14 Φεβ 2014

Μέση Ανατολή: το Ισραήλ νιώθει την απομόνωση να γίνεται πιεστική, ενώ ο Ερτογάν αναζητεί στρατηγικές κινήσεις υπό πίεση


Η είδηση της περασμένης βδομάδας ήταν μικρή, αλλά ουσιώδης – το Ισραήλ αποδέχθηκε να αποζημιώσει τα θύματα του πλοίου Μαβί Μαρμαρά, το οποίο δέχθηκε επίθεση, ενώ προσπαθούσε να σπάσει το εμπάργκο στη Γάζα. Η υποχώρηση του Ισραήλ είναι ένδειξη της αυξανόμενης απομόνωσης του. Ταυτόχρονα, ο άλλος βασικός παίκτης της περιοχής, η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας εσωτερικής κρίσης, με την κυβέρνηση να προσπαθεί να μετατοπίσει την έμφαση εξωτερικά.


Το Ισραήλ νιώθει τον κρύο αέρα της απομόνωσης


Την περασμένη βδομάδα, ο Economist παρατήρησε ότι το Ισραήλ είχε προβλήματα με την εξαγωγή του φυσικού του αερίου λόγω των περιφερειακών διαμαχών. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι παρά την ανατροπή της κυβέρνησης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο, η κατάσταση στη χώρα αναμένεται να είναι ασταθής για αρκετό διάστημα, οπότε η σιγουριά των εξαγωγών μέσω του Σουέζ, δεν μπορούσε να είναι εγγυημένη για το Ισραήλ. Αυτό, σύμφωνα με το περιοδικό, ανάγκαζε το Ισραήλ να καταφύγει στη λύση της Τουρκίας και των αγωγών της. Και αυτό πάλι έχει αλλα δυο προβλήματα – το κυπριακό -αφού οι ό,ποιοι αγωγοί θα πρέπει να περάσουν από την κυπριακή ΑΟΖ- αλλά και πάλι το παλαιστινιακό – όσο αυτό δεν λύνεται οι σχέσεις Ισραήλ – Λίβανου θα είναι δύσκολες, άρα και πάλι το όλο θέμα είναι αμφίβολο. Σε αυτό το πλαίσιο, η κίνηση του Ισραήλ να ζητήσει συγνώμη, ουσιαστικά, ήταν μια προσπάθεια αποκατάστασης ισορροπιών.

Το πρόβλημα της απομόνωσης του Ισραήλ έχει γίνει πια έντονο – από τη μια η Ε.Ε. απειλεί με κυρώσεις, αν συνεχιστεί η ανέγερση οικισμών στη Δυτική Όχθη, ενώ από την άλλη οι ΗΠΑ πιέζουν έντονα τη δεξιά κυβέρνηση του Ισραήλ να υποχωρήσει. Ο νέος παράγοντας, ο οποίος έχει εμφανιστεί είναι η διάχυση του κινήματος για μποϊκοτάρισμα του Ισραήλ με την ανάλογη τακτική, που είχε υιοθετηθεί ενάντια στο απαρτχάιντ. Ενώ, αρχικά, το κίνημα φαινόταν να ότι θα μπορούσε να εγκλωβιστεί στο χώρο των ομάδων που, συνήθως, στήριζαν τους παλαιστίνιους και οι οποίες ήταν μειοψηφικές στη Δύση, τα τελευταία χρόνια το κίνημα έχει σαφώς διαχυθεί. Πρόσφατα, μεγάλα επενδυτικά ταμεία από την Νορβηγία και την Ολλανδία αποφάσισαν να μην ενδύουν στο Ισραήλ, ενώ μέχρι και ένας αμερικανικός ακαδημαϊκός σύνδεσμος αποφάσισε να μποϋκοτάρει το Ισραήλ. Το θεαματικό αποκορύφωμα, πρόσφατα, ήταν η ηθοποιός Scarlett Johansson, η οποία αναγκάστηκε να αποχωρήσει από θέση της σαν « πρέσβης» της Oxfam λόγω της συμμετοχής της σε διαφήμιση αναψυκτικού εταιρείας που έχει εργοστάσιο στη Δυτική όχθη.

Αρκετοί ισραηλίτες αναλυτές, αλλά και πολιτικοί, όπως ο υπουργός εξωτερικών ο κ. Lapid, που υποστηρίζουν το συμβιβασμό με τους παλαιστίνιους τονίζουν ότι το κίνημα δείχνει ότι τώρα πια το Ισραήλ χάνει πια σύμμαχους και οδηγείται σε μια απομόνωση ανάλογη της νότιας  Αφρικής. Σε αυτό το πλαίσιο, η αντίδραση είναι πια η αναμενόμενη στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο:

«Εάν η Δύση γυρίσει την πλάτη της στο Ισραήλ, υπάρχει, λένε, και η ανατολή. Οι σχέσεις με την Ινδία έχουν αναθερμανθεί πρόσφατα και οι σχέσεις με την Κίνα γίνονται πιο στενές. Ο υπουργός οικονομικών, ο οποίος είναι σκεπτικιστής για την ειρηνευτική διαδικασία, περιόδευσε πρόσφατα στην Άπω Ανατολή….» Economist, February 8-14, 2014, σελ. 31]

Τουρκία: συνεχίζεται η εξωτερική πίεση και οι εσωτερικές διαδηλώσεις, ενώ η κυβέρνηση προσπαθεί να μεταφέρει την έμφαση στο εξωτερικό


Η αντιπαράθεση στην Τουρκία αυτήν την περίοδο έχει δυο ορόσημα – το ένα είναι οι δημοτικές εκλογές και το άλλο οι ενδεχόμενες εξελίξεις στην Κύπρο. Οι δημοτικές εκλογές είναι ένα κομβικό σημείο για τις εσωτερικές εξελίξεις – εκεί θα διαφανεί η ό,ποια φθορά του κόμματος του Ερτογάν, τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο. Η εσωτερική κρίση, βέβαια, οδηγεί πια και σε οικονομικές επιπτώσεις, καθώς άρχισαν τα όργανα των προειδοποιήσεων από τους οίκους αξιολόγησης. Η απόσυρση κεφαλαίων είναι μια ευρύτερη τάση αυτήν την περίοδο για τις αναδυόμενες οικονομίες, αλλά στην περίπτωση της Τουρκίας, διασταυρώνεται σαφώς με την κατάσταση στην εσωτερική πολιτική. Η σταθερότητα που πρέσβευε το κόμμα του Ερτογάν αμφισβητείται. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ερτογαν φάνηκε να κινείται με σαφή αυταρχική διάθεση. Αυτή η κίνηση μπορεί να τον οδηγήσει σε αυξανόμενο έλεγχο του κράτους βραχυπρόθεσμα, αλλά υπονομεύει την ευρύτερη εικόνα του Ερτογάν ως φορέα εκδημοκρατισμού. Και σε αυτό το πεδίο, η απονομιμοποίηση του Ερτογάν είχε ξεκινήσει από την εξέγερση του Γκεζί, το καλοκαίρι παρά από τις αποκαλύψεις για τα σκάνδαλα διαφθορας το Δεκεμβριο.

Την περασμένη βδομάδα αναβίωσαν μέρες που θύμιζαν το Γκεζί. Στην πλατεία Ταξίμ χιλιάδες διαδηλωτές διαμαρτυρήθηκαν για την προώθηση νομοθεσία που επιτρέπει τη λογοκρισία και απαγορεύει την επικοινωνία μέσω ίντερνετ. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η κυβέρνηση αποκτά την εξουσία να απαγορεύει ιστοσελίδες χωρίς δικαστική απόφαση, ενώ το ιστορικό επισκέψεων σε ιστότοπους των χρηστών του ίντερνετ θα καταγράφεται και θα διατηρείται σχετικός φάκελος για διάρκεια δύο ετών. Ήδη χιλιάδες ιστοσελίδες απαγορεύτηκαν (ανάμεσα σ’ άλλα το youtube, vimeo, wordpress) με αποτέλεσμα η κυβερνητική λογοκρισία να διερεύνεται. Προφανώς, το συγκεκριμένο νομοσχέδιο που αντιτίθεται τόσο στην ελευθερία έκφρασης όσο και στην ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφόρηση πέρασε από το κοινοβούλιο (όπου το κόμμα του Ερτογάν κατέχει την πλειοψηφία) την περασμένη Παρασκευή, και οι διαδηλωτές κάλεσαν τον πρόεδρο Γκιουλ να μην υπογράψει ώστε να θεωρηθεί πλέον νόμος προς εφαρμογή.


Η αντιπολίτευση θεωρεί ότι η συγκεκριμένη νομοθεσία προωθείται, ώστε να καλυφθούν τα πρόσφατα σκάνδαλα διαφθοράς που εμπλέκουν και τον ίδιο τον Ερντογάν. Κάτι με το οποίο φαίνεται συμφωνούν διαδηλωτές που φώναζαν «Παντού κλέφτες, παντού διαφθορά»
Τεθωρακισμένα κατέκλυσαν και πάλι το πάρκο Γκεζί και την πλατεία Ταξίμ προσπαθώντας να διαλύσουν τους διαδηλωτές με αντλίες νερού, δακρυγόνα, αέρια  πιπεριού και σφαίρες από καουτσούκ. Η πληροφόρηση για τα όσα εκτυλίσσονται προέρχεται κυρίως μέσω του τουΐτερ και άλλων μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Τί ελπίζει ο Ερτογάν
Η βασική στρατηγική του Ερτογάν είναι ο ανατολικός πόλος. Η συμμαχία με το Ιράν φαίνεται να ανοίγει πια ένα σαφή εναλλακτικό άξονα απέναντι στη Σαουδική Αραβία, η οποία ναυάγησε την επένδυση του Ερτογάν στη βόρεια Αφρική με την ανατροπή των κυβερνήσεων της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν είναι ένας ιδιαίτερα σημαντικός παίκτης – και γιατί άντεξε στις δυτικές πιέσεις, αλλά και γιατί μπορεί να ασκήσει την επιρροή του στη Βαγδάτη για να καμφθούν, κάπως, οι αντιδράσεις για την εξαγωγή πετρελαίου από τις κουρδικές περιοχές του Ιράκ. Σε εκείνο το τομέα στον οποίο επένδυε ο Ερτογάν, την προσέγγιση δηλαδή με τους Κούρδους, το θέμα φαίνεται να είναι σε τέλμα. Και εκεί, το ζήτημα δεν είναι μόνο το άνοιγμα και επέκταση μιας ενεργειακής πολιτικής, αλλά ταυτόχρονα και το ανακάτεμα ξανά της εσωτερικής πολιτικής –  ο Ερτογάν, θα μπορούσε να ελπίζει, ότι μια λύση στο κουρδικό θα έδινε και πάλι στήριξη από τους φιλελευθέρους και τους αριστερούς, Το τέλμα και αυτής της προοπτικης για την ώρα, φαίνεται να στρέφει την προσοχή του Ερτογάν στη Δύση, έστω και συγκυριακά. Ήδη το Ισραήλ έχει υποχωρήσει. Σε αυτό το πλαίσιο η επανέναρξη των συνομιλιών στην Κύπρο είναι και ένα είδος ευκαιρίας για μείωση της έντασης με τη Δύση -διότι σαφώς ο Ερτογάν πιστεύει ότι η κίνηση Γκιουλέν είναι κατευθυνόμενη- αλλά και ένα εκ νέου άνοιγμα στο στρατηγικό σύμμαχο, που κινδυνεύει να χάσει λόγω Γκεζί και διαφθοράς – τη μεσαία τάξη και το κοσμικό κεφάλαιο. Το κυπριακό υπήρξε το σημείο, όπου ο Ερτογάν πόνταρε για να κερδίσει το στρατό στο γήπεδό του – ένα εθνικό θέμα, όπου το εθνικό υποκείμενο, οι τουρκοκύπριοι, δεν ήθελαν πια «προστασία». Πρόσφατα, βέβαια, ο Ερτογάν έκανε κινήσεις ανάλογου πατερναλισμού, αν όχι χειρότερου, με τους προηγούμενους κεμαλικούς "προστάτες". Όμως, τώρα, μια διαδικασία που δείχνει λύση ελπίζει ότι θα ξαναφτιάξει κάπως το image. Και πάλι, όμως, θα έχει να αντιμετωπίσει, όπως και στο κουρδικό, πιθανές διαρροές από τα δεξιά – ήδη το κόμμα εθνικιστικής δράσης άρχισε τις επιθέσεις σε σχέση με το κυπριακό. Άρα, ο Ερτογάν δεν θα θέλει απλώς να μπει η Τουρκία σε διαδικασία, αλλά θα θέλει και να κερδίσει κάτι για να έχει ανταλλάγματα να επιδείξει εσωτερικά.

Σε αυτό το πλαίσιο η επανέναρξη των συνομιλιών στην Κύπρο είναι και ένα είδος ευκαιρίας για μείωση της έντασης με τη Δύση… αλλά και ένα εκ νέου άνοιγμα στο στρατηγικό σύμμαχο, που κινδυνεύει να χάσει λόγω Γκεζί και διαφθοράς – τη μεσαία τάξη και το κοσμικό κεφάλαιο. Το κυπριακό υπήρξε το σημείο, όπου ο Ερτογάν πόνταρε για να κερδίσει το στρατό στο γήπεδό του – ένα εθνικό θέμα, όπου το εθνικό υποκείμενο, οι τουρκοκύπριοι, δεν ήθελαν πια «προστασία». Και πάλι, όμως, θα έχει να αντιμετωπίσει… πιθανές διαρροές από τα δεξιά..


1 σχόλιο:

  1. Αυτο που κατάλαβα εγώ από το άρθρο, είναι πως επίλυση του κυπριακου υπο τις συνθήκες και με τους όρους της παρούσας κυβέρνησης θα ειναι "η ευκαιρία μείωσης της έντασης στη Δυση" - επειδη θα βγαλει το Ισραηλ απο την απομόνωση και θα αναγάγει την Τουρκία σε απόλυτο παιχτη για τα ενεργειακά μεταξύ Δύσης και Ανατολής.

    Αυτο που δεν κατάλαβα ειναι γιατι τόσο το ένα όσο και το άλλο, θεωρούνται μείωση και όχι ένταση της ηδη υπαρχουσας εντασης. Εκτος αν η Κυπρος και ο Αγωγος μεσω Τουρκιας θα ειναι το τελικο "δωρο" -ενώ εν μας εκαμναν τα "δωρα" του Χριστόφια επειδη ήταν επανενωτικά. Και τωρα που εμειναμεν χωρίς "δωρα" θα πουλησουμε εμεις ως "δωρο" στους αριστερους της Κυπρου, μιαν υποτιθεμενη "ειρηνη στην περιοχη" ενω στην ουσια τους πουλουμε ωμα τζαι ξεκουτσουλα τα Ιμπεριαλιστικα συμφεροντα που δρουν εις βαρος της Κυπρου.

    Απορίες...

    ΑπάντησηΔιαγραφή