12 Απρ 2014

Ουκρανία: η εξέγερση στην ανατολή και οι διεθνείς «μπηχτές» για την οικονομία, καθώς η Ρωσία ανεβάζει τους τόνους για το φυσικό αέριο και τη «στήριξη» της Ουκρανίας με φόντο την χρεοκοπία



Την περασμένη βδομάδα, τα δεδομένα γύρω από την Ουκρανία κινήθηκαν σε δυο επίπεδα. Στο εσωτερικό, εντάθηκαν οι αντιπαραθέσεις με εξέγερση στην ανατολική Ουκρανία ενάντια στο πραξικόπημα του Κιέβου, ενώ στις διεθνείς συζητήσεις άρχισε πια ένας άτυπος διάλογος για το αν και πώς η Ουκρανία μπορεί να αποφύγει τη χρεοκοπία μετά την κρίση στην οποία μπήκε.

Η εξέγερση απλώθηκε από το Ντόνεσκ
Η ανατολική Ουκρανία είναι μια περιοχή με δική της ριζοσπαστική ιστορία – και σε μια περίοδο που οι ιστορικές αφηγήσεις και μνήμες είναι εργαλείο για την κατασκευή πολιτικών θέσεων και πιστεύω, η εξέγερση ίσως να έχει και ενδιαφέρουσες προεκτάσεις. Έστω και σαν μια σύντομη και ριζοσπαστική κίνηση,  η διακήρυξη των ακτιβιστών του Ντόνεσκ -της βιομηχανικής πόλης στην ανατολή- ότι ανακήρυσσαν την περιοχή σε ανεξάρτητη «Λαϊκή Δημοκρατία», ήταν ίσως η πιο ριζοσπαστική κωδικοποίηση από τις αντί-πραξικοπηματικές κινητοποιήσεις. Υπάρχει και προϊστορία – πέρα από τις μάχες του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, η περιοχή ήταν και το κέντρο της ελευθεριακής κομμουνιστικής εξέγερσης μετά το 1917, η οποία ταυτίστηκε με το κίνημα του αναρχικού Μαχνό.

Το περασμένο σαββατοκύριακο, ξεκίνησαν οι κινητοποιήσεις στο Ντόνεσκ με συγκέντρωση διαμαρτυρίας και ακολούθως επεκτάθηκαν και καταλήφθηκαν κυβερνητικά κτίρια στο Ντόνεσκ, την Λουχάνσκ και το Χάρκοβο. Και τις επόμενες μέρες το κύμα των διαδηλώσεων και των καταλήψεων επεκτάθηκε και σε άλλες πόλεις και κοινότητες της ανατολικής Ουκρανίας. Τα αιτήματα είχαν να κάνουν με τη διεκδίκηση ανεξαρτησίας - ή αυτονομίας- από το Κίεβο – αν και φάνηκε ότι υπήρχαν διάφορες τάσεις. Η πιο ριζοσπαστική ενέργεια, η ανακηρύξει της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνεσκ, αποσύρθηκε με δήλωση ότι συμφωνήθηκε να ακολουθηθεί μια πιο συναινετική διαδικασία, στην οποία να συμμετέχουν όλες οι απόψεις – εννοώντας και αυτούς που θέτουν ζήτημα να προχωρήσουν τα δεδομένα και με νομικές κινήσεις. Η πιο συμβιβαστική, μη-συγκρουσιακή τάση φαίνεται να υποστηρίζει την ομοσπονδοποίηση της χώρας – μια εισήγηση την οποία προωθεί και τη Μόσχα. Η κεντρική αιχμή όλων φαίνεται να είναι πια η διεκδίκηση δημοψηφίσματος.

Όμως, η ρητορική των κινητοποιήσεων είναι και ευρύτερη. Το ακόλουθο απόσπασμα είναι από το φυλλάδιο, το οποίο διανεμήθηκε στο Ντόνεσκ - η περιοχή Donbass είναι η ευρύτερη περιφέρεια στην οποία ανήκει η πόλη:
« Σήμερα το δημοψήφισμα παραμένει ένα πολιτικό και κοινωνικό σημείο αιχμής στην περιοχή Donbass. Οι άνθρωποι δεν φεύγουν από τις πλατείες και απαιτούν τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Ο αγώνας για το δημοψήφισμα συνοδεύεται από διαμαρτυριες για την άνοδο στην τιμή του φυσικού αερίου, του ηλεκτρισμού, και των ειδών πρώτης ανάγκης. Το κοινωνικό-πατριωτικό κίνημα «Ανατολικό Μέτωπο» προτείνει στα συνδικάτα να οργανωθεί γενική απεργία στις 18 Απριλίου. Ο στόχος της απεργίας θα είναι η διενέργεια δημοψηφίσματος και η παγοποιηση των αυξήσεων σε δασμούς και βασικές υπηρεσίες»

 Η ένταση, ωστόσο, έφθασε και στο Κίεβο. Σε συζήτηση στο κοινοβούλιο, ο ηγέτης του Κομμουνιστικού κόμματος έκανε κριτική στην πραξικοπηματική κυβέρνηση και ζήτησε να γίνει διάλογος με τους διαδηλωτές. Ακολούθησε επίθεση εναντίον του, και γενική αντιπαράθεση, όταν οι σύντροφοί του αντεπετέθηκαν.

Στο Κίεβο, πάντως, η κατάσταση είναι έκρυθμη. Η ακροδεξιά οργάνωση του Δεξιού Μετώπου προσπάθησε να επιτεθεί και στο ανώτατο δικαστήριο, ενώ μετά τις συγκρούσεις στο κοινοβούλιο, έγινε εμπρησμός των γραφείων του Κ.Κ.

Όσον αφορά στην κυβέρνηση, μετέφερε στρατιωτικές ενισχύσεις και ανακατάλαβε τα κυβερνητικά κτίρια στο Χάρκοβο, αλλά στις άλλες πόλεις δεν κινήθηκε και ανακοίνωσε ένα είδος τελεσιγράφου.

Το εξωτερικό πλαίσιο



Η Ρωσία άφησε να νοηθεί ότι δεν είνα το ίδιο με την Κριμαία, αλλά και ότι δεν θα επιτρέψει την καταστολή. Η Δύση συνεχίζει να προσπαθεί, μεν, να μετατοπίσει την έμφαση στη Ρωσία για να μην αντιμετωπίσει το γεγονός ότι και πάλι είναι αντιφατική με τα δικά της κριτήρια – ενώ λ.χ. για τη δυτική Ουκρανία επέμενε να μην ασκηθεί βία στους διαδηλωτές, για την ανατολική Ουκρανία, ξαφνικά δεν λέει τίποτα.

Τα οικονομικά δεδομένα συγκλίνουν, ωστόσο, ίσως να είναι ο χώρος, όπου θα γίνει η τελική εξωτερική διαπραγμάτευση . Το Σάββατο, η επικεφαλής του ΔΝΤ δήλωσε ότι χωρίς τη ρωσική βοήθεια η Ουκρανία θα χρεοκοπούσε, ενώ οι Moodys το επιβεβαίωσαν με «πρόβλεψη» για τη  «μελλοντική προοπτική» – ότι η χώρα είναι στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης.

Ακολούθως, ο Πούτιν έκανε μια σειρά από συμβολικές κινήσεις. Από τη μια ,έριξε μια φιλική νότα, δηλώνοντας -σαν συνέχεια της δήλωσης Λαγκάρντ- ότι παρά το ότι η Μόσχα θεωρούσε παράνομες τις αρχές του Κιέβου, εντούτοις η Ρωσία στήριζε ακόμα την Ουκρανία σαν γειτονική και «αδελφή» χώρα. Και σε εκείνο το πλαίσιο άφησε να εννοηθεί ότι ο ίδιος υποστηριζε να συνεχίσει η παροχή φυσικού αερίου στην Ουκρανία, παρά το ότι η χώρα έπρεπε να αρχίσει να εξοφλεί τα χρέη της. Ταυτόχρονα, έκανε και ειδική αναφορά σε άλλο πλαίσιο στην Οδησσό, στην επέτειο της νίκης ενάντια στους ναζί στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στην περιοχή. Και οι δυο κινήσεις είχαν ως στόχο την καλλιέργεια της ήπιας ρωσικής δύναμης. Από την άλλη, την Πέμπτη ξεκαθάρισε ότι αν δεν συνεργαστεί η Δύση με τη Μόσχα, τότε η Ρωσία απλώς θα εφαρμόσει τους υπάρχοντες κανόνες και η Ουκρανία θα βυθιστεί στην χρεοκοπία – κάτι που θα αγγίξει σαφέστατα και την παροχή φυσικού αερίου. Ήδη η τιμή, για την Ουκρανία, έχει επιστρέψει στα κανονικά επίπεδα μετά την αναίρεση της μείωσης που πέτυχε ο Γιαννούκοβιτς. Η Δύση ανακοίνωσε σχέδια για συναντήσεις για στήριξη της ουκρανικής οικονομίας. Αλλά είναι πια σαφές ότι οι αμερικανοί άνοιξαν ένα πρόβλημα στα ανατολικά που δύσκολα θα κλείσει με ευνοϊκά δεδομένα για τον κεντροευρωπαϊκό πυρήνα της Ε.Ε.

Την Παρασκευή καθώς τελείωνε η προθεσμια/τελεσιγραφο προς τους ακτιβιστες στην ανατολική Ουκρανία, οι φιλοδυτικές αρχές στο Κίεβο φάνηκαν να κάνουν πίσω. Ανακοινώθηκε ότι θα προωθηθεί νομοσχέδιο για δημοψηφίσματα στις περιφέρειες. Υπήρχε η πιθανότητα ενός αιματοκυλίσματος  καθώς οι εξεγερμένοι οχυρώθηκαν και σε μερικές πόλεις κυκλοφορούσαν φήμες ότι είχαν εξοπλιστεί – όπως είχαν κάνει και οι φιλοδυτικοί πριν την ανατροπή του Γιαννουκοβιτς. Όμως και πάλι υπήρχε ένα σαφές εξωτερικό πλαίσιο. Οι κινήσεις και παραπομπές του Πουτιν στις οικονομικές επιπτώσεις [με εστίαση στο φυσικό αέριο] προφανώς ήταν έμμεσες αναφορές για τις υπόγειες διαδικασίες - συζητήσεις. Η Μερκελ λ.χ. δήλωσε ότι πρέπει να ληφθούν υπό όψιν οι θέσεις του Πουτιν. Είναι πιθανό ότι άρχισαν και οι δυτικοί να πιέζουν τους «δικούς τους». Διότι και η Ε.Ε. πρέπει να λειτουργεί με το ανοικτό ανατολικό ζήτημα που δεν είναι μόνο γεωπολιτικό αλλα και οικονομικό – η "στήριξη" της Ουκρανίας θα έχει αναπόφευκτα και επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου