21 Φεβ 2014

Η Μέση Ανατολή ως δείγμα των συνεπειών της δυτικής στρατηγικής χειραγωγήσεων at any cost: πως οι δυτικές επεμβάσεις έχουν μετατρέψει τις κινητοποιήσεις του 2011 σε ένα πεδίο τοπικών συγκρούσεων, χωρίς σύνορα και χωρίς όρια



Όταν ξεκίνησαν οι κινητοποιήσεις στη Μέση Ανατολή το 2011, μερικοί ήλπιζαν ότι η εικόνα των μη-βίαιων διεκδικήσεων θα επικρατούσε. Αυτό που φαίνεται σήμερα είναι η διάχυση της βίας – και αν κρίνει κανείς από την τροπή των ακροδεξιών κινητοποιήσεων στο Κίεβο, η χρήση της βίας μπορεί να γίνει διάχυτη πια. Στη ΜΕΣΗ Ανατολή, τις τελευταίες δυο βδομάδες, η βία είναι διάχυτη από τη Λιβύη μέχρι το Ιράκ. Αυτό το σκηνικό είναι, ίσως, δύσκολο να αλλάξει και ενδέχεται σύντομα να γίνει και μέρος των υπόλοιπων κοινωνιών, οι οποίες έχουν μια έντονη εμπειρία με τη βία στο πρόσφατο παρελθόν – το Ισραήλ, ο Λίβανος και η Τουρκία.

Ο εμφύλιος σε καθεστώς χαμηλής έντασης στη Βόρεια Αφρική, καθώς οι κοσμικοί διεκδικούν και πάλι το πάνω χέρι και κοιτάζουν μακριά από τη Δύση
Στη Λιβύη, η αστάθεια έφτασε σε νέο επίπεδο την περασμένη βδομάδα, όταν ένας τέως αξιωματούχος του στρατού, που συνεργάστηκε στην ανατροπή του Καντάφι, έκανε ουσιαστικά έκκληση για πραξικόπημα. Η έκκληση έμεινε μετέωρη, αλλά όπως συμβαίνει συνήθως, κανένας δεν φάνηκε ικανός να εξηγήσει τι γινόταν. Λίγες μέρες μετά η πολιτοφυλακή από τη Ζιντάν απαίτησε από το κοινοβούλιο να διαλυθεί διαφορετικά θα άρχιζε να απαγάγει μέλη του. Η πολιτοφυλακή της Ζιντάν αποτελεί τώρα το ένοπλο τμήμα του κοσμικού κόμματος στο κοινοβούλιο – σε αντίθεση με τους ένοπλους της Μισράτα που είναι σύμμαχοι των ισλαμιστών. Ένα από τα βασικά τους αιτήματα είναι, ακριβώς, ο περιορισμός της δράσης των ισλαμιστών. Με βάση το γεγονός ότι το ισλαμικό κύμα στη βόρεια Αφρική έχει ανατραπεί και την Αίγυπτο και στην Τυνησία, είναι πιθανό ότι η κίνηση των ένοπλων της Ζιντάν να είναι σε συνάρτηση και με ευρύτερα συμφέροντα – οι ισλαμιστές λ.χ. έχουν στήριξη από το Κατάρ, ενώ αντίθετα η Σαουδική Αραβία προσπαθεί να υπονομεύσει τα κινήματα της Μουσουλμανικής  Αδελφότητας, τα οποία θεωρεί επικίνδυνα για το δικό της απόλυτο συντηρητικο μοντέλο. Από την άλλη, το come back των κοσμικών στην Αίγυπτο είναι πιθανό να πυροδοτεί και νέες συμμαχίες.

Στην ίδια την Αίγυπτο, το νέο καθεστώς προχώρησε στη δίκη του Μόρσι, αλλά για να κρατήσει τις ισορροπίες κινήθηκε και εναντίον του Μουμπάρακ. Η καταστολή των οπαδών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας φαίνεται, πια, να ενισχύει τις ένοπλες εκδοχές –έτσι οι βομβιστικές επιθέσεις, ιδιαίτερα στο Σινά, που είναι και τα σύνορα με το Ισραήλ, αυξάνονται. Η βασική είδηση, βέβαια, για την Αίγυπτο έχει να κάνει με την προβολή της επίσκεψης του Σίσι στην Ρωσία – μια αναβάθμιση των διμερών σχέσεων σε ένα διπλό φόντο: η Αίγυπτος προσπαθεί να εμφανιστεί ως ο κοσμικός παίκτης στον αραβικό κόσμο, αλλά και να αποστασιοποιηθεί από τις ΗΠΑ. Η δυσφορία των ΗΠΑ είναι εμφανής, όπως είναι εμφανές και το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκονται.

Το ουσιαστικό πρόβλημα που έχουν προκαλέσει οι δυτικές επεμβάσεις, και οι αντιφατικές στρατηγικές των συμμάχων τους… είναι ότι σε δυο χρόνια μετέτρεψαν μια σειρά από κινητοποιήσεις… σε ένα είδος διευρυνόμενου πεδίου μάχης. Το χειρότερο είναι ότι το αυτό το πεδίο μάχης δεν είναι συγκεντρωμένο, ούτε υπάρχουν ξεκάθαροι στρατοί – αποτελείται από τοπικές αντιπαραθέσεις και μορφές ανταρτοπολέμων και ασύμμετρων συγκρούσεων, που δεν φαίνονται να έχουν εύκολο τέλος, αλλά ούτε και σύνορα. Αύριο τα παγιδευμένα αυτοκίνητα μπορούν να εκρηγνύονται παντού και οι αρχικοί δημιουργοί της Αλ Κάιντα, οι αμερικανοί και οι Σαουδάραβες, δεν εξαιρούνται φυσικά από τους στόχους. Και σίγουρα, δεν εξαιρείται το Ισραήλ και οι ό,ποιοι άλλοι ευκαιριακοί σύμμαχοί του…
Από την Υεμένη στο Ιράκ, ο πόλεμος είναι πια μια σειρά από βόμβες που εκρηγνύονται σε ακανόνιστα διαστήματα

Η όξυνση της βίας στην Υεμένη είναι πια καθημερινό φαινόμενο – ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα. Οι βασικοί ένοπλοι πρωταγωνιστές εδώ, εκτός από το στρατό και τις διάφορες φυλές, είναι μια διογκούμενη σιητική εξέγερση και οι ένοπλοι της Αλ Κάιντα στην σουνιτική κοινότητα.

Στη Συρία, ενώ συνεχίζονται οι συνομιλίες, συνεχίζονται και οι συγκρούσεις. Ο κυβερνητικός Στράτος προελαύνει στην κεντρική Σύρια με στόχο μια πόλη, την Yabrud, η οποία είναι σημείο επαφής των ισλαμιστών με το Λίβανο. Εδώ, η επίθεση είναι διπλή – και από τις συριακές δυνάμεις και από τις λιβανέζικες της Χιζμπολάχ – διότι ο στόχος είναι να εμποδιστούν και οι επιθέσεις από το συριακό μέτωπο στο Λίβανο. Ταυτόχρονα, κυκλοφορούν φήμες ότι οι αμερικανοί εκπαιδεύουν νέες ομάδες στην Ιορδανία για να ανοίξουν νέο μέτωπο νότια της Δαμασκού. Μια ανάλογη απόπειρα είχε γίνει και πριν, αλλά απέτυχε. Στο βόρειο μέτωπο, οι ένοπλες ομάδες που έχουν σχέση με την οργάνωση που συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις, φαίνονται πάλι να χάνουν έδαφος, αλλά και οπαδούς στους φανατικούς. οι οποίοι πρόσκεινται σε διαφορετικές πτέρυγες της Αλ Κάιντα.

Η επέκταση της Αλ Κάιντα μέσα από την οργάνωση ISIS σε ένα ενιαίο μέτωπο Ιράκ – Συρίας φαίνεται να δυσκολεύει τα δεδομένα για τους δυτικούς, αλλά και για την τούρκικη κυβέρνηση που σε μια φάση φαινόταν να στηρίζει τους ακραίους ισλαμιστές. Οι ισλαμιστές εξακολουθούν να ελέγχουν την Φαλούτζια μαζί με ομάδες από τις φυλές της περιοχής, ενώ πρόσφατα κατέλαβαν και μια άλλη πόλη. Η γενική εικόνα είναι ότι σταδιακά η κυβέρνηση της Βαγδάτης χάνει τον έλεγχο στο δυτικό και βορειοδυτικό Ιράκ – από τη Μοσούλη στη Φαλούτζια. Αν αυτή η εικόνα δεν ανατραπεί με κάποιο κίνημα ή εσωτερική αλλαγή, αυτό σημαίνει ουσιαστικά ότι το αιματοκύλισμα στο Ιράκ θα συνεχιστεί για αρκετό καιρό, ενώ η δημιουργία μιας σταθερής βάσης για την Αλ Κάιντα η διάφορα παρακλάδια της, σημαίνει ότι ο πόλεμος με τους σιήτες θα συνεχιστεί, αλλά και ο πόλεμος με τα κοσμικά καθεστώτα – και αυτό περιλαμβάνει μελλοντικά και την Τουρκία αλλα και το Ισραήλ.

Το όλο σκηνικό στο Ιράκ φαίνεται να ευκολύνει τον νυν πρωθυπουργό, Ν. Μαλίκι, να επανεκλέγει, στις επερχόμενες εκλογές, με τις ψήφους των σιητών τους οποίους ελπίζει να συσπειρώσει μπροστά στις συνεχείς επιθέσεις παγιδευμένων αυτοκίνητων από την Αλ Κάιντα. Ουσιαστικά, όπως και στον εμφύλιο του 2006, οι ακραίοι των δυο κοινοτήτων αλληλοϋποστηρίζονται – η βία του ενός δικαιολογεί την ηγεμονία του άλλου στην κοινότητά του.


Η περίπτωση του Μ. Σαντρ στο Ιράκ: μπορεί ένας αντί-αμερικανός σιήτης να γίνει σύνολο επανένωσης του τραύματος, που προκάλεσε η αμερικανική εισβολή;

Σε αυτό το πλαίσιο, η πιο ενδιαφέρουσα κίνηση ήταν του νεαρού ηγέτη των σιητών, Μογκάντα αλ Σαντρ, ο οποίος δήλωσε ότι αποχωρεί από την πολιτική.
Ο Σαντρ έχει κάνει και στο παρελθόν ανάλογες θεαματικές δηλώσεις – και επανέρχεται. Αυτές οι κινήσεις, συνήθως, είναι εκφραστικές της τάσης του για επαναπροσδιορισμό. Η σημασία του Σαντρ είναι διπλή – εκφράζει μια ιστορική οικογένεια σιητών κληρικών, αλλά είνα πια και ο ίδιος ένα είδος ιστορικού παράγοντα με τη δράση του μετά την εισβολή των αμερικανών το 2003. Η οικογένειά του εκφράζει τον σιητικό, αλλα ιρακινό «πατριωτικό» προσανατολισμό. Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ο πατέρας του δεν είχε ταυτιστεί με το Ιράν – αντίθετα ταυτίστηκε με την αραβική σιητική ταυτότητα. Ακολούθως, δολοφονήθηκε και ο θάνατος του αποδόθηκε στον Σαντάμ, αλλά είναι πιθανό να προερχόταν είτε από φίλο-ιρανούς, είτε από δυτικές υπηρεσίες. Ο νεαρός Μογκάτα απέκτησε, αμέσως, μετά την εισβολή ένα μαζικό ακροατήριο ανάμεσα στα λαϊκά στρωτά των σιητών – σε αντίθεση με τους φιλοιρανους ή άλλους που απευθυνόταν σε μεσαία στρώματα. Με αυτό το λαϊκό ακροατήριο που είχε και ταξικές αποχρώσεις, οργάνωσε δυο εκστρατείες/εξεγέρσεις εναντίον των αμερικανών και σε κάποιο στάδιο, το 2004, φάνηκε να συνεργάζεται με τους σουνίτες αντάρτες που πρόσκειντο στο κοσμικό μέτωπο που ερχόταν από το κόμμα Μπαάθ του Σαντάμ. Το 2006, ωστόσο, η πολιτοφυλακή που ταυτιζόταν μαζί του, εμπλάκηκε σε ένα ανοιχτό πόλεμο με την Αλ Κάιντα και κατηγορήθηκε για κοινοτικές δολοφονίες. Κάπου εκεί έκανε την πρώτη του αποχώρηση. Στην παρούσα φάση, θεωρείται ηγέτης ενός σημαντικού κόμματος-κινήματος στο κοινοβούλιο. Η άμεση αιτία της αποχώρησής του ήταν η ψήφιση από τους βουλευτές αύξησης των μισθών τους, που ερμηνεύτηκε διάχυτα στο Ιράκ ως ένα ακόμα σύμπτωμα διαφθοράς. Ο ίδιος, πάντως, απέδωσε την αποχώρηση του στην ευρύτερη κατάσταση – με έμφαση στην κοινοτική βία που φαίνεται πάλι να χωρίζει την κοινωνία. Είναι με αυτήν την έννοια, ενδεχόμενο, ότι προετοιμάζει μια νέα εικόνα του εαυτού του ως εθνικό σύμβολο και μελλοντικό ηγέτης. Για την ώρα, πάντως, το Ιράκ βρίσκεται και πάλι σε αδιέξοδο, καθώς ο Μαλίκι ξέρει μεν να κρατά ισορροπίες για τη συντήρηση της δικής του εξουσίας, αλλά η κοινοτική ένταση είναι εκτός ελέγχου.

Το σιητικό τόξο και η στροφή της Δύσης – ή ο φόβος της επένδυσης στο λάθος άλογο
Η πιο σταθερή χώρα, σε αυτό το πλαίσιο, είνα το γειτονικό Ιράν, όπου φαίνονται να φτάνουν κάθε βδομάδα και νέοι επιχειρηματίες, αναζητώντας συμβόλαια και συνεργασίες. Οι συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα γίνονται και συνεχίζονται και μάλλον θα είναι ένα πλαίσιο που απλώς θα συντηρείται, έτσι ώστε να προχωρεί η διαδικασία του ανοίγματος. Κα η η επιρροή του Ιράν στον αραβικό κόσμο -και σε κράτη όπως το Ιράκ- ως εκπρόσωπος των σιητών έχει πλέον το ιδιαίτερο βάρος της.

Νότια η εξέγερση στο Μπαχρέιν συνεχίζεται. Εδώ η λογοκρισία των δυτικών ΜΜΕ είναι εντυπωσιακή. Μια κοινωνία, όπου το 70% των σιητών είναι πλήρως αποκλεισμένο από την εξουσία και διαδηλώνει ακόμα ειρηνικά, αγνοείται. Ο πόλος, όμως, των σιητών, ο οποίος ξεκινά από το Μπαχρέιν και φτάνει στη βόρεια Υεμένη είναι ο άξονας που τρομοκρατεί τη Βασιλική οικογένεια στην Σαουδική Αραβία.


Η Τουρκία ανάμεσα στις εσωτερικές αντιπαραθέσεις και το γεωπολιτικό παιχνιδι στην περιοχή

Στην Τουρκία, οι αντιπαραθέσεις είναι συγκριτικά κόσμιες – με διαδηλώσεις, συγκρούσεις στους δρόμους χωρίς όπλα ακόμα. Όμως, το κουρδικό παραμένει ανοικτό και η ύπαρξη των ισλαμικών βάσεων στην νότια Τουρκία – σε σχέση με το συριακό – είναι επίσης γεγονός. Για την ώρα, η Τουρκία περιμένει τα αποτελέσματα των εκλογών στην Κωνσταντινούπολη για να φανεί το μέγεθος της φθοράς του Ερτογάν. Αλλά είναι και η Τουρκία μια κοινωνία που εμπλέκεται αυξανόμενα στον περίγυρό της. Ο Ερτογάν επιμένει να ζητά ανταλλάγματα από το Ισραήλ στη Γάζα για να προχωρήσει σε πλήρη εξομάλυνση σχέσεων, οι αμερικανοί όντως ανησυχούν για την αυτονομία που εκφράζει ο τούρκος πρωθυπουργός. Δυσφορία υπάρχει και στη Σαουδική Αραβία για το ρόλο της Τουρκίας στη στήριξη της Μουσουλμανικης Αδελφότητας. Και τα ανατολικά ανοίγματα του Ερτογάν – προς Ρωσία και Ιράν είναι επίσης σαφή.


Το Ισραήλ σαν χρυσόψαρο σε γυάλα – αναμένοντας την έκρηξη των συνεπειών
Σε αυτό το πλαίσιο, το αδιέξοδο του Ισραήλ συνεχίζεται. Την περασμένη βδομάδα είχαμε ακόμα δυο εκφάνσεις την αυξανόμενης απομόνωσης – μια ομιλία του Μ. Σουλτς , του επικεφαλής του ευρωκοινοβουλίου, διακόπηκε αγενώς όταν ο ευρωπαίος αξιωματούχος απλώς ρώτησε αν αληθευει ότι οι παλαιστίνιοι δεν έχουν τα ίδια δικαιώματα στην πρόσβαση στο νερό στη Δυτική Όχθη. Ακόμα και η ερώτηση θεωρήθηκε βέβηλη. Το Ισραήλ οδηγείται στην απομόνωση αυξανόμενα με την απαγόρευση ακόμα και των αυτονόητων ερωτήσεων. Σε μια αλλη εξέλιξη, ο Νετανιάχου δήλωσε επίσης ότι ανησυχεί για το κίνημα εμπορικού αποκλεισμού του Ισραήλ. Είναι, βέβαια, αργά πια. Και το να αποκαλεί «αντισημιτιστές» όσους το υποστηρίζουν είναι αστείο. Στην Ουκρανία, η Δύση υποστηρίζει ομάδες και ένα ακροδεξιό κόμμα που έχει ως ρητορική ότι για όλα φταίει η «ρώσο-εβραϊκή μαφία». Το Ισραήλ ζει σαν μια γυάλα που αργά ή γρήγορα θα σπάσει. Η πολιτική της διάχυσης της βίας στον αραβικό κόσμο είναι μια βραχυπρόθεσμη στρατηγική αποφυγής ενός προβλήματος που θα επανέρχεται. Ιστορικά, κάποτε το Ισραήλ, έμμεσα, στήριζε τα ισλαμικά κινήματα ως αντίβαρο στα αριστερά αντί-ιμπεριαλιαστικα. Κάποτε τα παρακλάδια της Αλ Κάιντα θα φτάσουν και στο Τελ Αβίβ. Όταν είδε μπροστά του τη Χαμάς -μια σχετικά ήπια εκδοχή του ισλαμισμού- το Ισραήλ πανικοβλήθηκε. Τα χειρότερα, όμως, μπορεί να έρθουν ακόμα. Και κάθε σύμμαχος του Ισραήλ μπορεί να είναι και στόχος.
Μια μερίδα των αμερικανών φαίνονται να κατανοούν το αδιέξοδο, μετά το φιάσκο στο Ιράκ. Μια άλλη μερίδα στις μυστικές υπηρεσίες φαίνεται να επιμένει στο να κατασκευάζει σενάρια blowback, αν κρίνει κανείς από τις παρεμβάσεις στην Ουκρανία.

Το ουσιαστικό πρόβλημα που έχουν προκαλέσει οι δυτικές επεμβάσεις, και οι αντιφατικές στρατηγικές των συμμάχων τους, όπως το Ισραήλ, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία, είναι ότι σε δυο χρόνια μετέτρεψαν μια σειρά από κινητοποιήσεις για οικονομικά και πολιτικά ζητήματα, σε κινήσεις χειραγώγησης που έκαναν την Μέση Ανατολή σε ένα είδος διευρυνόμενου πεδίου μάχης. Το χειρότερο είναι ότι το αυτό το πεδίο μάχης δεν είναι συγκεντρωμένο, ούτε υπάρχουν ξεκάθαροι στρατοί – αποτελείται από τοπικές αντιπαραθέσεις και μορφές ανταρτοπολέμων και ασύμμετρων συγκρίσεων, που δεν φαίνονται να έχουν εύκολο τέλος, αλλά ούτε και σύνορα. Αύριο τα παγιδευμένα αυτοκίνητα μπορούν να εκρηγνύονται παντού και οι αρχικοί δημιουργοί της Αλ Κάιντα, οι αμερικανοί και οι Σαουδάραβες, δεν εξαιρούνται φυσικά από τους στόχους. Και σίγουρα δεν εξαιρειται το Ισραήλ και οι ό,ποιοι άλλοι ευκαιριακοί σύμμαχοι του. Όταν τα όπλα καθορίζουν το παιχνίδι, τότε το όρια δεν είναι ευδιάκριτα…



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου