14 Ιουν 2014

Το θέαμα «wow βγαίνουμε στις αγορές»: Όταν μερικοί ξεχνούν τη διαφορά ανάμεσα στις «διεθνείς αγορές» του 2011 και του 2014 – και την αντίστοιχη σχέση κυπριακών τραπεζών και ελληνικής οικονομίας. [Μια ακόμα επαναλαμβανόμενη σκηνή επιλεκτικής αμνησίας από τη Δεξιά, σαν παράσταση κάποιου που καμώνεται ότι δεν ξέρει τη λέξη «διεθνείς» και δεν θυμάται τη διατύπωση «αποκλεισμός λόγω έκθεσης των κυπριακών τραπεζών στην ελληνική κρίση»]



Η υποβάθμιση αντικατοπτρίζει την ένταση της κρίσης στην γειτονική Ελλάδα και τον κίνδυνο που αυτή προκαλεί στο κυπριακό τραπεζιτικό σύστημα και κατά συνέπεια στα δημόσια οικονομικά της Κύπρου» Chris Pryce, director in Fitch's Sovereign Group, μετά την υποβάθμιση, η οποία ήταν μέρος του κλίματος που οδήγησε στον αποκλεισμό της Κύπρου από τις αγορές το Μάιο-Ιούνιο του 2011.

Η ρητορική της κυπριακής δεξιάς για την κρίση κουβαλά μια αντίφαση και μια κωμική προσπάθεια απόκρυψης της πραγματικότητας, που επιβιώνει μόνο και μόνο γιατί η πλειοψηφία των ΜΜΕ δεν θέτει τα απλά ερωτήματα. Εν μέρει μπορεί η απουσία των λογικών ερωτημάτων να είναι αποτέλεσμα αγνοίας εκ μέρους των δημοσιογράφων – αλλά τέσσερα σχεδόν χρόνια μετά την ένταση της ευρωπαϊκής κρίσης που ήρθε και την Κύπρο, η επίκληση της άγνοιας είναι μάλλον δικαιολογία. Το όλο σκηνικό θυμίζει μερικές φορές την περίοδο του Μακαρθισμού στις ΗΠΑ, όπου οι ατεκμηρίωτες κορώνες μερικών περνούσαν για «αλήθειες» μέχρι που ένας δημοσιογράφος τόλμησε να ρωτήσει τον Μακάρθυ για τα τεκμήρια. Τότε, πάγωσε η ροή του παραποίησης.

Στην περίπτωση της κυπριακής κρίσης, είναι εντυπωσιακά τα ψέματα τα οποία αναμασούν πειθήνια οι περισσότεροι δημοσιογράφοι– οι περισσότεροι λ.χ. ακόμα δεν φαίνεται να ξέρουν ή να κατανοούν ότι ο ΕΛΑ είχε φτάσει στο σημερινό του ύψος το καλοκαίρι του 2012, όταν επικεφαλής της Λαϊκής ήταν ο κ. Σαρρής, ο πρώτος υπουργός οικονομικών του κ. Αναστασιάδη, και εμφανώς σύμμαχος του κατά την προεκλογική περίοδο. Η πρόσφατη ανακοίνωση της κυβέρνησης για «έξοδο στις αγορές» έχει ανάλογα στοιχεία κωμικής παραπλάνησης. Η κυβέρνηση προσπαθεί να παίξει σε ένα διπλό ταμπλό – από τη μια ισχυρίζεται ότι η έξοδος στις αγορές είναι επιτυχία δική της, γιατί εφαρμόζει το μνημόνιο, αλλά όταν βρεθεί υπό πίεση, λέει ότι το μνημόνιο το διαπραγματεύτηκε η προηγούμενη κυβέρνηση. Αν όμως το μνημόνιο είναι επιτυχημένο, τότε με αυτή την λογικη αυτης της ρητορικης, είναι «επιτυχία» της προηγούμενης κυβέρνησης. Αυτό είναι μόνο η επιφάνεια της αντίφασης – η κυβέρνηση, εμφανώς, ήθελε να επιβληθεί μνημόνιο από πριν, και με χειρότερους όρους. Για αυτό άλλωστε και πίεζε να γίνουν δεκτοί οι όροι της τρόικα, χωρίς διαπραγμάτευση το φθινόπωρο του 2012. Και έμμεσα μερικοί πολιτικοί, όπως και ο κ. Σαρρής, αφήνουν να νοηθεί ότι θα ήθελαν το μνημόνιο πιο νωρίς – όταν οι όροι και οι διαπραγματεύσεις ήταν πιο σκληρές. Άλλωστε οι αλλαγές τις οποίες πρόσθεσε η νυν κυβέρνηση στο μνημόνιο του Νοέμβρη του 2012 είναι χαρακτηριστικές - είχαν στόχο να εξυπηρετήσουν το κεφάλαιο (όπως ο φόρος για την ακίνητη περιουσία, και η φορτική πίεση  για ιδιωτικοποιήσεις - παρά το ότι με το κούρεμα είχαν εξοικονομηθεί 7 δις από το δάνειο).

Το κλίμα το 2011: πανικός επενδυτών, φόβος κατάρρευσης, και λιτότητα ως ηθική τιμωρία
Η Κύπρος αποκλείστηκε από τις αγορές το 2011, όχι γιατί τα οικονομικά της δεδομένα ήταν προβληματικά. Αυτό αναγνωριζόταν ακόμα και από τους Fitch την στιγμή της υποβάθμισης – όπως είπε ο κ. Pryce, τότε, «δεν αναμένεται ότι η υποβάθμιση θα εμποδίσει την Κύπρο από το να δανείζεται από τις αγορές, αλλά θα το κάνει δύσκολο στο μέλλον.» Όμως, ουσιαστικά, το έκανε δύσκολο αμέσως. Διότι οι αγορές τότε δεν αντιδρούσαν στα δημόσιο-οικονομικά δεδομένα της Κύπρου αλλά στις διασυνδέσεις της με την ευρωπαϊκή κρίση και το επίκεντρό της, την Ελλάδα. Τα δεδομένα της Κύπρου ήταν ξεκάθαρο ότι δεν έδειχναν πρόβλημα – με δημόσιο χρέος γύρω στο 61% -το όριο σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς- και έλλειμμα το οποίο μειώθηκε το 2010 σε σύγκριση με το 2009 -από 6.2% σε 5.3%- αν χρειαζόταν η Κύπρος μνημόνιο τότε, εμφανώς χρειάζονταν οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες – η Ιταλία έχει/είχε δημόσιο χρέος άνω των 100% , ενώ και η Γερμανία έχει δημόσιο χρέος 80%. Όμως, στην Κύπρο υπήρχαν οι τράπεζες – και οι κυπριακές τράπεζες είχαν επενδύσει στην ελληνική οικονομία, σε ελληνικά ομόλογα -ακόμα και όταν οι άλλοι πουλούσαν μετά το 2009- ενώ στο πλαίσιο της διογκούμενης ελληνικής κρίσης η κυπριακή Κεντρική Τράπεζα υπό την κ. Ορφανίδη, επέτρεψε τη μετατροπή της Εγνατίας σε παράρτημα της Λαϊκής, ανοίγοντας και άλλο μηχανισμο ροης κεφαλαίων προς την Ελλάδα. Οι τραπεζίτες, προφανώς, θεωρούσαν ότι η κερδοσκοπία με τα ομόλογα, οι ροές κεφαλαίων προς την Ελλάδα κοκ, ήταν ζημιές τις οποίες μπορούσαν να φορτώσουν στο κυπριακό κοινό. Και μάλιστα φαίνεται να είχαν και το θράσος να πιστεύουν, ότι όλα αυτά θα έπρεπε να γίνουν στα κρυφά. Όπως έγινε και η κομπίνα του χρηματιστηρίου – τότε που ο νυν εκπρόσωπος του ΔΗΣΥ, και τότε επιφανές στέλεχος, εξέδιδε και εφημερίδα που κατασκεύαζε τη φούσκα της, που οδήγησε στη μαζική κλοπή πλούτου απο την πλειοψηφία. Και μετά μάλιστα ζητούσε να επενδυθούν στο χρηματιστήριο και τα κεφάλαια των κοινωνικών ασφαλίσεων.




Το κλίμα το 2011 ήταν ένα κλίμα πανικού στις αγορές – αλλά και σκόπιμης στρατηγικής λιτότητας. Η κρίση έφτασε στο αποκορύφωμά της το φθινόπωρο, και όπως καταγράφηκε στην πρόσφατη έρευνα των Financial Times, η ευρωζώνη έφτασε σε οριακά σημεία τότε. Στην Κύπρο, όμως, το τραπεζιτικό σύστημα και οι πολιτικοί του εκπρόσωποι επέμεναν όλη την άνοιξη του 2011 ότι δεν υπήρχε πρόβλημα στις τράπεζες. Και επέμεναν και το φθινόπωρο όταν η Λαϊκή άρχισε να παίρνει ΕΛΑ για να επιβιώσει, και η Τράπεζα Κύπρου έβλεπε τα προβλήματα, αλλά δεν έκανε τίποτα. Όλα πήγαιναν καλά για τις τράπεζες μας, όπως έγραφαν και τα ΜΜΕ – μέχρι την άνοιξη του 2012. Τότε, ξαφνικά, θυμήθηκαν ότι ήθελαν κεφάλαια για ανακεφαλαιοποίηση. Και ακόμα και τότε, την ύστατη στιγμή, παραπλανούσαν. Η απόδοση των κυπριακών ομολόγων ακολούθησε ουσιαστικά την πορεία των κυπριακών τραπεζών και της ευρύτερης ευρωπαϊκής κρίσης – έτσι εκτοξεύτηκε και πάλι το καλοκαίρι του 2012 και το Μάρτιο του 2013 με κούρεμα, και μετά υποχώρησε ξανά.[1]

Το 2014 πλανιέται ο φόβος της διάχυσης της εξέγερσης, ο Ντράγκι υπόσχεται ρευστότητα, και τα ευρωπαϊκά ομόλογα είναι μια επένδυση με τάσεις φούσκας




Σήμερα, τα δεδομένα έχουν σαφώς αλλάξει. Κατ’ αρχήν, η αντίδραση που ξεκίνησε αρχικά από την Ελλάδα και την Ισπανία και απλώθηκε και στην Πορτογαλία, ενώ στην Κύπρο εκφράστηκε και με την αντίθεση στην εισήγηση για το πρώτο κούρεμα τον Μάρτιο του 2013, άλλαξαν το κλίμα. Τώρα, πια, η λιτότητα είναι πιο light. Οι λογικές της ηθικής τιμωρίας που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα έχουν υποχωρήσει – και αυτό οφείλεται εν μέρει και στο κίνδυνο κρίσης που συνιστούσε η εξέγερση του ευρωπαϊκού νότου, αλλά και οι γενικότερες φυγόκεντρες τάσεις, όπως εκφράστηκε και στις ευρωεκλογές. Αυτές οι μετατοπίσεις άρχισαν, εν μέρει, από τα μέσα του 2012 – ιδιαίτερα μετά το αδιέξοδο στις τότε ελληνικές εκλογές, που επανέφερε το εφιάλτη της κατάρρευσης, όπως το 2011. Σε αυτό το κλίμα, η εκδικητική τάση για λιτότητα περιορίστηκε, ενώ άρχισαν και οι παραδοχές για λάθη από την τρόικα, τουλάχιστον στην Ελλάδα. Η έντονη διαπραγμάτευση με την κυπριακή κυβέρνηση το 2012 ήταν εκφραστική του νέου κλίματος – η τρόικα στο τέλος υποχώρησε σε μια σειρά θέματα για να επιτευχθεί συμφωνία. Και όπως φάνηκε, μετά η έμφαση πια έφευγε από το δημόσιο και εστιαζόταν στις τράπεζες. Μόνο που στην Κύπρο, βέβαια, οι τράπεζες δεν έπαιξαν το τελευταίο τους χαρτί – το έκαναν με ένα σάλτο μορτάλε το Μάρτιο του 2013. Αντί να πιέσουν την κυβέρνηση που εξέλεξαν να επιμείνει στο αρχικό μνημόνιο του Νοεμβρίου, προχώρησαν σε μια ακόμα προσπάθεια να φορτώσουν στην κοινωνία την ζημιά άμεσα – με την αποδοχή του κουρέματος σε όλες τις καταθέσεις. Με τη μεταφορά της ζημιάς στους μικροκαταθέτες. Αυτό ήταν το θανάσιμο λάθος. Από τη μια, το κυπριακό κοινό απέδειξε ότι παρά την προπαγάνδα των ΜΜΕ καταλάβαινε ότι το πρόβλημα ήταν τελικά τραπεζιτικό – και αντέδρασε στην νέα προσπάθεια μεταφοράς των ιδιωτικών ζημιών άμεσα στο κοινό. Και από την άλλη, οι ευρωπαίοι που ήθελαν να «μεταφερθούν» οι ξένες καταθέσεις από τις κυπριακές τράπεζες βορειότερα, έσπρωξαν στην τελική κρίση. Όχι μόνο έκλεισε η Λαϊκή, αλλά οι ευρωπαίοι, και οι ελληνικές αρχές, επέβαλαν την πώληση των κυπριακών παραρτημάτων στην Ελλάδα. Έτσι, η έκθεση στην κρίση εξαφανίστηκε. Όπως εξαφανίστηκε και η πηγή του προβλήματος – η ανακεφαλαιοποίηση των δυο τραπεζών. Τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον.

Στο νέο κλίμα, η Ε.Ε. και η ευρωζώνη δεν θέλουν πια να εμφανιζόταν σαν πηγή κρίσης.[2]  Ήδη, η ΕΚΤ άλλαξε επίσης έμφαση από το 2013 – τονίζοντας ότι θα κάνει ότι δεν έκανε το 2010, 2011, και 2012: να διοχετεύσει χρήμα στην αγορά. Σε αυτό το πλαίσιο, τα ευρωπαϊκά ομόλογα έχουν ζήτηση. Ανάμεσά τους και τα κυπριακά. Μπορεί να είναι και φούσκα, όπως προειδοποίησε ο Economist,[3] αλλά είναι σύμπτωμα των αλλαγών του κλίματος.
Οπότε, αφού εξαφανίστηκε η πηγή του προβλήματος του 2011, με την πώληση των παραρτημάτων των τραπεζών στην Ελλάδα, και ταυτόχρονα βελτιώθηκε γενικά το κλίμα στις αγορές -άρα και ο πανικός του 2011- λόγω των μετατοπίσεων -πολιτικά αλλά και σε επίπεδο ΕΚΤ- το ότι υποχωρεί το επιτόκιο στο κυπριακό ομόλογο είναι μάλλον αναμενόμενο. Το ερώτημα είναι πως θα ήταν τα δεδομένα, αν οι κυπριακές τράπεζες δεν προσπαθούσαν να υπονομεύσουν το δημόσιο,εκείνα τα χρόνια, για να επιβάλουν λιτότητα – αν δηλαδή ψήφιζε η βουλή τα νομοσχέδια για αύξηση των εσόδων -με τον φόρο της ακίνητης περιουσίας, την αύξηση του εταιρικού φόρου- το 2010 -τα οποία ψήφισε σαν μνημονικά το 2012 και 2013- και αν δεν ερχόταν η Τράπεζα Κύπρου την τελευταία στιγμή τον Ιούνιο του 2012 να ζητήσει στήριξη – οδηγώντας πια ντε φάκτο στο μνημόνιο, αφού η ΕΚΤ αρνιόταν να παράσχει ρευστότητα.

Η κυπριακή οικονομία είχε από το 2011 «γερές βάσεις»: την υπονόμευσαν οι τράπεζες, των οποίων η συρρίκνωση είναι ισως και  θετικό δείγμα, και για τις «αγορές» - το θέμα είναι τί τα θέλει η κυβέρνηση τα κεφάλαια…
Σήμερα απλώς επιστρέψαμε πίσω στην ομαλή διαδικασία που είμασταν το 2011 – χωρίς να υπολογίζουμε τα ρίσκα των τραπεζών. Η κυπριακή οικονομία αποδείχτηκε ανθεκτική, όπως έλεγε ο τότε υπουργός οικονομικών. Όμως, τα ρίσκα μένουν υπόγεια. Η νέα κυβέρνηση έχει ανοίξει μια σειρά από ταξικά μέτωπα – και στις τράπεζες με τη δέσμευση των μικρό-οφειλετών από την πορεία των μεγάλο-οφειλετών- μια διαδικασία διάχυτης ρουσφετολογίας και πάλι -όπως κάνει ιστορικά η δεξιά- ενώ η πολιτική της για τις τράπεζες μπορεί να επαναφέρει το πρόβλημα. Τα ταξικά μέτωπα δημιουργούν, ήδη, ένταση στο εσωτερικό. Αλλά η ρουσφετολογία αξίζει ένα συγκριτικό παράδειγμα. Η κυβέρνηση Χριστόφια παρέδωσε την εξουσία με έλλειμμα 6.3% σε συνθήκες κρίσης, και διαπραγμάτευσης του μνημονίου σε ένα εσωτερικό μέτωπο έντονης αντιπαράθεσης. Η προηγούμενη δεξιά κυβέρνηση, αυτή του κ. Κληρίδη, το 2002, είχε παραδώσει την εξουσία με το αναλογο έλλειμμα – σε συνθήκες ομαλής οικονομικής περιόδου. Ο λόγος εν μέρει ήταν η ρουσφετολογία: αν η προηγούμενη προεδρία Κληρίδη ολοκληρώθηκε με την κομπίνα των S300 ως προεκλογική εκστρατεία, η δεύτερη θητεία Κληρίδη ολοκληρώθηκε με τη μεγαλύτερη αύξηση απολαβών στο Δημόσιο τομέα. Ήταν μια προεκλογική ρουσφετολογική κίνηση, την οποία φορτώθηκαν οι επόμενες κυβερνήσεις. Σήμερα, ο ΔΗΣΥ δεν μπορεί να κάνει τέτοια ρουσφέτια υπο τον έλεγχο της τροικα, αλλά έχει αναπτύξει ένα παράλληλο μηχανισμό διαμοιρασμού – μέσα από τη δημιουργία συμβουλίων, συμβούλων, διορισμών σε ιδιωτικούς οργανισμούς, όπως οι τράπεζες κοκ. Το ότι σε συνθήκες κρίσης, ο ΔΗΣΥ έδωσε λ.χ. αυξήσεις από 1.700 ευρώ σε 30,000 ευρώ στο ΔΣ της Κεντρικής για να το εξαγοράσει, είναι εκφραστικό του νέου κλίματος.

Είναι σε αυτό το πλαίσιο που τίθεται και το ερώτημα για ποιό λόγο θέλει η κυβέρνηση αυτά τα δάνεια από τις αγορές, αφού το δάνειο από την τρόικα καλύπτει τις δημόσιες ανάγκες. Και αυτά τα δάνεια εχουν ψηλότερο επιτοκιο. Αν η άντληση κεφαλαίων είναι εύκολη, λόγω του νέου κλίματος, τότε θα μπορούσε να πει κάποιος ότι μπορούμε να σταματήσουμε να παίρνουμε δόσεις από την τρόικα και να βγούμε στις αγορές. Φυσικά, αυτό δεν το θέλει η κυβέρνηση. Οπότε, η άντληση έξτρα κεφαλαίων σε τί αποσκοπεί; Να δημιουργήσει απόθεμα (όπως αφήνει να νοηθεί η κυβέρνηση) αλλα με πιο ψηλό τόκο; Η μήπως για να χρηματοδοτει παράλληλους μηχανισμούς ρουσφετιού (όπως των διορισμένων, συμβούλων κοκ); Υπάρχει βέβαια πάντα και η εκκρεμότητα των τραπεζών. Διότι μπορεί να έχουμε απαλλαγεί από το βασικό πρόβλημα -της έκθεσης στην Ελλάδα- αλλά τώρα πια ζούμε το επόμενο στάδιο – της διόγκωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων λόγω κρίσης και την αποκάλυψη της φούσκας των ακίνητων, που οικοδομήθηκε με την κομπίνα του χρηματιστηρίου και άνθισε την περίοδο των Χριστοδούλου και Ορφανίδη στην Κεντρική Τράπεζα. Το ότι η κυβέρνηση προσπαθεί να στηρίξει του πλούσιους χορηγούς της παράταξης της, οι οποίοι της εξασφαλίζουν και την ευνοϊκή μεταχείριση της πλειοψηφίας των ΜΜΕ, είναι γεγονός. Οπότε το ενδεχόμενο να δανειζόμαστε και για τις τράπεζες, είναι επίσης πιθανή.   








[1] «Από το Μάρτιο του 2011, όταν η Κύπρος αποκλείστηκε από τις αγορές λόγω του υψηλού τιμήματος που έπρεπε να πληρώσει μέχρι τον Απρίλιο του 2014, οι αποδόσεις των ομολόγων έχουν περάσει από διάφορα στάδια. 
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η απόδοση του δεκαετούς κυπριακού ομολόγου στη δευτερογενή αγορά με λήξη το 2020, υποχώρησε χθες στο 5,018%. Η απόδοση δεν έχει καμία σχέση από τα επίπεδα του 16% όταν η Κύπρος αποκλείστηκε από τις αγορές.
Συγκεκριμένα, οι αποδόσεις είχαν εκτιναχθεί τον Αύγουστο του 2012 και υποχώρησαν στις αρχές Μαρτίου 2013 στο 8,5%. Επανήλθαν σε επίπεδα κοντά στο 15% στο τέλος Μαρτίου 2013, μετά το κούρεμα των ανασφάλιστων καταθετών στις δύο μεγάλες τράπεζες. Αν οι αποδόσεις των κυπριακών ομολόγων συνεχίσουν να έχουν καθοδική πορεία, οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης δεν αποκλείεται να προχωρήσουν σε αναβάθμιση και αλλαγή των ratings της χώρας και των τραπεζών.
Η απόφαση της Ελλάδας να βγει στις αγορές και η επιτυχία που σημειώθηκε οδήγησε σε ακόμη μεγαλύτερη αποκλιμάκωση της απόδοσης των κυπριακών ομολόγων.»

[3] Economist: Φούσκα στα ομόλογα του ευρω-Νότου - http://www.thepressproject.gr/article/60319/Economist-Fouska-sta omologa-tou-euro-Notou

δήλωσε ο κ. Κόλσμιθ, σημειώνοντας ότι η εταιρεία του θεωρεί ότι έχουν κίνδυνο οι επενδύσεις σε πορτογαλικά, ελληνικά και κυπριακά ομόλογα. - http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=263347&catid=13
http://kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=173070&show=Y 

1 σχόλιο:

  1. Πολύ καλή ανάλυση. Ο λόγος που η κυβέρνηση θέλει να δανειςθεί από τις αγορές είναι για να ενισχύσει τη ρευστότητα της τράπεζας Κύπρου ώστε να μπορέσει να ξεπαγώςει και τις υπόλοιπες καταθέσεις των Ρώσων πελατών των μεγάλων δικηγορικών γραφείων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή