27 Σεπ 2014

Μέση Ανατολή: οι ΗΠΑ κάνουν τον συντονιστή των εμιράτων ενάντια στην ιδεολογία των κρατών τους Ή Πως το «ισλαμικό κράτος» είναι μια ασύμμετρη απειλή και ένα βολικό, συγκυριακά, «γεγονός» για τις περιφερειακές δυνάμεις


Η Αραβική μνήμη και η δυτική αποσπασματική εικόνα χωρίς συνέχεια
Την περασμένη βδομάδα οι φήμες, στη Μέση Ανατολή, οι οποίες ξαπλώνονται πια μέσω των social media εστίαζαν στα σημεία που δείχνουν ότι οι ΗΠΑ μαζί με τον τοπικό τους σύμμαχο, την Σαουδική Αραβία, είχαν κατασκευάσει το «Ισλαμικό Κράτος» (ΙΣ).
https://www.youtube.com/watch?v=piN_MNSis1E    US Key Man in Syria Worked Closely with ISIL and Jabhat al-Nusra

Σε αντίθεση με το κοινό στη Δύση που δεν έχει πια ιστορική μνήμη, οι άραβες αυτό το έχουν σίγουρα – όσο και αν το ξεχνούν οι αντίπαλοι τους. Οπότε η εικόνα των ΗΠΑ να βομβαρδίζουν πάλι το Ιράκ και την Συρία – και μάλιστα την ισλαμική οργάνωση να εξαπολύει επίθεση στους κούρδους, και πάλι, για να δώσει δικαιολογία στις ΗΠΑ να βομβαρδίσουν δεν μπορεί να παραβλεφθεί εύκολα. Μόλις πριν ένα χρόνο, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν κατάφερε να βομβαρδίσει τη Συρία και τώρα οι ισλαμιστές της προσέφεραν την χρυσή ευκαιρία να αρχίσει να το κάνει. Η εικόνα δε του βομβαρδισμού του Ιράκ, και πάλι, ξεσήκωσε ακόμα και τους σιήτες – οι οπαδοί του Σαντρ κατέβηκαν σε μαζικό συλλαλητήριο στη Βαγδάτη ενάντια στην αμερικανική κατοχή ή την επιστροφή της.
Ένα καρτούν που κυκλοφόρησε είναι χαρακτηριστικό.



Από την άλλη, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι τα δεδομένα άλλαξαν – τώρα ουσιαστικά οι ΗΠΑ πολεμούν ενάντια στους μέχρι πρόσφατα σύμμαχους τους. Αλλά και καλή ποιός μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν είναι απλώς μια ακόμα κίνηση και αύριο θα θυμηθούν πάλι κάποιο άλλο ψέμα, που θα κατασκευαστεί θα σερβιριστεί και φυσικά θα "συγκινήσει" κλπ τα πάντα πρόθυμα κοπάδια των καταναλωτών εικόνων στη Δύση;

Η στάση της Σαουδικής Αραβίας και των εμιράτων: η άμυνα των πετροδολαριων ενάντια στο μέλλον – εκεί που η νεωτερικοτητα αναβλήθηκε με τις ευλογίες της Δύσης
Αξίζει να δούμε σε αυτό το πλαίσιο πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις των περιφερειακών δυνάμεων και τι δείχνουν οι αναδυόμενες ισορροπίες. Στην Μέση Ανατολή αυτή την περίοδο υπάρχουν 3 περιφερειακές δυνάμεις – το Ιράν, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία. Ουσιαστικά, οι δυτικές επεμβάσεις έχουν καταστήσει τον αραβικό κόσμο χωρίς κοσμική περιφερειακή δύναμη μετά το ξήλωμα της ιρακινής κοινωνίας και την ανατροπή του Καντάφι, ο οποίος λειτουργούς εν μέρει και σαν αυτόνομη φωνή αλλα και πηγή χρηματοδότησης. Η Αίγυπτος μετά τον Νασερ είναι εξαρτώμενη και η αλλαγή εξουσία το 2011 δεν οδήγησε σε τίποτα το ιδιαίτερο μέχρι τώρα παρά σε εναλλαγή εξαρτήσεων. Η Σαουδική Αραβία είναι ένα καθεστώς το οποίο είναι διατεθειμένο να κάνει τα πάντα για να συντηρήσει όσο γίνεται τον εαυτό του – συνεργάζεται υπόγεια με το Ισραήλ, επενδύει σε αμερικανικές τράπεζες ενώ στελέχη της ελίτ του χρηματοδοτούν τη Αλ Καιντα και το ΙΣ  τώρα. Μετά από τις κινητοποιήσεις του 2011, έχει υιοθετήσει μια ακόμα διπλή πολιτική μορφή – από την μια στηρίζει ακραία κινήματα σαλαφιστων [με ιδεολογία όπως του ΙΣ] για να αντιμετωπίσει την Μουσουλμανική Αδελφότητα, ή κινητοποιεί στρατό, όπως στο Μπαχρέιν, για καταστολή κινητοποιήσεων, ενώ από την άλλη χρηματοδοτεί ισλαμιστές για να ανατρέψει ότι κοσμικό καθεστώς έμεινε στον αραβικό κόσμο. Και ταυτόχρονα, ενώ τα ΜΜΕ που χρηματοδοτούν τα πετροδόλλαρα στα αραβικά στηρίζουν την πιο συντηρητικη εκδοχή που υπάρχει για το Ισλάμ, οι αγγλόφωνες εκδοχές τους [και τα χρηματοδοτούμενα ΜΜΕ στο Λίβανο λ.χ.] το παίζουν φιλελεύθερα [!] για να εμπλέξουν τη Δύση στις εκστρατείες ανατροπής – όπως στην Συρία. Σε αυτό το πλαίσιο, η Σαουδική Αραβία είναι ικανή για τα πάντα – και να χρηματοδοτεί τον ΙΣ και να το βομβαρδίζει για να εμπλέξει τους σύμμαχους της στη Συρία. Όμως, γενικά, η Σαουδική Αραβία παρά την φαινομενικά  σχιζοφρενική της πολιτική, είναι σε αμυντική θέση.

Και την περασμένη βδομάδα αυτό φάνηκε στην Υεμένη, όταν μια εξέγερση μιας κοινότητας προσκείμενης σε σιητικές τάσεις κατάφερε να αλλάξει την κυβέρνηση και να επιβάλει τους όρους της [μάλιστα σε συνεργασία, όπως μεταδόθηκε, με την κοσμική νότια αντιπολίτευση] – και η Σαουδική Αραβία δεν μπόρεσε να αντιδράσει άμεσα όπως το 2011 στο Μπαχρέιν. Ένας από τους στόχους της Σαουδικής Αραβίας είναι η ενθάρρυνση της αντιπαράθεσης με τους σιήτες σαν "πράκτορες του Ιράν" – και αυτό γίνεται και για ιδεολογικούς λόγους [καλλιέργεια του διαιρεί και βασίλευε ανάμεσα στους άραβες με διαχωρισμό σουνιτών-σιητών] αλλά και γεωπολιτικούς λόγους [αφού σαφώς το Ιράν εμφανίζεται πια σαν η άλλη μουσουλμανική περιφερειακή δύναμη]. Όμως, η επίθεση των φίλο-σιητών Χουθί στην πρώτευσα Σαναά της Υεμένης ανάγκασε την κυβέρνηση να αναδιπλωθεί. Σε άλλες εποχές, η Σαουδική Αραβία θα πίεζε να μην γίνουν δεκτά τα αιτήματα των Χουθί – αλλά τώρα με τόσα ανοικτά μέτωπα, εμφανώς δεν μπορούσε πια να επιβάλει την δική της θέση.

Το Ιράν ως αναδυόμενη δύναμη και το φλερτ της Δύσης με τον «τέως εχθρό»
Η άλλη αναδυόμενη δύναμη με σαφή προοπτική είναι το Ιράν. Έχοντας αντέξει την δυτική πίεση για σχεδόν τρεις δεκαετίες, αλλά ιδιαίτερα την τελευταία περίοδο, το Ιράν εμφανίζεται πια όχι απλά σαν μια αυτόνομη πολιτική δύναμη στην περιοχή αλλα σαν ένας ευρύτερος παράγοντας στο κέντρο της Ασίας. Η επιρροή του ανάμεσα σε φίλο-σιητικες κοινότητες είναι εμφανής και διευκολύνει το γεωπολιτικό του εκτόπισμα. Από το Αφχανισταν μέχρι τον Λιβανο, το Ιράν έχει μια σαφή επιρροή. Η συμμαχία ότι με την Ρωσία την εποχή των δυτικών κυρώσεων είναι γνωστή – και επισφραγίστηκε με τη συνεργασία στήριξης της κυβέρνησης της Συρίας. Ταυτόχρονα η υποχώρηση των δυτικών πιέσεων έχει να κάνει και με την ανάγκη τους για συνεργασία πια με αυτήν την ντε φάκτο δύναμη αλλα και την επιρροή της σε χώρες όπως το Ιράκ – όπου η αμερικανική εισβολή έχει ουσιαστικά καθιερώσει την ιρανική επιρροή. Η εμφάνιση του ΙΣ ήταν, σε αυτό το πλαίσιο, και αποτέλεσμα της απελπιστικής κατάστασης στην οποία περιήλθε η ουνιτική κοινότητα έχοντας από την μια την ιρανική επιρροή και από την άλλη την απομόνωση της κοσμικής πτέρυγας της κοινότητας σε μια περιοχή, όπου ο ισλαμισμός γίνεται κυρίαρχο ρητορικό πεδίο. Σε αυτή την αντιπαράθεση το Ιράν συνεργάστηκε έμμεσα με τις ΗΠΑ για αντικατάσταση του Μαλικι σε μια απόπειρα να κατευναστεί η οργή των σουνιτών. Σε αυτό το πλαίσιο, αν οι ΗΠΑ χρησιμοποιήσουν η επιτρέψουν στα εμιράτα να χρησιμοποιήσουν την δικαιολογία ΙΣ για επίθεση στη Συρία εναντίον της κυβέρνησης και των κοσμικών, τότε η αντιπαραθεση θα ανοίξει και πάλι σε πολλαπλά μέτωπα. Αυτή η πτυχή λειτουργεί σαφώς σαν μηχανισμός αυτοσυγκράτησης των δυτικών – όπως και η στάση της Ρωσίας, η οποία από τη Συρία μέχρι την Ουκρανία έδειξε μια σαφή αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση των συμφερόντων και των σύμμαχων της. Και στην Συρία, ιδιαίτερα, η εικόνα των καταδιωκομενων χριστιανών που στηρίζουν το Ασσαντ θα είναι δύσκολη για του υποστηρικτές της επέμβασης.

Η Τουρκία σαν ο soft ισλαμικός παίκτης
Ο τρίτος παίκτης-δύναμη στην περιοχή είναι η Τουρκία η οποία φαίνεται μέχρι τώρα να είναι η πιο ανεκτική απέναντι στο ΙΣ. Ο ισλαμισμός του Ερτογάν είναι βέβαια πιο ήπιος από τον σαλαφισμο – αλλά γεωπολιτικά ο ΙΣ είναι και ένας χρήσιμος, για την ώρα, ασύμμετρος παίκτης για την Τουρκία. Η ίδια άλλωστε τον ενθάρρυνε μέσα στην συμμαχία των ισλαμιστών εναντίον του Άσσαντ, και στο παρόν στάδιο λειτουργεί ενάντια στο κουρδικό κίνημα διεκδίκησης αυτονομίας. Η συντριβή των κούρδων μαχητών πεσμερκα στο βόρειο Ιράκ, αλλά και ο πανικός των κούρδων της Συρίας, μπορεί να είναι και χρήσιμο κόλπο για επέμβαση, αλλά είνα και χρήσιμο εργαλείο για τον Ερτογάν για να κλείσει συμφωνία με τους κούρδους μέσα στα πλαίσια του τουρκικού κράτους. Ο ΙΣ, ουσιαστικά, υπονομεύει κάθε ιδέα για ανεξάρτητο κουρδικό κράτος. Κάτι τέτοιο [μια αυτόνομη κουρδική πολιτική οντότητα] υπόγεια το στήριζε μέχρι πρόσφατα το Ισραήλ – και μερίδα των αμερικανών, ενώ αντίθετα δεν το στηρίζει το Ιράν.

Όλοι χρειάζονται «κάποιους βάρβαρους» αλλά το παιχνίδι είναι και πραγματικό και μη ελεγχόμενο..
Αυτές οι γεωπολιτικές δυνάμεις έχουν μεν συμφέρον να εκλεχθεί το ΙΣ, αλλά ταυτόχρονα έχουν και να κερδίσουν με την παρουσία του – η Σαουδική Αραβία έχει ένα στρατό φανατικών εν δυνάμει χρήσιμο ενάντια σε κοσμικούς και σιήτες, η Τουρκία μια δύναμη  απειλή για τους κούρδους, αλλά και εν δυνάμει πίεση σε αντίπαλους, ενώ και το Ιράν, μπορεί να χρησιμοποιήσει το ΙΣ για να εκβιάσει υποχωρήσεις από την Δύση, αλλά και συσπείρωση των σιητών γύρω από την προστασία του.  Από την άλλη, δεν πρέπει να υποτιμά κάποιος και την δυναμική των ασύμμετρων δυνάμεων στην περιοχή. Το έχουν αποδείξει η Χαμάς και η Χιζμπολάχ που έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν μια πραγματική δυσκολία για το ισραηλιτικό κράτος. Ανάλογα θα μπορούσε, βέβαια, να πει κανείς και για την έστω και πολυκερματισμένη ιρακινή αντίσταση που δεν κατάφερε μεν να αποτρέψει τον εμφύλιο που οργάνωσαν οι αμερικανοί, αλλά κατάφερε να εκδιώξει τους αμερικανούς από τη χώρα. Και γενικότερα, ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας στις εξελίξεις είναι ο «αραβικός δρόμος» - ο οποίος μετά την χειραγώγηση των κινητοποιήσεων του 2011 είναι μεν πιο επιφυλακτικός, αλλά αναπόφευκτα θα εμφανιστεί και πάλι..


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου