1 Φεβ 2014

Μέση Ανατολή: στη σκιά της εκτόνωσης της διαμάχης στη Συρία, εμφανίζεται και πάλι η ταμπακέρα του 2011 – το φυσικό αέριο στην Ανατολική Μεσόγειο



Σε ένα κείμενό του το 2011, όταν ξεκίνησε η προσπάθεια ανατροπής του Μ. Καντάφι, ο Φ. Κάστρο υπέδειξε ότι η εμπλοκή της Δύσης στις αναταραχές στην περιοχή είχε να κάνει και με τα κοιτάσματα φυσικού αερίου που θεωρείτο ότι υπάρχουν στην θαλάσσια περιοχή. Από τότε, οι αντιπαραθέσεις φάνηκαν να κινούνται ανάμεσα στην αναζήτηση εσωτερικών ισορροπιών στις χώρες της περιοχής, εξωτερικών επεμβάσεων και ενός παγώματος των αναζητήσεων για φυσικό αέριο – με εξαίρεση την κυπριακή περίπτωση, που το θέμα κινήθηκε παρά την κρίση στην γύρω περιοχή. Στο τελευταίο τεύχος του Ιανουαρίου, ο Economist επανήλθε στο θέμα, με μια έμμεση αναφορά στην κοιτάσματα στις διαφιλονικούμενες περιοχές ανάμεσα στους παλαιστίνιους και το Ισραήλ. Η αναφορά παραπέμπει βέβαια και στην πιθανότητα να προχωρήσουν και οι διαπραγματεύσεις για το παλαιστινιακό, και άρα το φυσικό αέριο είναι και ένα είδος κερασάκι στην τούρτα, αλλά τονίζεται και η αδυναμία να προχωρήσει η διερεύνηση με τις πολλαπλές διαμάχες στην περιοχή.

Στη Γενεύη αναζητούν φόρμουλα συζητήσεων, στην Αίγυπτο ο στρατός φαίνεται να έχει σταθεροποιήσει την εξουσία του, ενώ στη Λιβύη συνεχίζεται η δημιουργία πολλαπλών πόλων
Όταν ξεκίνησαν οι συνομιλίες στη Γενεύη για το Συριακό, η Δύση έριξε στο τραπέζι των θεαμάτων, μια πληροφορία για ένα πληροφοριοδότη, ο οποίος υποτίθεται είχε αποκαλυπτικές φωτογραφίες για βασανιστήρια από το καθεστώς.. και φυσικά ο στόχος ήταν ο Άσσαντ. Η Δύση προσπαθούσε να προετοιμάσει το έδαφος για να τεθεί σαν όρος ο αποκλεισμός του. Ήταν μια αδύναμη προσπάθεια – η περίοδος που η Δύση καθόριζε την ατζέντα στη Μέση Ανατολή, αρχικά μέσα από τα δικά της ΜΜΕ και μετά μέσω του Αλ Τζαζίρα και των σαουδαραβικών καναλιών, φαίνεται να έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σε μια  αναφορά του στο Angry Arab News για την πρόσβαση των διεθνών δικτύων στον αραβικό κόσμο, φαίνεται ότι το ρωσικό κανάλι RT έχει κάνει την πιο θεαματική είσοδο, ενώ κοντά φαίνονται να είναι και τα κανάλια που πρόσκεινται στην εσωτερική αντιπολίτευση της περιοχής – όπως είναι το κανάλι της Χιζμπολάχ. Σε αυτό το πλαίσιο, ο μονομερής καθορισμός της ατζέντας από τη Δύση είναι πια κάπως περιορισμένος.

Το θεαματικό επεισόδιο, που σφράγισε την αρχή των συνομιλιών, ήταν η πρόσκληση προς το Ιράν και μετά η απόσυρση της πρόσκλησης – μετά από πιέσεις που είχαν να κάνουν και με τη συριακή αντιπολίτευση και ενδεχομένως την προσπάθεια της να εμφανιστεί ότι κάτι μπορεί να διεκδικήσει. Αν και είναι μάλλον φανερό ότι διεκδικεί ότι της επιτρέπει η στρατιωτική ήττα από την μια και η Δυτική και σαουδαραβική επέμβαση από την άλλη. Οι συνομιλίες δεν προχώρησαν πολύ, αν και θεωρείται σημαντικό ότι ξεκίνησαν και δεν διακόπηκαν.

Κατά τα άλλα, οι διαδικασίες εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ιράν προχωρούν – στα δυτικά ΜΜΕ, ξαφνικά, το Ιράν εμφανίζεται ως ένας σταθερός παράγοντας τώρα. Και φυσικά, όλοι ξέρουν ότι το Ιράν, αφού άντεξε τις πιέσεις, είναι όχι μόνο εν δυνάμει πυρηνική δύναμη, αλλά και ένα νευραλγικό κέντρο στην Κεντρική Ασία. Οι ΗΠΑ κινούνται, σαφώς, προς την κατεύθυνση της δημιουργίας πιο σταθερών σχέσεων, ενώ και η Τουρκία του Ερτογάν φαίνεται να ποντάρει ότι μπορεί να έχει μια προνομιακή σχέση με την Τεχεράνη. Αυτές οι μετατοπίσεις αλλάζουν και τον περιφερειακό χάρτη ισορροπίας δυνάμεων, αλά και τον παγκόσμιο χάρτη, όσον αφορά στα διαθέσιμα ενεργειακά αποθέματα, αφού η επιστροφή του Ιράν στις αγορές χωρίς κυρώσεις δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο.

Στον απόηχο των εξωτερικών τάσεων, οι εσωτερικές εξελίξεις στις αραβικές χώρες περιορίστηκαν σε αψιμαχίες αυτές τις τελευταίες βδομάδες. Στην Υεμένη φαίνεται να συνεχίζονται μάχες στο βόρειο μέρος της χώρας και το θέμα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, αφού ένας από τους εμπλεκόμενους είναι μια σιητική κοινότητα. Η ανάπτυξη ενόπλων κινημάτων των σιητών στην αραβική χερσόνησο είναι ο εφιάλτης της Σαουδικής Αραβίας, αλλά δεν φαίνεται να μπορεί να ελέγχει πια με τον απόλυτο τρόπο, που ήλπιζε μέχρι πριν λίγο καιρό η Ριάντ.

Στην Αίγυπτο πέρασε το νέο σύνταγμα – συντριπτικά μεν, αλλά με ποσοστό συμμετοχής κοντά στο 40%. Είναι θετικό ότι τα στοιχεία φαίνονται έγκυρα μεν, αλλά η χώρα φαίνεται διχασμένη δε. Πάντως, ο Στρατός φαίνεται να έχει μια σταθερή μερίδα της κοινωνίας να τον στηρίζει, και με δεδομένη την αποστασιοποίηση μιας άλλης μερίδας -ένα άλλο 40% δεν ψήφιζε ούτε με τη προηγούμενη κυβέρνηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας- και την εναντίωση από την Αδελφότητα, είναι σαφές ότι η χώρα είναι σε μια πορεία με σταθερή μεν κυβερνητική εξουσία, αλλά σε ρευστό τοπίο, το οποίο μπορεί εύκολα να μεταβληθεί. Πάντως, η πλειοψηφία των αιγυπτιακών ΜΜΕ στηρίζει προς το παρόν το νέο καθεστώς του στρατού και έτσι, ο επικεφαλής του πραξικοπήματος, και επίδοξος νέος Νάσερ, ο κ. Σίσι, είναι ο νέος υποψήφιος για την προεδρία. Η ένταση, πάντως, στού δρόμους με τις εκδηλώσεις των οπαδών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας συνεχίζεται – όπως και οι δίκες των στελεχών της. Σε μια παράλληλη εξέλιξη αυξάνονται και οι βομβιστικές επιθέσεις – δείγμα της ένοπλης στροφής μιας μερίδας των ισλαμιστών. Ο στρατός, κατά συνέπεια, θα παίξει με το χαρτί της σταθεροποίησης ενάντια στην ένταση, αλλά το πολιτικό παιχνίδι, πέρα από τις διεκδικήσεις εκδημοκρατισμού, θα παιχτεί αναπόφευκτα στον οικονομικό τομέα. Αν η χώρα βρεθεί σε πιο δύσκολη οικονομική κατάσταση, η αποστασιοποιημένη μερίδα του πληθυσμού, θα αναγκαστεί να πάρει θέση. Και ο στρατός δεν θα μπορεί να στηρίζεται επ’ αοριστο στις παροχές της Σαουδικής Αραβίας. Η οικονομία θα διεκδικήσει, αργά ή γρήγορα, την κεντρική θέση στις διαμάχες και σε αυτό το πλαίσιο, η οικονομική πολιτική, εσωτερικά, αλλά και οι εξωτερικές της προεκτάσεις θα είναι ίσως καθοριστικές.

Στη Λιβύη, αυτό είναι ήδη στο επίκεντρο. Οι διαμάχες έχουν έντονα την αίσθηση του ελέγχου του ενεργειακού πλούτου της χώρας – και οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας των ετερόκλητων ομάδων επικεντρώνονται ακριβώς στον έλεγχο μηχανισμών εξαγωγής πετρελαίου, είτε σε λιμάνια, είτε σε  χώρους επεξεργασίας. Η πιο ενδιαφέρουσα πρόσφατη διαμάχη είχε να κάνει με μια σειρά από συγκρούσεις στον νότο, που κατέληξαν σε επιθέσεις σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην μεγαλύτερη πόλη του νότου την Sabha. Η κυβέρνηση και αρκετοί παρατηρητές απέδωσαν τις επιθέσεις στην «πράσινη αντίσταση» των κανταφικών σε συνεργασία με αφρικάνικες φυλές της περιοχής. Ο κανταφικός πόλος καλύπτει, βέβαια, ολόκληρη τη Λιβύη -ο άλλος ανάλογος σε έκταση πόλος είναι ο ισλαμικός- αλλά η ανάπτυξη των αποκεντρωτικών τάσεων και στον νότο, ενισχύει την εικόνα μιας ρευστότητας, η οποία είναι χαρακτηριστική μεταβατικής κατάστασης.


Το φυσικό αέριο, οι οικονομικές ελπίδες και το μπλοκάρισμα των διαδικασιών από τις διαμάχες

Μια ενδιαφέρουσα κωδική καταγραφή από το Economist για τις διαφιλονικούμενες περιοχές – με τα «οικόπεδα» πρώτο τραπέζι πίστα

Στο πρόσφατο κείμενό του, ο Economist θέτει, κατ’ αρχήν, το ερώτημα αν οι ελπίδες είναι υπερβολικές, αλλά το κείμενο το ίδιο εστιάζει σε κάτι άλλο – στη δυσκολία να προχωρήσουν οι διαδικασιες. Ουσιαστικά, ενώ στη δεύτερη παράγραφο υιοθετεί τη θέση των σκεπτικιστών ότι οι ελπίδες -της Κύπρου, του Λίβανου κλπ- είναι υπερβολικές στην αμέσως επόμενη παράγραφο, διευκρινίζει ότι το κυριότερο πρόβλημα είναι «η απουσία περιφερειακής συνεργασίας», παρά το οποιοδήποτε πρόβλημα με την ποσότητα «του πετρελαίου και του φυσικού αερίου». Το περιοδικό, και τα συμφέροντα τα οποία εκφράζει, δηλαδή προσπαθούν να προσγειώσουν τις προσμονές, αλλά σαφώς ξέρουν ότι οι ποσότητες είναι πολύ μεγάλες. Το πρόβλημα της Δύσης είναι όντως η συνεργασία. Ο Λίβανος λ.χ. προσπαθεί να προχωρήσει σε αδειοδότηση και  σε εκμετάλλευση του φυσικού αερίου πρέπει να τα βρει με το Ισραήλ. Πρέπει, δηλαδή, να κάνει το βήμα που έκανε η Κύπρος το 2011, όταν από την υποθετική ύπαρξη στην πραγματική ανακάλυψη. Το περιοδικό αναφέρει και τη Συρία, κάνοντας ότι δεν ξέρει για τα ενεργειακά συμφέροντα πίσω από τον εμφύλιο – έτσι, αναφέρει ότι δεν θα ενδιαφερθούν διεθνείς εταιρείες, παραβλέποντας ότι ήδη έχει υπάρξει συμφωνία με ρωσική εταιρεία.

Η κυρίως συζήτηση, ουσιαστικά, αφορά στην Κύπρο και στο Ισραήλ, που είναι οι χώρες, οι οποίες έχουν αρκετή ποσότητα τεκμηριωμένα και έχουν αρχίσει να προχωρούν προς την κατεύθυνση της οργάνωσης των εξαγωγών. Εδώ το κείμενο παρεμβάλει το «δυτικό πρόβλημα»: τα δυτικά συμφέροντα και τη ρήξη Ισραήλ-Τουρκίας. Έμμεσα, αλλά με σαφήνεια. Έτσι, τίθεται και πάλι το θέμα της εξαγωγής του ισραηλιτικού φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας -αφού οι σχέσεις με την Αίγυπτο είναι πια ασταθείς- αλλά και αυτό το σενάριο φαίνεται να έχει πρόβλημα – μέρος του οποίου είναι και το κυπριακό. Το γενικό συμπέρασμα που προωθεί η δυτική ανάλυση είναι, επίσης, σαφές – πρέπει να προωθηθεί λύση του κυπριακού -και για το φυσικό αέριο, αλλά και για πιθανό αγωγό Ισραήλ-Τουρκίας- αλλά και το παλαιστινιακό που θα βγάλει το Ισραήλ από την απομόνωση. Και εδώ, το περιοδικό κάνει και μια μικρή αναφορά στα παλαιστινιακά συμφέροντα σε σχέση με το φυσικό αέριο.

Η Δύση θέλει συμφωνίες, αλλά βλέπει, επίσης, ότι οι πάλαι ποτέ πειθήνιοι σύμμαχοι κινούνται ετερόκλητα. Οπότε, θα προωθήσει συμφωνίες, αλλά τώρα πια αυτές οι συμφωνίες δεν εξαρτώνται μόνο από τη Δύση – και το Ιράν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις μαζί με τη Ρωσία ως σταθερό πια γεωπολιτικό παράγοντα, θα καθορίσουν τις εξελίξεις.
Και μέρος των εξελίξεων θα είναι και οι εσωτερικές δυναμικές.




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου