25 Απρ 2014

Ουκρανία: Η ανακάλυψη της ανατολικής Ουκρανίας ως χώρου αντίστασης και ως πηγής πλούτου



Ανταπόκριση από το Μέτωπο: οι ανθρακωρύχοι και η παράφραση του συνθήματος «είναι καλύτερα να πεθάνει κανείς όρθιος, παρά να ζει γονατιστός»
Μετά την αποτυχία της φιλοδυτικής κυβέρνησης πριν δυο εβδομάδες να επιβληθεί στις πόλεις Krasnoarmiisk και Slavuansk, όπου βασικά τα στρατεύματα είτε ταυτίστηκαν με τους κατοίκους, είτε αρνήθηκαν να πυροβολήσουν, μπήκε σε εφαρμογή ένα είδος ντε φάκτο ανακωχής – η οποία επικυρώθηκε με τη συμφωνία της Γενεύης. Το σαββατοκύριακο του Πάσχα, υπήρξε ένα επεισόδιο στο Slavuansk – όπου μετά από πυροβολισμούς σε ένα σημείο, οι κάτοικοι συνέλαβαν τους επιτεθέμενους και από ότι φάνηκε ήταν μέλη της ακροδεξιάς οργάνωσης «Δεξιός Τομέας». Από ότι έγινε κατανοητό κάποιος επικεφαλής της οργάνωσης στην περιοχή σκοτώθηκε.

Σε αυτό το κλίμα, τα δυτικά ΜΜΕ άρχισαν να διερευνούν αυτήν την αόρατη ανατολική Ουκρανία, την οποία μέχρι τώρα, είτε λογόκριναν, είτε την παρουσίαζαν όπως οι αποικιοκράτες τους ιθαγενείς – σαν ένα είδος ημί-ανθρώπου ο οποίος δεν ήταν αντιπροσωπευτικός ενός λαού - σε σύγκριση με τους φιλοδυτικούς στη δυτική Ουκρανία.  Σε μια ανταπόκριση του BBC από την ανατολική Ουκρανία, ο δημοσιογράφος ανέφερε ότι μπαίνοντας στο Krasnoarmiisk βλέπει κάποιος ένα τεράστιο σύνθημα: «Δόξα στους ανθρακωρύχους». Προφανώς, κληρονομιά της σοβιετικής περιόδου. Και από ότι κατάλαβε,λέει, οι κάτοικοι της περιοχής είναι και περήφανοι για την εργατική τους καταγωγή. Οπότε, η φαινομενικά μικρή πόλη -σε σχέση με το Ντόνεσκ- που αντιστάθηκε στα τανκς, έχει τη δική της ιστορία – είναι πόλη ανθρακωρύχων. Άρα και η αντίστασή τους στο Στρατό μπορεί να έχει να κάνει και με την νευραλγική θέση στην οικονομία, αλλά ισως και με την πρόσβαση σε δυναμίτη.

Στο διπλανή πόλη, τη Slavuansk, υπήρχε επίσης μια ανταπόκριση το Πάσχα. Ο ιερέας είπε σε ένα δυτικό δημοσιογράφο: «Δεν θα γονατίσουμε μπροστά στους εχθρούς μας – μόνο μπροστά στο θεό γονατίζουμε.» Ενα ενδιαφέρον μείγμα της κομμουνιστικής φράσης «είναι καλύτερα να πεθάνει κανείς όρθιος παρά να ζει γονατιστός», με την ορθόδοξη χριστιανική αντίληψη της σχέσης θεού και ανθρώπου.

Και την Πέμπτη, ανακοινώθηκε ότι στην περιοχή του Λούχανσκ άρχισε μια απεργία ανθρακωρύχων με οικονομικά αιτήματα -ανάμεσα τους και άρνηση να πληρώσουν για τη λιτότητα- αλλά έμμεσα και πολιτικά. Προφανώς, το παιχνίδι που παίζεται είναι χοντρό.  Σύμφωνα με μια ανταπόκριση από την περιοχή, στη βιομηχανία της εξόρυξης εργάζονται 500,000 και οι εργασίες της αποτελούν το 15% του ΑΕΠ της Ουκρανίας και το 30% της ενέργειας που καταναλώνει.
Το γεωπολιτικό πλαίσιο: «η Ρωσία είναι εδώ» και η επιρροή που αναδύεται
Στο γεωπολιτικό επίπεδο, η εξέγερση στην ανατολική Ουκρανία έχει δημιουργήσει πια ένα είδος τετελεσμένων. Σε μια συνέντευξή του την Τετάρτη, ο Λαβρωφ ήταν σαφής ότι η Ρωσία δεν θα μείνει απαθής αν θιχτούν τα «συμφέροντα» της στην Ανατολική Ουκρανία. Και η παραπομπή ήταν, επίσης, σαφής – αναφέρθηκε στη ρωσική επέμβαση στην Νοτια Οσσετία όταν δέχθηκε επίθεση από τη Γεωργία. Ήδη, όμως, είχε κάνει και μια σχετική αναφορά ο Πούτιν στη συνέντευξη του πριν το Πάσχα, όταν αναφέρθηκε στην ανατολική και νότια Ουκρανία με το όνομά της, πριν την επανάσταση του 1917 – «νέα Ρωσία».


Είναι σαφές ότι, έστω και αν δεν υπάρχει ομοφωνία για το αν πρέπει να αποσχιστούν ολοκληρωτικά από την Ουκρανία ή να επιδιώξουν εσωτερική ομοσπονδία, -τα ρωσικά ΜΜΕ λ.χ. μιλούν για «ομοσπονδιακούς»- εντούτοις είναι σαφές ότι η αντίθεση στο καθεστώς -της «χούντας» όπως την αποκαλούν- του Κίεβου είναι πανίσχυρη στην ανατολή. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιχείρηση καταστολής απέτυχε, αλλά είναι και αμφίβολο αν πίστευαν ότι μπορούσε να πετύχει. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Γιαννούκοβιτς είχε, ήδη, προβλέψει ότι ο Στρατός δεν θα πυροβολούσε τους διαδηλωτές ή τους εξεγερμένους. Άλλωστε, εκείνος έχασε την εξουσία ακριβώς γιατί δεν έδωσε τέτοια διαταγή.  Σε αυτό το πλαίσιο, η συνάντηση στη Γενεύη ανάμεσα στην Ρωσία και τους δυτικούς -μαζί με τους φιλοδυτικούς της Ουκρανίας- ήταν εν μέρει και αναγνώριση των ρωσικών συμφερόντων στην ανατολική Ουκρανία και η έναρξη –και από τα έξω- της πίεσης για ομοσπονδοποιήση.

Το δυτικό άγχος, η μοναξιά των ευρωπαίων ατλαντιστών, καθώς οι ΗΠΑ κοιτάζουν προς τον Ειρηνικό και οι ισορροπίες στο εσωτερικό και στο εξωτερικό γύρω από την Ουκρανία
Η Δύση αντέδρασε αμήχανα. Το εξώφυλλο του Economist την περασμένη βδομάδα εξέφρασε την εικόνα ενός άγχους που φαίνεται να καταλαμβάνει αυξανόμενα τους φίλο-ατλαντικούς της Ευρώπης. Στο εξώφυλλο εμφανιζόταν μια – ρωσική - αρκούδα να τρώει την ανατολική Ουκρανία, με τον τίτλο «αχόρταγη». Το άγχος είναι κατανοητό. Μόλις λίγες βδομάδες μετά, από την Κριμαία αναγνωρίζονται ρωσικά συμφέροντα στην ανατολική Ουκρανία. Το ψέμα στο οποίο είναι εγκλωβισμένος και ο Economist και τα δυτικά ΜΜΕ, όμως, είναι η αποφυγή σύγκρισης με ότι προηγήθηκε της ανατροπής του Γιαννουκοβιτς – η σιωπή τους για το πραξικόπημα. Είναι αστείο λ.χ. να θεωρούν «τρομοκρατία» την κατάληψη δημόσιων κτιρίων όταν αυτό γινόταν στο Κίεβο για μήνες και τα δυτικά ΜΜΕ υμνούσαν τους καταληψίες. Έτσι και τώρα, όταν προκύπτει θέμα για τη συμφωνία της Γενεύης, τα δυτικά ΜΜΕ καμώνονται ότι δεν καταλαβαίνουν ότι ο όρος για «αφοπλισμό των ένοπλων» αφορά πρώτα στην ακροδεξιά στη δυτική Ουκρανία.

Η αντίληψη ότι απλώς θα άλλαζαν κυβέρνηση και θα τους έπεφτε κελεπούρι η Ουκρανία για να εκβιάζουν τη Ρωσία για τη Μαύρη θάλασσα και την έξοδο στη Μεσόγειο,  ήταν μάλλον έκφραση αδυναμίας κατανόησης των δεδομένων. Αλλά και το ότι οι αμερικανοί δεν έχουν να προσφέρουν πια και πολλά – ο Μπάιντεν υποσχέθηκε «expertise» στην ουκρανική φιλοδυτική κυβέρνηση. Όμως, όλοι ξέρουν ότι τώρα πια η Ουκρανία θα πρέπει να τα βρει με τη Ρωσία και ότι τα συμφέροντα της Ρωσίας αφορούν, το λιγότερο, την μισή Ουκρανία και ίσως περισσότερο. Η Ε.Ε. (της οποία τα συμφέροντα εμπλέκονται επίσης στην ομαλή ροή φυσικού αερίου) εισηγήθηκε να γίνει μια συνάντηση με τη Ρωσία για το θέμα – και χωρίς τις ΗΠΑ. Οπότε, πέρα από τις ρητορικές είναι ενδεχόμενο ότι πίσω από το σκηνικό, αμερικανοί και ρώσοι έχουν συμφωνήσει μεν στις γενικές γραμμές – και σε αυτό συνηγορούν και οι γερμανοί – ανκαι το πώς εφαρμόζεται μια συμφωνία είναι ρευστό σε μια εποχή γενικότερων αντιπαραθέσεων. Αντίθετα, οι άγγλοι βλέπουν πια τις ΗΠΑ να κινούνται προς τον Ειρηνικό Ωκεανό και οι ίδιοι να κινδυνεύουν να χάσουν και τον όποιο «ιστορικό» ρόλο τους απέμεινε. Ο Ομπαμα αυτήν την εβδομάδα ήταν στην Άπω Ανατολή – και έταζε υποστήριξη απέναντι στην Κίνα. Αλλα, όπως παρατηρήθηκε, δεν έφυγε με εμπορική συμφωνία από το Τόκιο. Η ρευστότητα είναι ευρύτερη. 

Στο επίπεδο των πολεμικών αντιπαραθέσεων την Τετάρτη και την Πέμπτη υπήρξε μια αναζωπύρωση γύρω από το Slavuansk – ο στρατός - ή οι έκτακτες δυνάμεις που συγκρότησαν οι ακροδεξιοί- έκανε επίθεση σε ένα σημείο ελέγχου των αυτονομιστών. Φαίνεται ότι σκοτώθηκαν 5 άτομα. Ακολούθως ο στρατός μπήκε στην πόλη -με πληθυσμό 130,000- αλλά ύστερα από λίγο υποχώρησε και πάλι και οι εξεγερμένοι ανακατέλαβαν το οδόφραγμα. Την επομένη, υπήρξε μια νέα αντιπαραθεση στο Krasnoarmiisk με την ανατίναξη ελικοπτέρου. Την ίδια περίοδο, η Ρωσία ξεκίνησε ασκήσεις στα σύνορα με την Ουκρανία. Ίσως να λειτούργησε και αυτό σαν είδος πίεσης για την υποχώρηση. Αξίζει, επίσης, να αναφερθεί ότι στο Κίεβο έγινε κινητοποίηση έξω από την Κεντρική Τράπεζα για τα δάνεια – και τα συνεπαγόμενα τους. Είναι και αυτή μια αναπόφευκτη διάσταση που θα επανέλθει.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου