16 Μαΐ 2014

Ουκρανία: μια «Λαϊκή Δημοκρατία» αυτοοργανώνεται στα ανατολικά, ενώ η Γερμανία αναζητεί φόρμουλα εκτόνωσης



Τα δημοψηφίσματα στην νοτιοανατολική Ουκρανία, στις περιοχές Ντόνεσκ και Λούχανσκ, άφησαν μουδιασμένους τους δυτικούς δημοσιογράφους, που κάλυπταν τη ψηφοφορία. Μέχρι το σαββατοκύριακο που είχε οργανωθεί η ψηφοφορία, οι ανταποκρίσεις τους αναγνώριζαν μεν ότι υπήρχε ένα έντονο αίσθημα εναντίον του πραξικοπήματος στο Κίεβο, αλλά ταυτόχρονα προσπαθούσαν να εξισορροπήσουν με την επίσημη δυτική θέση, ότι η εξέγερση ήταν έργο της Μόσχας. Οι εικόνες της ψηφοφορίας, ωστόσο, από το πρωί έδειχναν μια εικόνα που ήταν αδύνατο να αγνοηθεί. Χιλιάδες άνθρωποι, χωρίς πίεση, χωρίς ρωσικό δάκτυλο κλπ στάθηκαν σε τεράστιες ουρές για να ψηφίσουν. Αν υπήρχε «πίεση», ήταν η ένοπλη προσπάθεια του Κιέβου να δημιουργήσει ένταση με τα στρατεύματά του στην περιοχή της Μαριούπολης και του Σλάβιανσκ. Τελικά, τίποτε δεν εμπόδισε την ψηφοφορια. Αν ήταν σε άλλη περιοχή, και αν ήταν φίλο-δυτικό το πλήθος, τα δυτικά ΜΜΕ θα ανακήρυσσαν το σκηνικό ως μια «δημοκρατία στην πράξη». Αλλά αφού δεν βόλευε την κυρίαρχη αφήγηση των κρατών τους, υπήρξε μια αμήχανη αποδοχή του λαϊκού δεδομένου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν, και δεν υπήρχε ουσιαστική διάψευση -πέρα από τις συνηθισμένες προσπάθειες του BBC να βρει «προβλήματα» για να προωθήσει την κυβερνητική θέση της χώρας του- στην περιοχή του Ντόνεσκ ψηφίσαν 75% και σχεδόν 90% ψηφίσαν «ναι» στην πρόταση για αυτονομία και ανακήρυξη της Λαϊκής Δημοκρατίας, ενώ τα ποσοστά στο Λούχανσκ ήταν 81% ψηφοφόροι με 98% από αυτούς να ψηφίζουν «ναι».

Μια ενδιαφέρουσα στιγμή αυτοοργάνωσης των πολιτών – και μια μεταμοντέρνα εκδοχή της «Λαϊκής Δημοκρατίας»
Το σκηνικό ήταν ένα σπάνια φαινόμενο αυτοοργάνωσης – ίσως το πρώτο και σημαδιακό για τον 21ο αιώνα. Οι κάτοικοι της περιοχής, αντλώντας από τις ιστορικές του παραδόσεις -εξού και η ανακηρύξη Λαϊκής Δημοκρατίας ως άμεση παραπομπή στο σοβιετικό παρελθόν- απέρριψαν την κρατική εξουσία του Κιέβου και αυτοοργάνωσαν εκλογές. Η επιτυχία των εκλογών βασίστηκε σε ένα μεγάλο βαθμό στην οικειοποίηση, ουσιαστικά, των υπαρχόντων θεσμών, αποκόπτοντας όμως την εξάρτησή τους από το Κίεβο. Έτσι, οι ίδιοι θεσμοί που μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιούνταν για να νομιμοποιήσουν την εξάρτηση της περιοχής, ξαφνικά μετατρέπονταν σε μηχανισμούς τοπικής έκφρασης.

Το πιο ενδιαφέρον θα είναι, αν η ένταση σπρώξει αυτήν τη αυτοοργάνωση στην οικονομική διάσταση. Διότι είναι εμφανές ότι το πραξικόπημα στο Κίεβο έγινε από την ακροδεξιά στους δρόμους, αλλά επιχορηγήθηκε και στηρίχθηκε από τους ολιγάρχες που φάνηκαν να ταυτίζονται ξαφνικά μονομερώς με τους αντίπαλους του Γιαννούκοβιτς – και έτσι ανέτρεψαν και την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο μέσα από τους εξαγορασμένους  «δικούς τους» βουλευτές. Οι ολιγάρχες της ανατολής φάνηκε, αμέσως, ότι ανησυχούσαν από την εξέγερση – και φαίνεται να είναι αυτοί που είναι πίσω από την οργάνωση των τραμπούκων για να κατασκευάσουν ομάδες καταστολής από οπαδούς ποδοσφαιρικών ομάδων (http://rt.com/news/159168-kiev-businessman-massacre-mariupol/). Αν, λοιπόν, σε αυτό το πλαίσιο, οι εξεγερμένοι της ανατολής θέσουν και θέμα ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής που υφάρπαζαν οι ολιγάρχες μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, θα είναι ακόμα πιο ενδιαφέρον. Αυτός ο φόβος, πάντως, είναι και μια πιθανή ερμηνεία για την απότομη αλλαγή στάσης μερικών ολιγαρχών της ανατολής.

Η δυτική αμηχανία

Η Δύση, γενικά, φάνηκε αμήχανη μπροστά στην εικόνα ενός λαϊκού κύματος. Η κυβέρνηση του Κίεβου προσπάθησε να διαμαρτυρηθεί, αλλά η εικόνα ήταν σαφής. Ήδη οι δυτικοί φάνηκαν να τροχιοδορμουν την προσπάθεια διάλογου μέσω του ΟΑΣΕ. Έτσι, η επίσκεψη του γερμανού υπουργού εξωτερικών φάνηκε να εστιάζεται στην εμφάνιση κάποιων αποστάσεων από την κυρίαρχη δαιμονοποίηση για την ανατολή, στη Δύση, για να μπορέσει να γίνει ένας εσωτερικός ουκρανικός διάλογος. Η απογοήτευση των δυτικών για τις εξελίξεις ήταν εμφανής στον Economist, αλλά και στην έκδοση του αμερικανικού περιοδικού Time.


Στο Economist υπήρχε ένα κείμενο για τη στάση της Γερμανίας και ένα για τις εξελίξεις στη Ρωσία. Στο κείμενο για τη Γερμανία, η κυρίαρχη έμφαση ήταν ένα είδος βρετανικής δυσφορίας με δήθεν αδυναμία κατανόησης για την ήπια -απέναντι στην Ρωσία- γερμανική στάση. Το κείμενο ανέφερε μια ολόκληρη σειρά από πιθανούς λόγους γι’ αυτήν την στάση – από τα οικονομικά συμφέροντα, μέχρι τη θέση μιας μερίδας των γερμανών ότι η ΕΣΣΔ βοήθησε στην ήττα του ναζισμού, μέχρι το ..φιλορωσικό αίσθημα που κυοφορείται στη γερμανική κουλτούρα με αναφορές, μέχρι και στον Τ. Μαν. Το μόνο που έμεινε ήταν να κατηγορηθεί η Γερμανία για ρομαντική νοσταλγία. Η ρητορική θύμιζε την αγγλοσαξονική ερμηνεία για τη γερμανική κουλτούρα την εποχή των μεγάλων πόλεμων, από το 1914 μέχρι το 1945. Ήταν μια υπόγεια καταγραφή της διαφοροποίησης. Στο κείμενο για τη Ρωσία, υπήρχε ένας ακόμα πιο θλιβερός τόνος – η ανταπόκριση από τη Μόσχα βασιζόταν κατά κύριο λόγο σε δηλώσεις των εκπροσωπών της φιλοδυτικής ομάδας που κυριαρχούσε στην Ρωσία επί Γέλτσιν, όταν η χώρα ήταν σε κατάσταση ημί-αποικίας της Δύσης. Οι Γκαίταρ και Νέμτσωφ ξέχασαν, βέβαια, βολικά πως είναι οι υπεύθυνοι για τη μεγάλη κλοπή του δημόσιου πλούτου από τους ολιγάρχες, για το βομβαρδισμό του κοινοβουλίου, ή για τις εκλογές φάρσα του 1996. Μιλούσαν σχεδόν με απελπισία για το νέο κλίμα στη Ρωσία. Και το περιοδικό δεν έθεσε θέμα για το ποιοί μιλούν. Το αμερικανικό περιοδικό, από την άλλη, πρόβαλε μια δαιμονοποιημένη εικόνα του Πούτιν στο εξώφυλλο με τον τίτλο «τσάρος», παραπέμποντας και στην επανεμφάνιση της Ρωσίας ως ευρωασιατική  δύναμη, αλλά και της εσωτερική δημοτικότητας του Πούτιν. Και πάλι, βέβαια, το ότι ήταν ο Γέλτσιν που βομβάρδισε το κοινοβούλιο με τις δυτικές ευλογίες ήταν χαμένο. Άλλωστε, το Time είχε έμμεσα παραδεχθεί ότι τις εκλογές του 1996 -όπου «επανεκλέγει» ο Γέλτσιν- τις είχαν οργανώσει εν μέρει αμερικανοί σύμβουλοι – και ότι ο Γέλτσιν είχε εισηγηθεί και να κατεβάσει στρατό στους  δρόμους, αν η κατασκευή και η καλπονοθεία δεν τα κατάφερνε να του δώσει την "νίκη". Για όσους θυμούνται εκείνες οι εκλογές, είχαν δει τον Γέλτσιν με δημοτικότητα κάτω του 5-10% να εμφανίζεται, ξαφνικά, σε λίγους μήνες σαν φαβορί. Το θαύμα το έκαναν υποτίθεται αμερικανοί σύμβουλοι στην προεκλογική εκστρατεία. Το ότι υπήρχε και «άλλο βοήθημα» -εκτός από τα τανκ- αναφέρθηκε στο τότε κείμενο του περιοδικού με την παραδοχή των συμβούλων «we peaked too soon». Και μετά τα βόλεψαν..

Οι επιλογές της Ρωσίας
Η νέα Ρωσία φαίνεται να παρακολουθεί στις κινήσεις των δυτικών, προωθώντας την  δημιουργία μιας ανοικτής εσωτερικής ουκρανικής συζήτησης, που θα οδηγήσει στην μετεξέλιξη της χώρας σε ομοσπονδία. Και οι γερμανοί σε εκείνη την κατεύθυνση φαίνεται να κινούνται. Αλλά ακόμα και στις ΗΠΑ, παρά την καλλιέργεια του τελετουργικού αντιρωσικου θεάματος, οι δημοσκοπήσεις είναι σαφείς – ελάχιστοι θέλουν εμπλοκή στο ουκρανικό. Ήταν, άλλωστε, εκφραστική η αδυναμία της Νούλαντ να εξηγήσει τη δική της εμπλοκή στην ουκρανική κρίση στη σχετική συζήτηση στις επιτροπές του Κογκρέσου (http://rt.com/news/157808-nuland-grilled-ukraine-costs/ ).
Την επίθεση μάλιστα την έκανε μια ρεπουπλικανή – την ρώτησε, αν υπήρχαν όντως νεοναζί και γιατί η αμερικανική κυβέρνηση στήριξε την ανατροπή μιας από ότι φαίνεται δημοκρατικά εξελεγμένης κυβέρνησης. Η Νούλαντ, αρχικά, πήγε να αποφύγει την ερώτηση, αναφερόντος το ποίημα της ότι στην πλατειά Μάινταν υπήρχαν «μαμάδες με παιδιά, γιαγιάδες..» για να της θυμίσουν ότι οι διαδηλωτές φαίνονταν να κάνουν πόλεμο και όχι να μοιράζουν γλυκίσματα. Και η Νούλαντ κατέφυγε στο  «...υπήρχαν άτομα από όλες της τάσεις της κοινωνίας... και από τις πιο άσχημες.»

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία ποντάρει ότι με την ομοσπονδοποίηση θα προχωρήσει και η σταδιακή απελευθέρωση των περιοχών του Χαρκόβου και της Οδησσού, όπου η καταστολή έγινε με τον τρόπο που είδε όλος ο πλανήτης στη σφαγή στο κτίριο των συντεχνιών της Οδησσού – μια επίθεση που είχε ξεκινήσει από το Χάρκοβο, έστω και αν εκεί δεν υπήρχαν νεκροί. Ήδη στην Οδησσό συζητούνται μορφές αντίστασης και αν δεν εκτονωθεί η κατάσταση, η μετατροπή και εκείνης της περιοχής σε εμπόλεμη είναι πιθανή.

Αν η ομοσπονδοποίηση αποτύχει το επόμενο σενάριο για τη Ρωσία που εμφανίζεται ως προστάτης των ρωσόφωνων, αλλά και άλλων, στις ανατολικές και νότιες περιοχές, θα είναι ουσιαστικά η Μερόπη της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνεσκ-Λούχανσκ σε ένα είδος ανεξάρτητου κράτους, όπως είναι η Υπερδνειστερία, η νότια Οσσετία κλπ με προοπτική ένταξης στην Ευρωασιατική ένωση. Η πιθανότητα ενσωμάτωσης στη Ρωσία είναι η τρίτη και αυτή, μάλλον, θα διατηρηθεί ως πιθανότητα σε περίπτωση που η εμπόλεμη κατάσταση  αποκτήσει διαστάσεις πιο γενικευμένης σύρραξης – απειλής των ρωσικών συμφερόντων ή ντε φάκτο προστατευομένων.

Για το ουκρανικό κράτος πάντως, ή ότι απομένει από αυτό, η κατάσταση είναι διπλά προβληματική. Οι περιοχές που αποσχίστηκαν είναι και η βιομηχανικη ζώνη της χώρας – άρα δεν είναι και αμελητέα οικονομική ζώνη. Ταυτόχρονα, είναι απλώς έκφραση ενός ευρύτερου αισθήματος που απλώνεται από το Χάρκοβο μέχρι την Οδησσό και φτάνει στο Κίεβο. Σε αυτό το πλαίσιο, αναπόφευκτα στο μέλλον η χώρα, είτε θα μετατραπεί πια σε ένα είδος κηδεμονευόμενης χώρας ή θα μετεξελιχθεί σε ένα άλλο πλαίσιο, όπου ως σύνορο μερικές περιοχές θα έχουν ειδική σχέση με τη Ρωσία και η δυτική Ουκρανία θα έχει τις δικές της σχέσεις με τη Δύση. Και εκεί θα εμφανιστούν και τα επόμενα προβλήματα – διότι, καθώς η χώρα καταρρέει σαν ενιαίο σύνολο, οι δυτικοί έχουν δεσμεύσει την κυβέρνηση που επέβαλαν με ένα σκληρό μνημόνιο για να δανείσουν τα ίδια χρήματα που θα έδινε η Ρωσία χωρίς όρους.

Όσο αφορά στο ευρύτερο παιχνίδι της ενέργειας, η Ε.Ε. επέτρεψε στην Ουκρανία να χρησιμοποιήσει δικά της δάνεια για να πληρώσει τα χρέη της στη Ρωσία για να συνεχιστεί η ροή φυσικού αερίου. Αλλά και αυτά βέβαια είναι απλώς  προσωρινά μέτρα. Η Δύση προσπαθεί να πιέσει, αλλά η κεντρική Ευρώπη ξέρει ότι θα πληρώσει πρώτη την κρίση, αν επεκταθεί στο ενεργειακό επίπεδο. Μερικοί, ήδη, πιστεύουν ότι οι αμερικανοί σκόπιμα προκαλούν κρίσεις σε χώρες που παράγουν ή εμπλέκονται στη διακίνηση του φυσικού αερίου. Όμως, η πραγματικότητα είναι ευρύτερη. Ήδη, η Ρωσία ανοίγει την πόρτα για στρατηγική συνεργασία με την Κινά – μετατοπίζοντας και η ίδια την έμφασή της προς την Άπω Ανατολή. Και η Ευρώπη κινδυνεύει ευρύτερα να βρεθεί σε δεύτερο φόντο. Για’ αυτό και ανησυχούν οι γερμανοί.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου