14 Φεβ 2014

Η επανένωση από τα κάτω ή στιγμιότυπα την εποχή που εμφανίζεται η ελπίδα και πάλι: Οι συνοριακές εμπειρίες των κυπραίων. Μια καταγραφή που τη Μαρωνίτικη κοινότητα



Ακόμα και στις δύσκολες μέρες των υστεριών, το άνοιγμα του 2004, είχε δημιουργήσει ένα είδος γέφυρας που συντηρούσε και αναδημιουργούσε του δεσμούς επαφής μιας κοινωνίας που είχαν μείνει μετέωροι μετά το τραύμα του διαχωρισμού της περίοδο 1956-74. Και σήμερα αυτό το άνοιγμα επιτρέπει την υπόγεια ελπίδα να γίνει, μερικές φορες, «αυθόρμητο πάρτι» σε εκδηλώσεις επανασυνάντησης «γειτόνων»
Μια δημιουργική διεκδικητικότητα που κατάφερνε να ανοίγει δρόμους.

Το 1963 εκδιωχτήκαν οι τουρκοκύπριοι και το 1974 οι Μαρωνίτες κάτοικοι της Αγίας Μαρίνας και έκτοτε ήταν στην μέση ενός τεράστιου τουρκικού στρατοπέδου. Στις 8 Φεβρουρίου έγινε για πρώτη φορά λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας στο κέντρο του χωρκού. Ακολούθησε αυθόρμητο πάρτυ με μουσική και χορό, ο οποίος εβιώθηκε και σαν ένας «εξορκισμός» των δυνάμεων που εμποδίζουν τους Μαρινιώτες από το να μείνουν στο χωριό τους. Η Μαριαννού της ιστορίας επέθανε το 2011, έχοντας ικανοποιήσει τον πόθο της επιστροφής και της επανασύνδεσης με τον τόπο της και τους ανθρώπους του εν μέρει....

Το πιο κάτω κείμενο γράφτηκε το 2008 για την εμπειρία της Μαρωνιτικής κοινότητας. Αλλά βλέποντας το αίσθημα που άρχισε να δημιουργείται πάλι, με το έστω και μικρό άνοιγμα ελπίδας ότι μπορεί να συνεχιστούν οι συνομιλίες, το κείμενο μοιάζει να μιλά για την ευρύτερη εμπειρία. Εκτός από την Α. Μαρίνα ανάλογη εκδήλωση έγινε και στην Κοντέα πρόσφατα. Αυτές οι εκδηλώσεις έχουν κάτι από τον απόηχο των δυο ηλικιωμένων γυναικών, που στο τέλος έβαλαν τους στρατιώτες να τους μαζέψουν τα χόρτα/λάχανα που μάζευε για αιώνες η παράδοση σε εκείνες τις περιοχές/χώρους.

“ Άγια Μαρίνα του Κρεμμού
πουκάτω που το ούπα
ήρταν οι Τούρτσιοι έσσω μας
τζαι μας αφήσαν κούπα

Άγια Μαρίνα του κρεμμού
Πουκάτω στο μετόσιη
Έκαμα χρόνια να σε δώ
Τζιη προσφυγιά μου τόσhι»

Οι στίχοι τούτοι εν που την Μαρινιωτού – την παραδοσιακή φωνή του χωρκού μου.

Αρνητικά, είναι ήπιος όρος για να περιγράψει το πώς είδαν / βίωσαν οι Μαρωνίτες την εισβολή. Και τα 4 χωρκά εν υπό κατοχή, το ένα, η Αγιά Μαρίνα βομβαρδίστηκε στην 2η εισβολή εν όσο ίσσε κόσμο μέσα.

Είχα την ατυχία νάμουν τζε γώ τζαμέ.....
Εθωρούσαμε τα αεροπλάνα χάραμα του φου να φακκούν γυρούς πάνω που την περιοχή τζε οι χωρκανοί στην πλαταια ελαλούσαν ήρταν τα ελληνικά αεροπλάνα τζε εκάμναμε χαρά. Ο παπάς μου έλειπεν – είσιεν φκει που την φυλακή που τους εβάλαν οι πραξικοπηματίες, αλλά ήταν καθήκον στην Λευκωσία. Ευρέθηκα μόνη μου κατά την επίθεση έξω στον δρόμο – έπεσα χαμέ τζε άκουα τα αεροπλάνα που έρκουνταν. Ελάλουν άμα περάση τούτο ένα βουρήσω να μπω μέσα σε κανένα σπίτι. Αλλά εν επρολάμβανα – ερκετουν το ένα μετά το άλλο τζε εμυδραλιωβολούσε γυρώ μου.

Για χρόνια είχα τούτον τον εφιάλτη – να προσπαθώ να σταθώ στην ακριβή πορεία του αεροπλάνου για να κτυπούν τα μυδράλια που την μιαν τζε την άλλη πλευρά μου, τζε γω στην μέση για να μεν με βρίσκουν. 6 χρόνια μετά ήμουν πόξω που το Cambridge με συμφοιτητές μου, είσιεν άσκηση τζε επέρασε χαμηλά πουπάνω μας ένα στρατιωτικό αεροπλάνο. ‘Ο ήχος του εν πολλά διαφορετικός που τα άλλα. Έπεσα χαμέ τζε εσσιέπασα την τζεφαλή μου με τα σιέρκα μου.

Το χωρκό μας εν στρατόπεδο τζε εν μπορούμε να μπούμε μέσα.
Που τότε που ανοίξαν τα σύνορα, οι χωρκανοί πάσιν, τζε περπατούν γυρώ που το χωρκό στα χωράφκια τους - μαζεύκουν μανιτάρκα της αναθρήκας τζε χωστές, τζε την καθαρά Δευτέρα κόφκουν την μούττην. Η μάνα μου πάει μιαν φορά την εφτομάδα μαζί με την γιαγιά μου σ'ενα οδοιπορικό στα χωρκά της περιοχής (Φώτα, Άγιο Ερμόλαο, Λάρνακα της Λαπήθου, Σηιλλούρα, Καμπυλή, Σίσκληπο..) – κάποτε πάω τζε ’γω μαζί τους με τες κόρες μου. Στην αρχή ήταν για να βρουν τους χωρκανούς τουρκοκύπριους που διασπαρτήκαν. Ήμουν παρών όταν ήβραμε την Αϊσέ στην Καμπυλή. Εκάτσαν οι δκιό τους δίπλα δίπλα, εχαϊδεύκαν η μια το πρόσωπο της άλλης τσε εκλέαν. Δκυό φιλενάδες 90 χρονών που εβρεθήκαν μετά που 40 χρόνια.

Αλλά ήταν τζε σαν μια μηχανή του χρόνου ιδιαίτερα στες αρχές που μας έπαιρνε στην Κύπρο της δεκαετίας του 60. Μετά αρκέψαν να κάμνουν τζιάλλες φιλενάδες πρόσφυγες τζε τζηνες που την Κρήτου Τέρρα, την Αντρολύκου,….

Συνοριακό άτομο /κοινότητα. Κυριολεκτικά !! Που τον τζαιρό που επέστρεψα που την Αγγλία μινήσκω δίπλα που την πράσινη γραμμή. Πρώτα στο Καϊμακλί τζε τωρά στον Άγιο Αντρέα με το τέλλι της αυλής μου νάν το σύνορο με την νεκρή ζώνη. Όταν είδα την ταινία του Αγγελόπουλου «το μετέωρο βήμα του Πελαργού» ψυλιάστηκα το συμβολισμό του κατοικειν μου – να ξεπεράσω το σύνορο.

Όσο μπορώ το ξεπερνώ. Εμπήκα τζε μέσα στο χωρκό με τον Μπουλέν. Επήαμε να δούμε το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία για να ελέξουμε την επικινδυνότητα του τζε λαλώ του – αν μπούμε τωρά στο χωρκό ιντα πον να μας κάμουν.
Τίποτε λαλεί μου.
Πάμε λαλώ του.
Όπως εμπαιναμε ήταν σαν να εφκαιναν οι ψυσιές τζε οι ιστορίες των παλιών που την γή. Έκλαια με λυγμούς τζε ελάλουν ο παπάς μου επέθανεν χωρίς να επιστρέψει. Επιστρέφει μαζί σου λαλεί μου ο Μπουλέν. Εκατέβηκα στο σημείο που ήταν το σπίτι της γιαγιάς μου (κατεδαφισμένο) έκατσα τζε έπιασα μιαν πέτρα τζε εσυνέχισα να κλαίω με τους στρατιώτες να βουρούν κατά πάνω μας. Όταν εφέφκαμε εσυνόδεψε μας ένας στρατιώτης – εδώσαμε του τσιγάρο τζε ερωτήσαμε τον πόθεν ένι - ήταν κούρδος. Ένας μιτσής Κούρδος που εν ήθελε ναν δαμαί.

Επειδή έπεσε πολλύν κλάμα στούτην την εξιστόρηση θα κλείσω με κάτι πιο ευχάριστο. Η μάνα μου τζε η γιαγιά μου πάσιν στουτον τόπο πόξω που τον Κοντεμένο που βλαστούν πολλά αγριολάχανα τζε φέρνουν τα με τις σακούλες (τζε κάμνει τα η καλαμαρού πεθερά μου γιάμι χορτόπιττες!) Μιαν ημέρα επήαν τζε ο δρόμος ήταν κλειστός γιατί εκάμναν άσκηση ο στρατός. Εγελαστήκετε αν ενομίσετε ότι εν εφέραν λάχανα.... Εβάλαν τους στρατιώτες τζε εσυνάξαν τους τα!

Τούρκος ήταν Ρωμιος ήταν
πούδηξε την αγάπη
Βασταγιερή ίσσιε καρκιάν
το πλάσμα τζε εν εσάπη.

(Μαρινιωτού)

Μαρία Εμμανουήλ, Οκτ. 2008

Το χωρκό μας εν στρατόπεδο τζε εν μπορούμε να μπούμε μέσα.  Που τότε που ανοίξαν τα σύνορα, οι χωρκανοί πάσιν, τζε περπατούν γυρώ που το χωρκό στα χωράφκια τους - μαζεύκουν μανιτάρκα της αναθρήκας τζε χωστές, τζε την καθαρά Δευτέρα κόφκουν την μούττην. Η μάνα μου πάει μιαν φορά την εφτομάδα μαζί με την γιαγιά μου σ'ενα οδοιπορικό στα χωρκά της περιοχής….. Ήμουν παρών όταν ήβραμε την Αϊσέ στην Καμπυλή. Εκάτσαν οι δκιό τους δίπλα δίπλα, εχαϊδεύκαν η μια το πρόσωπο της άλλης τσε εκλέαν. Δκυό φιλενάδες 90 χρονών που εβρεθήκαν μετά που 40 χρόνια.  Η μάνα μου τζε η γιαγιά μου πάσιν στουτον τόπο πόξω που τον Κοντεμένο που βλαστούν πολλά αγριολάχανα….Μιαν ημέρα επήαν τζε ο δρόμος ήταν κλειστός γιατί εκάμναν άσκηση ο στρατός. ..Εβάλαν τους στρατιώτες τζε εσυνάξαν τους τα!


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου