4 Απρ 2014

Είναι σκληρό καρύδι ο Ερτογάν, αλλά και γιατί ίσως να εμπεδώνεται η δημοκρατία σε μια αναδυόμενη περιφερειακή δύναμη



Όσοι πρόβλεπαν κατάρρευση του Ερτογάν διαψεύστηκαν. Αλλά και όσοι ήλπιζαν σε κατάρρευση της Τουρκίας. Ο Ερτογάν κέρδισε τις δημοτικές εκλογές. Αλλά η Τουρκία εμφανίστηκε πολωμένη. Αυτό, όμως, μπορεί να είναι και ένα θετικό δείγμα για τη δημοκρατία στη γειτονική χώρα.

Άντεξε ο Ερτογάν.. και η τούρκικη κοινή γνώμη, έστω και στην αντιπαράθεση, διεκδικεί γεωπολιτική αυτονομία

Το κόμμα του Ερτογάν βρέθηκε υπό πίεση μετά από τις αποκαλύψεις για σκάνδαλα συνεργατών του. Όσοι όμως περίμεναν ότι η διαρροή των συνδιαλέξεων θα μετατόπιζε το πολιτική σκηνικό έκαναν λάθος. Το κόμμα του Ερτογάν κέρδισε το στοίχημα που έβαλε – να πάρει πάνω από 40% - έφτασε το 45%. Είναι σαφές ότι η αντίδραση του ίδιου του Ερτογάν, αλλά και η δύναμη των ΜΜΕ που διαθέτει το κόμμα του και η κυβέρνηση, ήταν αρκετά για να συσπειρώσουν το βασικό κορμό των ψηφοφόρων του. Μάλλον, οι περισσότεροι δεν πίστεψαν ότι πρόκειται για πραγματικά σκάνδαλα, όπως και οι έλληνες ψηφοφόροι δεν εγκατέλειψαν τον Α. Παπανδρέου, παρά τα όσα διέρρευσαν για τον Κοσκωτά, τη Μιμή κλπ κλπ. Οι ηγέτες που καταφέρνουν να εκφράσουν μια μερίδα του πληθυσμού σε μια νευραλγική ιστορική στιγμή αποκτούν ένα ιστορικό ακροατήριο. Από την άλλη, ο Ερτογάν δεν έπαιξε μόνο άμυνα – αντίθετα αναδιπλώθηκε και έκανε σαφή ανοίγματα στον τούρκικο κεμαλικο εθνικισμό, στην τούρκικη "αξιοπρέπεια" κοκ. Και ίσως αυτή η κίνηση να είναι και η πιο ενδιαφέρουσα από όλες, στην προεκλογική εκστρατεία. Στο βαθμό που η διαμάχη δεν ήταν μόνο μια διαμάχη για ένα αυταρχικό ηγέτη και τη διαφθορά της εξουσίας, αλλά και μια έμμεση επίθεση της Δύσης ενάντια στην αυξανόμενη αυτονομία του Ερτογάν, αλλά και της Τουρκίας, τότε το αποτέλεσμα ήταν μια ήττα της Δύσης, της «Πενσυλβανίας», όπως την χαρακτήρισε ο ίδιος παραπέμποντας στον Φ. Γκιουλέν και τις σχέσεις του με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

 
Αυτό το νέο Ισλάμο-τούρκικο ρεύμα, το οποίο τείνει να αντικαταστήσει τον πειθήνιο ισλαμισμό της πρώτης περιόδου του Ερτογάν, ενδέχεται να εκφράζει και μια βαθύτερη κοινωνιολογική μετατόπιση. Ο κεμαλισμός ήταν ένα εθνικισμός μεν, αλλά ταυτόχρονα ένας εθνικισμός με δυτικό πρότυπο. Ο Ισλαμισμός ήταν μια «ανατολική» απάντηση, αλλά με τον Ερτογάν για πρώτη φορά μιλούσε και μια γλώσσα που άρεσε στη Δύση. Τώρα, όμως, φαίνεται ότι το ειδύλλιο με τη Δύση φτάνει σε ένα όριο. Αν κρίνει κανείς από τα απογοητευμένα σχόλια των φιλελευθέρων κριτικών, που μέχρι τώρα υποστήριζαν τον Ερτογάν, το μεγάλο του αμάρτημα είναι η εν δυνάμει ρήξη με τη Δύση. Η αδυναμία τους να αντιληφθούν ότι σε αυτό ο Ερτογάν έπιασε καλύτερα από πολλούς τον παλμό της γεωπολιτικής περιοχής, δείχνει πως μερικοί εκλαμβάνουν τις επιθυμίες τους σαν πραγματικότητες. Η αναδυόμενη δύναμη της Τουρκίας μπορεί πια να διεκδικεί ένα ανατολικό λόγο και θέση χωρίς να χρειάζεται ή να φοβάται την δυτική αντίδραση. Τα δυτικά ΜΜΕ αυτήν τη φορά ήθελαν να χάσει ο Ερτογάν. Έχασαν.

Όμως, ήταν μια νίκη συσπείρωσης.. και έχει απέναντι την άλλη μισή κοινωνία με μια ενδιαφέρουσα μειοψηφία να μπορεί να καθορίσει το αποτέλεσμα
Όμως, η νίκη του Ερτογάν δεν ήταν, επίσης, συντριπτική. Όταν εξαπολύθηκε λ.χ. μια ανάλογη εκστρατεία εναντίον του Πούτιν, ο ρώσος ηγέτης ξεπέρασε τα 60%. Ο Ερτογάν παρά την συσπείρωση έχασε ποσοστά από τις προηγούμενες βουλευτικές, που ίσως να είναι πιο αντιπροσωπευτικές σαν συγκριτικό δείγμα,αφού το όλο κλίμα αφορούσε την κυβέρνηση και όχι την τοπική αυτοδιοίκηση – έπεσε από το 49.83% το 2011, στο 45+% το 2014. Το πιο προβληματικό για τον Ερτογάν είναι ότι οι αντίπαλοι του δεν φαίνονται πια σαν ένα μπλοκ που υποχωρεί, όπως φαινόταν ο Στρατός και οι κεμαλιστές προηγουμένως, αλλά σαν ένας επίσης αναδυόμενος αντίπαλος με δυναμική και ανάλογο πάθος. Τα ποσοστά και οι ψήφοι των δυο μεγάλων κομμάτων της αντιπολίτευσης, του σοσιαλδημοκρατικού κεμαλικού, και του εθνικιστικού, φτάνουν τα ποσοστά [45%] και τις ψήφους [19 εκατ.] του κόμματος του Ερτογάν. Μια δική τους συμμαχία -έστω και σαν ντε φάκτο συμπόρευση ενάντια στον αυταρχισμό ή κάτι άλλο στην όλη στάση του Ερτογάν- θα τους φέρει ουσιαστικά ισοπαλία με το κόμμα "Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης".


Και η ειρωνεία της τύχης είναι ότι την ισορροπία δυνάμεων την κρατά πια η κουρδική κοινότητα. Αν ο Ερτογάν, όμως, συμμαχήσει μαζί τους κινδυνεύει χάσει μέρος από το προφίλ του τουρκοεθνικισμου, ενώ από την άλλη μια συμμαχία των κούρδων με τους εθνικιστές φαίνεται το ίδιο δύσκολη – αν όχι απίθανη. Για να κατανοήσει κάποιος τις εν δυνάμει συμμαχίες αρκεί να αναφέρει τη Βουλγαρία, όπου το ακροδεξιό κόμμα το οποίο υιοθετούσε ιστορικά μια ρητορική ενάντια στην τούρκικη μειονότητα, στηρίζει σήμερα μια κυβέρνηση των σοσιαλιστών με το κόμμα της μειονότητας σαν αντίβαρο στην φιλοδυτική δεξιά. Η ύπαρξη αυτών των δεδομένων για πολλαπλές συμμαχίες δείχνει ότι το πολιτικό παιχνίδι στην Τουρκία αποκτά πια νέους όρους – και ο Ερτογάν έχει να αναμετρηθεί με εν δυναμει ισοδύναμες συμμαχίες.

Η αντιπαράθεση για την καλπονοθεία, αλλά και η προσπάθεια του Ερτογάν να ελέγχει τη διαρροή πληροφοριών μέσων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ήταν και ένας πόλεμος της πληροφορίας, αλλά και ενδεικτικό της έντασης της αντιπαράθεσης. Το ότι μάλλον έγινε και κάποιου είδους καλπονοθεία είναι πιθανόν – η θεωρία του γάτου που έκοψε τυχαία το ρεύμα είναι κάπως αστεία. Αλλά και να μην έγινε, η ένταση θα αυξήσει την πίεση για πιο διαφανείς εκλογές. Η Τουρκία περνά περιόδους έντασης αλλά τέτοιες περίοδοι δεν παράγουν κατ’ ανάγκη κρίση, αλλά μπορεί να ενισχύσουν την εσωτερική δημοκρατία σαν συμπλήρωμα της αναδυόμενης εξωτερικής δύναμης. Άλλωστε, τώρα, αν κερδίσουν οι κεμαλικοί με τους εθνικιστές την εξουσία στην επόμενη εναλλαγή, είναι μάλλον απίθανο ότι θα είναι πειθήνιοι προς τη Δύση. Η Τουρκία θα παίξει πια το παιχνίδι της γεωπολιτικής θέσης για τα δικά της συμφέροντα – και η θέση της ως χώρος των αγωγών ενέργειας είναι ήδη εξασφαλισμένος και η εν δυνάμει σχέση της με το Ιράν και την Ρωσία δείχνει ένα νέο παίκτη με αυτονομία.




Η αναδυόμενη δύναμη της Τουρκίας μπορεί πια να διεκδικεί ένα ανατολικό λόγο και θέση χωρίς να χρειάζεται ή να φοβάται την δυτική αντίδραση. Τα δυτικά ΜΜΕ αυτήν τη φορά ήθελαν να χάσει ο Ερτογάν. Έχασαν.
[…]

Άλλωστε, τώρα, αν κερδίσουν οι κεμαλικοί με τους εθνικιστές την εξουσία στην επόμενη εναλλαγή, είναι μάλλον απίθανο ότι θα είναι πειθήνιοι προς τη Δύση. Η Τουρκία θα παίξει πια το παιχνίδι της γεωπολιτικής θέσης για τα δικά της συμφέροντα





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου