρονα, στο νέο ρευστό γεωπολιτικό πλαίσιο που δημιουργήθηκε, μπορεί η Ρωσία να διαχώρισε τη θέση από την εξέγερση -σε αντίθεση με την Κριμαία- αλλά τα ανοικτά σύνορα -οι εξεγερμένοι εστίασαν ακριβώς στον έλεγχο συγκεκριμένων περιοχών στα σύνορα- άφηναν τη δυνατότητα ενίσχυσης. Ακόμα και το συμβολικό κομβόι της ανθρωπιστικής βοηθείας ήταν σαφές μήνυμα ότι «η Ρωσία είναι εδώ». Η επίσημη Ρωσία, βέβαια, τήρησε τα δεδομένα θέσμια – οπότε οι δικαιολογίες της Δύσης ότι η ήττα στην ανατολική Ουκρανία ήταν αποτέλεσμα της επέμβασης της Ρωσίας, ήταν απλώς μετατόπιση. Οι ρωσικοί θεσμοί δεν εμπλάκηκαν, αλλά όπως συμβαίνει και με άλλα ρευστά σύνορα το κίνημα στήριξης των εξεγερμένων ήταν διάχυτο. Και τέτοιες αντιστοιχίες υπάρχουν σαφώς στη Μέση Ανατολή, αλλά και στο έγινε στην Ουκρανία μόλις πριν λίγους μήνες, όταν η Δύση ανέτρεψε την προηγουμενη κυβερνηση.

Για να κατανοηθεί το πλαίσιο της νίκης των πολιτοφυλάκων και τα συνεπαγόμενα, αξίζει να δει κάποιος την πορεία της εξέγερσης μέχρι τώρα.


Ιστορικό της εξέγερσης: από τις κινητοποιήσεις στις καταλήψεις – και η καταστολή με τα τάγματα εφόδου ακροδεξιών-ολιγαρχών

Η εξέγερση ξεκίνησε αρχές της άνοιξης, όταν πια έγινε εμφανής ότι το πραξικόπημα στο Κίεβο είχε μια διπλή ατζέντα – την επιβολή μιας σκληρής νεοφιλελεύθερης πολιτικής υπαγωγής στη Δύση μέσα από ένα εσωτερικό αυταρχικό καθεστώς, το οποίο θα βασιζόταν στην ακροδεξιά που νοσταλγούσε ανοικτά τη φασιστική πρακτική του παρελθόντος. Η εξέγερση με τη μορφή διαδηλωσεων και ακολούθως καταλήψεων δημόσιων κτιρίων, υιοθετώντας δηλαδή την ίδια πρακτική των φίλο-δυτικών και των ακροδεξιών. Και αποκαλύπτοντας την υποκρισία της Δύσης που ξαφνικά άρχισε να βλέπει στις καταλήψεις ξένο δάκτυλο, ενώ μόλις πριν λίγες βδομάδες έβλεπε στην ίδια πρακτική "λαϊκή εξέγερση".

Οι κινητοποιήσεις και οι καταλήψεις φάνηκαν να κορυφώνονται αρχές Μαΐου. Τότε, έγινε φανερό ότι οι τοπικές στρατιωτικές δυνάμεις, που αποτελούνταν από νεαρούς εκείνων των περιοχών, δεν είχαν πρόθεση να πολεμήσουν ενάντια στην εξεγερση. Και αυτό φάνηκε και στο Σλαβυάνσκ και την ευρύτερη βόρεια περιοχή της εξέγερσης. Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο και την διευρυνόμενη, όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά και ριζοσπαστικά -όσον αφορά στα αιτήματα- εξέγερση, ανάλαβαν την πρωτοβουλία οι ολιγάρχες οι οποίοι άρχισαν να φτιάξουν δικά τους τάγματα θανάτου -ανάλογα της λατινικής Αμερικής- είτε από ακροδεξιούς, είτε από φανατικούς οπαδούς ομάδων που ελέγχουν. Αυτές οι ομάδες εξαπέλυσαν μια εκστρατεία τρομοκράτησης στο Χάρκοβο, ενώ οδήγησαν και στην σφαγή της Οδησσού. Επιβλήθηκε τότε ένα είδος κράτους καταστολής σε εκείνες τις περιοχές – ανάλογο του τι ακολούθησε τα Δεκεμβριανά του 44 στην Ελλάδα. Αλλά  συμβολικά, ιδιαίτερα όσον αφορά στην Οδησσό, το σκηνικό για τους αντίπαλους του Κιέβου, έμοιαζε και με το Πολυτεχνείο του 1973 στην Ελλάδα.

Αξίζει να αναφερθεί, αφού οι πολιτοφυλακές είναι στη Μαριούπολη πια, ότι και εκεί έγινε μια σφαγή όταν μέλη της τοπικής αστυνομίας αρνήθηκαν να συμμετέχουν σε καταστολή και στάλθηκε εναντίον τους μονάδα που τους επιτέθηκε με αποτέλεσμα αρκετούς νεκρούς. Στο τότε κλίμα, ο πιο γνωστός ολιγάρχης της περιοχής, ο Αχμάτωφ άρχισε να προσπαθεί να χρησιμοποιήσει του εργαζόμενους του για να πετύχει ένα είδος συμβιβασμού. Όταν όμως αφαιρέθηκαν τα οδοφράγματα, σε λίγες βδομάδες τα στρατεύματα του Κίεβου επιτέθηκαν ξανά. Η προσπάθεια ωστόσο του Αχμάτωφ μπλοκαρίστηκε στο Ντόνεσκ, όπου αντίθετα άρχισε να αναπτύσσεται το αίτημα για «κοινωνική δημοκρατία» και εθνικοποίηση του ιδιωτικοποιημένου δημόσιου πλούτου.


Η Ρωσία φάνηκε να δείχνει ότι θα αναγνώριζε τον Ποροσένκο, αν έκανε κινήσεις συμβιβασμού. Δήλωσε και ότι σέβεται τα αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων στην ανατολή – αλλά κράτησε απόσταση από την αναγνώριση. Ζήτησε συνομιλίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρώτη κίνηση του Ποροσένκο ήταν μια πρόσφορα ανακωχής, αλλά με την προϋπόθεση να καταθέσουν τα όπλα οι εξεγερμένοι. Ουσιαστικά δήλωνε ότι δεχόταν μεν την ομοσπονδία, αλλά ότι θα προσπαθούσε να ανακαταλάβει στρατιωτικά τις περιοχές. Αυτή ήταν βέβαια και η κυρίαρχη άποψη στην νέα εξουσία του Κιέβου.  Οπότε, ακολούθησε μια επίθεση στην οποία συμμετείχαν τα τάγματα που έφτιαξαν οι ακροδεξιοί και οι ολιγάρχες. Έτσι, κατελήφθη -ή αποσύρθηκαν οι αντάρτες- το Σλαβυάνσκ στο βορρά και η Μαριούπολη στο νότο. Η επίθεση εναντίον των μεγάλων πόλεων, του Ντόνεσκ και του Λουχάνσκ έγιναν παράλληλα με την επίθεση στη Γάζα - και υπήρχε μια ενδιαφέρουσα διασταύρωση στην αντίληψη τους για τα μη-δυτικά κοινά. Ο εμφανής στόχος του Ποροσένκο, αλλά και της Δύσης ήταν εμφανώς να τρομοκρατήσουν τον πληθυσμό και οδηγήσουν στην κατάρρευση της αντίστασης.

Η πραγματική ήττα του Κιέβου ήρθε στις μεγάλες πόλεις.  Ενώ ένα εκατομμύριο κατέφυγε στη Ρωσία, ψηφίζοντας, δηλαδή, ξεκάθαρα με ποιούς ήταν στο πόλεμο, στις πόλεις παρέμειναν ακόμα δεκάδες χιλιάδες μαζί με τις πολιτοφύλακες. Παρακολουθώντας τη στρατηγική τους, ιδιαίτερα μετά την ανάληψη της ηγεσίας των Λαϊκών Δημοκρατιών από τους ηγέτες των στρατιωτικών, ήταν εμφανές ότι λειτουργούσαν αμυντικά ετοιμάζοντας κάτι. Ενώ πρόβαλαν την εικόνα των θυμάτων, και έτσι ουσιαστικά δημιουργούσαν και ένα κλίμα ταύτισης – έστω και έξω από το δυτικό κόσμο – ταυτόχρονα φαίνονταν να ενισχύουν τη σημειολογική τους εικόνα. Ενώ από την μια υιοθετήθηκαν ρωσικά σύμβολα, ταυτόχρονα η παραπομπή στο σοβιετικό παρελθόν, αλλά και στη ριζοσπαστική αριστερά ήταν έντονη. Η προβολή λ.χ. των Διεθνών εθελοντών από την Ισπανία ήταν εμφανής παραπομπή σε ένα είδος ευρύτερης -πέρα από τη σλαβική- αλληλεγγύη.

Η αντεπίθεση, οι εφεδρείες και η περικύκλωση των ακροδεξιών ταγμάτων
Έτσι, όταν ξέσπασε η αντεπίθεση ο στρατός του Κιέβου πιάστηκε στον ύπνο. Εκεί που πολιορκούσε για μέρες μια πόλη, και φαινόταν να κερδίζει με βάση την υπεροπλία σε πυροβολικό, ξαφνικά τα στρατεύματα φάνηκαν να εγκλωβιζόταν από κινητές ομάδες πολιτοφυλάκων. Σε εκείνο το πλαίσιο, υπήρξε και ένα ενδιαφέρον επεισόδιο που δείχνει και τις ενδεχόμενες background  κινήσεις του Ποροσένκο. Σε κάποιο πρώτο στάδιο ο ηγέτης του Δεξιού Τομέα άρχισε να απειλεί και πάλι την κυβέρνηση – και άφησε να εννοηθεί ότι κάποιοι στο υπουργείο άμυνας διέρρεαν τις θέσεις των ακροδεξιών στους πολιτοφύλακες, οι οποίοι εστίαζαν τις επιθέσεις τους σε αυτούς. Το κίνητρο ήταν εμφανές. Αν αποδεκατίζονταν οι ακροδεξιοί, η εξουσία του Κίεβου θα είχε περισσότερη συνοχή - άρα και ευελιξία. Και τουλάχιστον θα ήταν πιο ανεχτή στους γερμανούς -που στηρίζουν το Κλιτσκό παρά τους νέο-ναζί- αφού η ακροδεξιά ήταν και πιο εξαρτώμενη από τους αμερικανούς. Όταν ξεκίνησε η αντεπίθεση στις 25 του Αυγούστου, ξαφνικά μια μεγάλη μονάδα των ακροδεξιών εγκλωβίστηκε σε μια πόλη. Τότε, έγιναν και εκδηλώσεις στο Κίεβο από ακροδεξιούς ενάντια στον Ποροσένκο. Επενέβηκε, τότε, ο Πούτιν και πρόσφερε τη λύση ανάποδα – να δημιουργηθούν τώρα «ανθρωπιστικοί διάδρομοι» για τα στρατεύματα του Κιέβου. Οι στρατιώτες των κανονικών μονάδων δεν φάνηκαν να έχουν ιδιαίτερους ενδοιασμούς να παραδώσουν τα όπλα ή να διαφύγουν μέσω Ρωσίας. Οι ακροδεξιοί προσπάθησαν να φύγουν με το οπλισμό και τα μηχανοκίνητα άρματά τους – και αποδεκατίστηκαν. Ήταν μια καθαρή νίκη, αλλά και μια βολική εκκαθάριση για την νέα εξουσία του Κιέβου.
Ιδού μια περιγραφή των γεγονότων από το μπλοκ «αντιφασιστική καμπάνια» που στηρίζει την εξέγερση:
«Σε συντριβή άνευ προηγουμένου κατέληξε η περίπτωση της περικύκλωσης χιλιάδων δυνάμεων του ουκρανικού στρατού και των παραστρατιωτικών φασιστικών ταγμάτων στην περιοχή του Ilovaysk (περιφέρεια Donetsk).
Υπενθυμίζουμε ότι η πρωτοβουλία Πούτιν για “ανθρωπιστικό διάδρομο” για τον απεγκλωβισμό των περικυκλωμένων στο Ilovaysk ουκρανικών μονάδων έγινε δεκτή από τις πολιτοφυλακές του Donetsk υπό τον όρο ότι οι αποχωρούντες θα παρέδιδαν όλο τον εξοπλισμό τους προκειμένου να μην ξαναχρησιμοποιηθεί εναντίον του λαού του Ντονμπάς. Παράλληλα, η ουκρανική κυβέρνηση θα απελευθέρωνε τους εννέα Ρώσους αλεξιπτωτιστές που είχαν συλληφθεί σε ουκρανικό έδαφος την περασμένη εβδομάδα.
Την ώρα που οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονταν, μικτές μονάδες των φασιστικών ταγμάτων προσπάθησαν με μια κοινή επιχείρηση να σπάσουν τον δακτύλιο των πολιτοφυλακών. Το αποτέλεσμα ήταν βαριές απώλειες για τα φασιστικά τάγματα “Azov”, “Donbass”, Dnieper-1″ κ.ο.κ. Όσοι σώθηκαν καταγγέλουν την ουκρανική κυβέρνηση ότι συμφώνησε κάτω από το τραπέζι για την καταστροφή τους προκειμένου να αφεθούν ανέγγιχτες τακτικές μονάδες του ουκρανικού στρατού.
Όποια και να ‘ναι η αλήθεια, το Ilovaysk σήμανε την καταστροφή μερικών εκ των πιο αξιόμαχων μονάδων της ουκρανικής κυβέρνησης και του ολιγάρχη Kolomoisky που χρηματοδοτούσε φανερά αρκετές εξ αυτών. Οι απώλειές τους σε έμψυχο υλικό ήταν της τάξης των εκατοντάδων ενώ σχεδόν το σύνολο του στρατιωτικού τους εξοπλισμού πέρασε στα χέρια των πολιτοφυλακών.

Οι αιχμάλωτοι βρέθηκαν τώρα μπροστά σε αυτούς που βομβάρδιζαν – ήταν μια καταλυτική στιγμή για το αίσθημα δικαίου των ανατολικών, αλλά και για το αίσθημα ιστορικής συνέχειας.
Βίντεο που δείχνει αιχμαλώτους απ’ την πλευρά των θυτών να έρχονται ενώπιος-ενωπίω με τα μέχρι πρότινος αθώα θύματά τους, τον λαό του Ντονμπάς (αγγλικοί υπότιτλοι)


Το γεωπολιτικό πλαίσιο: η Ουκρανία ως σύνορο διαπραγματεύεται στο Μινσκ και το νέο πλαίσιο μέσα από το οποίο μιλά ο Πούτιν
Τα ότι ο Ποροσένκο δεν έχει περιθώρια ελιγμών είναι σαφές. Οι συνομιλίες για το φυσικό αέριο είναι ακόμα στον αέρα και οι ευρωπαίοι-γερμανοί είναι σαφείς ότι δεν θα ανεχθούν από το Κίεβο να εμποδίσει την παροχή φυσικού αερίου. Άρα, αφού ο στρατός έχασε στα ανατολικά, είναι διατεθειμένος να  δώσει αυτονομία και ομοσπονδία, αναγνωρίζοντας πια ντε φάκτο την αυτονομία των συγκεκριμένων περιοχών. Το ότι οι συνομιλίες έγιναν στο Μινσκ, δεν είναι τυχαίο. Η Λευκορωσία είναι βασικό στέλεχος της Ευρωασιατικής ένωσης, στην οποία λ.χ. θα θέλουν να έχουν σύνδεση οι Λεκές Δημοκρατίες -«ειδικό καθεστώς» όπως ήδη άρχισε να διαμορφώνεται η νέα φρασεολογία- είναι η έδρα της συνάντησης, αναγνωρίζοντας τη γεωπολιτική θέση της Ουκρανίας. Ταυτόχρονα, την εισήγηση, σε στυλ Κατάρ, για ανοικοδόμηση της ανατολικής Ουκρανίας από ένα ταμείο το οποίο θα ενίσχυε η Ευρωασιατική Ένωση, ήρθε από το Καζακστάν, τον άλλο βασικό εταίρο. Η Ρωσία μιλούσε και αυτή, τώρα, μέσω σύμμαχων. Οι προσπάθειες των μερικών δυτικών για νέες κυρώσεις αποτελούν εν μέρει πίεση της πλευράς που έχασε σε αυτό το κύκλο – αλλα και ένα είδος μάχης οπισθοφυλακής.

Η νέα σημειολογία της Αριστεράς
Πέρα από τη γεωπολιτική, αξίζει να αναφερθεί και το σημειολογικό πλαίσιο για την αριστερά. Είναι η πρώτη φορά μετά το 1989, που οι κόκκινες σημαίες κυκλοφορούν ως σύμβολα της εξέγερσης ανθρώπων που είναι έτοιμοι να θυσιαστούν για τις ιδέες τους και την πραγματικότητα που εκπροσωπούν. Ο νέος αριστερός μύθος που κτίζεται πάνω στις λαϊκές πολιτοφύλακες και τους μάρτυρες της Οδησσού, είναι σαφής. Ένα δείγμα είναι και το ακόλουθο απόσπασμα από ελληνικό έντυπο:

Μνήμη της αντίστασης στην Οδησσό

του Κώστα Γούση,  αναδημοσίευση από το Περιοδικό

Ο Andrey Brazhevsky στις 30 Αυγούστου θα γιόρταζε τα 27α γενέθλιά του.
Πόσο θα θέλαμε, αγαπημένε μας Μαγιακόφσκι, ο στίχος «όλα στην Οδησσό έγιναν» να μας θυμίζει σύννεφα με παντελόνια, άψογα τρυφερούς εραστές, τζοκόντες που πρέπει να κλαπούν. Κι όμως από τις 2 Μαΐου του 2014 η μακρινή και πένθιμη Οδησσός θα μας θυμίζει για τώρα και για πάντα τη θηριωδία των νεοναζιστών του Δεξιού Τομέα, την οργανωμένη δολοφονική επιχείρηση στο κτίριο των συνδικάτων. Τα δυτικά μέσα έγραψαν για 48 νεκρούς. Οι μαρτυρίες μιλούν για πολύ περισσότερους.


Είναι σίγουρο, Βαλόντια, ότι πρώτος εσύ πλάι στους έρωτες θα έγραφες για τη δοξασμένη από ήρωες Οδησσό. Την πόλη που έδειξε ότι και σε τούτη ακόμη την αντιηρωική εποχή μας υπάρχουν άνδρες και γυναίκες που δεν αφήνονται έρμαια της δειλίας. Οι πεσόντες στο κτίριο των συνδικάτων θα ταρακουνάνε πάντα τη συνείδησή μας θυμίζοντας εκείνους κι εκείνες. Που δεν τρέμουν μην τυχόν και πάρουν την ευθύνη, που δεν κρύβονται πίσω από εντολές, που όταν γίνονται σφαγές δεν παριστάνουν ότι δεν ακούνε μήτε κλάμα μήτε θρήνο, που δεν κοιτάνε μόνο τη δουλειά τους, που δε δένουν το λιοντάρι με τα’ αρνί και δε συμφιλιώνουν το ποντίκι με τη γάτα. Άνδρες και γυναίκες που είτε είχαν την τύχη να διαβάσουν το ποίημα σου για τους δειλούς είτε όχι, το έκαναν πράξη.
«Σύντροφε τι τρέμεις; Τι συμβαίνει λοιπόν; Στο ενυδρείο θέλεις να σε βάλω; Η επανάσταση απαιτεί, να υπάρχει θάρρος, θάρρος, και άλλη μια φορά θ-ά-ρ-ρ-ο-ς.»
Ο Andrey Brazhevsky ήταν ένας απ’ αυτούς που είχαν το θάρρος.

Ο Andrey Brazhevsky στις 30 Αυγούστου θα γιόρταζε τα 27α γενέθλιά του.»


Ο χάρτης της προέλασης των πολιτοφυλάκων αρχές Σεπτεμβρίου
(στο σχετικό κείμενο γίνεται επίσης μια κριτική αξιολόγηση της εκεχειρίας από μια ουκρανική αριστερή ομάδας με στόχο την διεύρυνση της εξέγερσης)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου