7 Μαρ 2014

Παίζει σκάκι ο Πούτιν; Ο «Μόσκοβος» περνά στην αντεπίθεση, καθορίζοντας τα υλικά και νοητά σημεία του μετώπου και τις ενδεχόμενες μελλοντικές κινήσεις



Αμέσως μετά τη λήξη των αγώνων του Σότσι, και κουβαλώντας και την αύρα τους, όπως φάνηκε ανάμεσα στους ρωσόφωνους, αλλά ενδεχομένως και στους ευρύτερους απόγονους της ενιαίας ΕΣΣΔ, η Ρωσία πέρασε στην αντεπίθεση. Η πρώτη κίνηση ήταν η έναρξη στρατιωτικών ασκήσεων στα δυτικά της σύνορα – ανατολικά της Ουκρανίας. Στην περιοχή, το φιλορωσικο αίσθημα είναι σαφές και εκδηλώθηκε από την αρχή, όπως και στην Κριμαία και την Οδησσό. Όμως, η αποφασιστική κίνηση έγινε στην Κριμαία. Και λόγω του ιδιαίτερου καθεστώτος της περιοχής, η Ρωσία και τα δικά της ΜΜΕ ενεθάρρυναν την αντίσταση στην περιοχή, όπου είχαν δημιουργηθεί μονάδες αυτοάμυνας – ουσιαστικά, ως αντίβαρο ανάλογων ακροδεξιών ομάδων από τη δυτική Ουκρανία. Αυτές οι ομάδες ξεφορτώθηκαν γρήγορα του ό,ποιους απεσταλμένους των ακροδεξιών και των φιλοδυτικών. Και σιγά σιγά οι κινητοποιήσεις στην Κριμαία, υπό την έγκριση της εκεί ρωσικής παρουσίας, προχώρησε σε ένα μοντέλο απόσχισης. Όταν και ο επικεφαλής του ναυτικού της Ουκρανίας δήλωσε πίστη στο «λαό της Κριμαίας», ένα γεγονός ήταν πια δεδομένο: η Κριμαία άλλαξε καθεστώς και ο Πούτιν είχε εφαρμόσει και πάλι τη στρατηγικη του 2008, με τη Γεωργία. Εδώ, βέβαια, δεν προχώρησε σε άμεση σύγκρουση και προέλαση στο Κίεβο, αλλά, όπως και στη Γεωργία, υπήρχαν και υπάρχουν ρωσικοί θύλακες με λαϊκή στήριξη, έτσι έγινε πια και η Κριμαία.

Δυτικόφιλοι Ουκρανοί περιμένουν να μιλήσει ο δυτικός πρέσβης

Στη Δύση, αναλώθηκαν σε θεαματικές κραυγές, ξεχνώντας ότι μόλις πριν μια βδομάδα ενέκριναν και επικροτούσαν ένα ακροδεξιό πραξικόπημα των δρόμων. Τώρα, οι ομάδες αυτοάμυνας των ανατολικών, δεν ήταν "πειστικες". Η προπαγάνδα των δυτικών ΜΜΕ καταντά κωμική. Το πιο χαρακτηριστικό γεγονός της βδομάδας ήταν η αποκάλυψη μέσω ίντερνετ μιας νέας υποκλοπής – από τηλεφώνημα του υπουργού εξωτερικών της Εσθονίας, ο οποίος ομολογεί ότι άκουσε -και μάλιστα από γιατρό των διαδηλωτών- ότι οι νεκροί από τους ακροβολιστές σκοτώθηκαν από ένοπλους της αντιπολίτευσης – και οι αστυνομικοί, αλλά και οι διαδηλωτές.

 Και μάλιστα το Εσθονικό υπουργείο εσωτερικών επιβεβαίωσε ότι όντως έγινε η συνομιλία. Αυτό το σενάριο δεν πρέπει να θεωρείται ακραίο. Αντίθετα, αυτό ακριβώς χρησιμοποιήθηκε το 2002 για να προετοιμαστεί το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Τσάβεζ στη Βενεζουέλα. Η αντιπολίτευση μετά από μια σειρά κινητοποιήσεων των οπαδών της, κατηγόρησε την κυβέρνηση για πυροβολισμούς από δικούς της ενόπλους εναντίον "άοπλων διαδηλωτών" και τελικά, ο στρατός έκανε απόπειρα πραξικοπήματος – το οποίο, όμως, ανέτρεψε η οργάνωση των τσαβίστας. Κάτι που προφανώς δεν είχε ο Γιαννούκοβιτς. Όπως αποκαλύφθηκε μετά, οι πυροβολισμοί ήταν προβοκάτσια της ίδιας της αντιπολίτευσης. Μερικά για τις μυστικές υπηρεσίες είναι αναγκαίο κακό και παράπλευρες απώλειες.


Τα δυτικά ΜΜΕ το έθαψαν, αλλά η καχυποψία του εσθονού υπουργού για το αν έχουν υποστήριξη οι της αντιπολίτευσης, είναι ενδεικτική του τί νομίζουν και οι γύρω τους ευρωπαίοι.


Η στρατηγική Πούτιν
Η στρατηγική του Πούτιν φαίνεται να είναι τριπλή.

Σε ένα πρώτο στάδιο, έθεσε θέμα βασικών ρωσικών συμφερόντων, τα οποια ταυτίζονται με τα συμφέροντα μερίδων του ουκρανικού λαού. Όπως οι κάτοικοι της Κριμαίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία εξασφαλίζει μερικά νευραλγικά στρατηγικά συμφέροντα με λαϊκή στήριξη. Η Κριμαία ήταν ένα από τα θέματα, τα οποία -δηλαδή την απόδοση της Κριμαίας στην Ουκρανία- οι ρώσοι θεωρούσαν λάθη της σοβιετικής περιόδου – και προφανώς, το θέμα έχει πια πάρει μια πορεία, όπου η περιοχή θα είναι το λιγότερο «ενδιάμεση», αν όχι καθ’οδόν προς τη ρωσική ομοσπονδία ή τη μελλοντική Ευρωασιατική τελωνειακή ένωση, την οποία θα συγκροτήσουν αρχικά η Ρωσία,  η Λευκορωσία και το Καζακστάν.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, οι ειδικές σχέσεις και με άλλες περιοχές. Οι κινητοποιήσεις λ.χ. στην ανατολή το περασμένο σαββατοκύριακο ήταν ιδιαίτερα έντονες και μαζικές. Στην περιοχή του Ντόνεσκ συγκροτήθηκαν, επίσης, ομάδες αυτοάμυνας και το τοπικό κοινοβούλιο υιοθέτησε απόφαση για δημοψήφισμα. Σε αυτή την περιοχή, η Ρωσία και οι ρωσόφωνοι, σαφώς, θέτουν τα όριά τους – σε περίπτωση που η ακροδεξιά της δυτικής Ουκρανίας επιμένει. Ο Πούτιν διέταξε ολοκλήρωση των στρατιωτικών ασκήσεων στα σύνορα, αλλά ήταν επίσης σαφής ότι η Ρωσία διατηρεί το δικαίωμα παρέμβασης για υπεράσπιση πολιτών αλλά και συμφερόντων. Και αν η ένταση οξυνθεί μετά την Ντόνεσκ θα ακολουθήσει το Χάρκοβο, στο οποίο έγιναν επίσης μαζικές εκδηλώσεις και εκδιώχθηκαν, επίσης, οπαδοί της δεξιάς από ένα κυβερνητικό κτίριο.

Η άλλη περιοχή στην οποία έγιναν μαζικές αντιφασιστικές εκδηλώσεις ήταν η Οδησσός. Εδώ, η κυρίαρχη σημειολογία ήταν σοβιετική. Η πόλη με τα σκαλοπάτια του θωρηκτού Ποτέμκιν, κατέβηκε στους δρόμους με κόκκινες σημαίες και πορτρέτα του Στάλιν. Το μείγμα της ορθοδοξίας και του κομμουνισμού σε αυτές τις κινητοποιήσεις των πολιτών αξίζει να διερευνηθεί και ίσως σε αυτό το συνοριακό σημείο να έχουμε «ενδιαφέρουσες στιγμές». Η ορθοδοξία και ο κομμουνισμός ως ιδεολογικά πολιτισμικά ρεύματα φαίνεται να είχαν μια κάποια "επιλεκτική συγγένεια" -elective affinity- αν το δει κάποιος με βάση τη συγκριτική κοινωνιολογία, όπως στην ανάλυση του Βέμπερ για την "επιλεκτική συγγένεια" του προτεσταντισμού με το πνεύμα του καπιταλισμού. Τα κομμουνιστικά κινήματα άνθισαν σε ορθόδοξες χώρες και παρά τις αντιπαραθέσεις του κόμματος και της αθεϊστικής ιδεολογίας με την εκκλησία και τα δόγματά της, υπήρξε και στρατηγική συμμαχία και κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Ο Στάλιν, εμφανώς, ευνόησε την ορθόδοξη εκκλησία στη σοβιετική Ουκρανία απέναντι στους ουνίτες – καθολικούς με τελετουργία από την ορθόδοξη παράδοση. Με αυτήν την έννοια, η αφήγηση που κατατέθηκε στο Σότσι ως η νεώτερη εκδοχή της ρωσικής ιστορίας προκάλεσε, ουσιαστικά, μια αντίδραση αξιοπρέπειας του ρωσόφιλου πληθυσμού. Και εκείνη η αφήγηση έδενε μαζί την ορθόδοξη παράδοση, την κλασσική Ρωσία με τη σοβιετική νεωτερικότητα. Από την Κριμαία με τους ιερείς έξω από στρατόπεδα μέχρι τις κόκκινες σημαίες στην Οδησσό, υπήρχε ένα παράδοξο μείγμα.  Και αυτή η εν δυνάμει στρατηγική πολιτισμική συμμαχία μπορεί να έχει ευρύτερες επιπτώσεις στα Βαλκάνια.

Όσο αφορά στην Ουκρανία είναι λογικό ο Πούτιν να επιδιώξει να αναπτύξει προνομιακές οικονομικές σχέσεις μαζί με περιοχές με ρωσόφιλο πληθυσμό, μέχρι την αλλαγή στο Κίεβο. Αυτή η κίνηση θα μπορούσε λ.χ. να αντιπαραβάλει το ρωσικό εμπόριο με τις δυτικές απαιτήσεις για λιτότητα λόγω ΔΝΤ. Και ίσως μερικές περιοχές να μπορούσαν να αποκτήσουν και προνομιακό στάτους συνεργασίας στη νέα ευρωασιατική ένωση – αν οι δυτικόφιλοι και οι ακροδεξιοί και οι δυτικές οικονομικές απαιτήσεις, οδηγήσουν την ρήξη με τη Μόσχα και στην αρχική θέση της Ρωσίας για επανεξέταση των δασμών για εισαγωγές από την Ουκρανία ή μέρος της. Ή αν ενταθεί η αντιπαράθεση, η ρωσική ηγεσία θα μπορούσε να επέμβει να στηρίξει το «λαό και τους πολίτες». Η Δύση το έκανε υποτίθεται με τη Βεγγάζη, αλλά και στο Κόσοβο.

Η τρίτη διάσταση της στρατηγικής του Πούτιν βασίζεται στην ευρύτερη έλξη που θα προκαλέσει η νέα ευρωασιατική συμμαχία. Οι δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης στην Ουκρανία, πριν από το χειμερινό πραξικόπημα της ακροδεξιάς, έδειχναν μια οικεία και θερμή σχέση με τη Ρωσία. Σε έρευνα λ.χ. το Σεπτέμβριο του 2013, φάνηκε ότι 50% των κατοίκων της Ουκρανίας έχουν «θερμή» στάση απέναντι στη Ρωσία, ενώ 41% ένιωθε ανάλογα για την Ευρώπη και μόλις 26% για τις ΗΠΑ. Και αυτά τα στοιχεία είναι παρόμοια με έρευνα της UNSAID, η οποία δημοσιεύτηκε το Δεκέμβριο του 2013.

Και αυτή ακριβώς η προτίμηση ήταν εν μέρει ο στόχος της επίθεσης. Ο άλλος, ο πιο μεγάλος, στόχος ήταν να μειωθεί η σημασία της ευρωαστικής ένωσης που θα ανακοινωθεί την άνοιξη. Ήδη, δήλωσε ενδιαφέρον η Αρμενία.

Σε αυτά τα πλαίσια, είναι ενδεχόμενο η Ρωσία να επεξεργάζεται ήδη μελλοντικές πιθανότητες συμμαχιών και στο εσωτερικό της Ουκρανίας όταν ο ετερόκλητος συνασπισμός της αντιπολίτευσης θα αρχίσει τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις και με βάση τις εξωτερικές εξαρτήσεις διάφορων τάσεων. Και όλα αυτά, με δεδομένο ότι και αντίπαλοι του Γιαννούκοβιτς αντιλαμβάνονται ότι χωρίς ανοχή, έστω, από τη Ρωσία η οικονομία της Ουκρανίας θα είναι σε free fall. Η επιστροφή στο Κίεβο μπορεί να πάρει, με αυτή την έννοια, διάφορες μορφές.

Οικονομικός πόλεμος;


Τα δυτικά ΜΜΕ ήταν το ίδιο πειθήνια με το βομβαρδισμό της Λιβύης, όταν πέρασαν από την υπέρ-ευαισθησία για τους αμάχους της Βεγγάζης που μπορεί να κινδύνευαν, στην πλήρη αδιαφορία για τον πληθυσμό της Σύρτης που βομβαρδιζόταν από το ΝΑΤΟ. Έτσι, ενώ για μήνες τώρα έτρεχαν πίσω από κάθε εκδήλωση της αντιπολίτευσης και την παρουσίαζαν ως λαϊκή κινητοποίηση, ξαφνικά προσπαθούσαν να λογοκρίνουν τις εκδηλώσεις στην ανατολική και νότια Ουκρανία. Όμως, αυτό που ξύπνησε δεν ήταν απλώς προϊόν μιας στρατηγικής κίνησης του Πούτιν. Ήταν μια έκρηξη αξιοπρέπειας των ρωσόφωνων και όχι μόνο, που είδαν απέναντί τους την πλήρη υποκρισία της Δύσης – όχι μόνο ανεχόταν τη βία των νέο-ναζί, αλλά και έκανε ότι δεν καταλάβαινε τα ρατσιστικά μέτρα της «πλειοψηφίας το κοινοβουλίου» ενάντια στη ρωσική γλώσσα.

Η Δύση, όμως, δεν είχε ενιαία στάση. Ούτε μπορούσε να έχει. Η Γερμανία κράτησε  χαμηλούς τόνους, ενώ οι αγγλοβρετανοί τους ανέβαζαν. Αλλά εκείνοι δεν έχουν στρατηγική συμφέροντα με τη Ρωσία. Η διαφωνία ήταν έκδηλη στη σύσκεψη της Ρώμης.

Όταν μερικοί δυτικοί απείλησαν τη Ρωσία με οικονομικές κυρώσεις – ήδη έγινε και μια προσπάθεια μετακίνησης κεφαλαίων για να ασκηθεί οικονομική πίεση – η Μόσχα απάντησε με σαφήνεια: υπενθύμισε ότι τα δικά της αντίποινα δεν θα είναι εύκολα για τη Δύση και υπενθύμισε στις ΗΠΑ ότι μια ενδεχόμενη ρωσική επιλογή είναι να ζητήσει να γίνονται όλες οι πληρωμές, στις διεθνείς της συναλλαγές, σε νόμισμα εκτός δολαρίου. Το αμερικανικό πρόβλημα είναι ότι αυτή η διαδικασία είναι υπό εξέλιξη, ηδη και οι ΗΠΑ θέλουν να την καθυστερήσουν – για αυτό πολεμούν άλλωστε και το πλαίσιο της Ευρωασιατικής ένωσης. Όμως, το κόστος από τις συνέπειες μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερο από όσο φαινόταν στην αρχή. Η Νούλαντ, άλλωστε, έχει ίδια πείρα – ήταν στο υπουργείο εξωτερικών στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν οι ΗΠΑ «έχασαν» τη Ρωσία του Γέλτσιν. Η άτσαλη κίνηση του βομβαρδισμού της Σερβίας/Νέας Γιουγκοσλαβίας μπορεί να είχε θέαμα για τη Δύση, αλλά ήταν το τελικό σημείο σε μια διαδικασία, που οδήγησε στη ριζική ανατροπή των φιλοδυτικών στη Ρωσία. Και από τότε ξεκίνησε μια διαδικασία στην οποία η Δύση προσπαθεί να πιέζει, αλλά η Ρωσική ομοσπονδία επεκτείνει την επιρροή της δυτικά. Αυτή τη φορά λ.χ. έπρεπε να ανατρέψουν δημοκρατικά εκλλελεγμένο πρόεδρο, γιατί φοβόντουσαν τις τάσεις της κοινής γνώμης.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου