17 Ιαν 2014

Όταν τα πτώματα πέφτουν ομαδικά σαν σιωπηλή κραυγή απόγνωσης, η κοινωνία παθαίνει σοκ, καθώς συγκρούονται οι «αξίες της» και οι συνέπειες από τις ρατσιστικές υστερίες


Όταν ακόμα και τα φιλικά ΜΜΕ θέτουν το θέμα της Ευθιξίας που χάθηκε ή δεν υπήρχε ποτέ: Από το Φιλελεύθερο,15/1/2014


Οι αυτοκτονίες και οι αποκαλύψεις για την κατάσταση στις φυλακές οδήγησαν την κοινωνία σε μια αμήχανη στιγμή την εβδομάδα που πέρασε – η ανθρωπιστική ιδεολογία, αλλα και το κυρίαρχο κλίμα κοινωνικής αλληλεγγύης, βρέθηκε ξαφνικά μπροστά στις συνέπειες υστεριών, οι οποίες οδηγούσαν στην περιθωριοποίηση και δαιμονοποίηση μερικών ομάδων ‘Άλλων – μεταναστών, ξένων, φυλακισμένων κλπ. Ταυτόχρονα, η υπόθεση αποτέλεσε και ένα είδος déjà vu, όπου οι ρητορικές της νυν κυβέρνησης όταν ήταν αντιπολίτευση τέθηκαν μπροστά στις σημερινές της πρακτικές. Οι νεκροί παρέπεμπαν στις ρητορικές για Μαρί, ενώ το ίδιο το θέμα των φυλακών παρέπεμπε άμεσα στα λόγια και τις πράξεις του υπουργού δικαιοσύνης, όταν ήταν επικεφαλής της επιτροπής νομικών της Βουλής.

Η δαιμονοποίηση των Άλλων: κατασκευάζοντας την υστερία, η οποία οδηγούσε σε δυο είδη ανθρώπων, των δικών μας και των «παρείσακτων»
 Σχεδόν προφητικά την περασμένη βδομάδα η ΚΙΣΑ έθετε το ηθικό ερώτημα με ποιούς θα συντασσόταν η κοινωνία, καθώς οι απεργοί πείνας έξω από το υπουργείο εσωτερικών αποφάσιζαν να κλιμακώσουν τη διαμαρτυρία τους με άμεσο πια τον κίνδυνο να πεθάνουν – να αυτοκτονήσουν, δηλαδή, δημόσια. Ό,ποιος παραβλέπει εκείνο το επεισόδιο, δεν θα μπορέσει να εξηγήσει γιατί ξαφνικά σε λίγες μέρες έγιναν 2 αυτοκτονίες στις φύλακες, μια απόπειρα, ενώ δεκάδες άλλοι κατάδικοι φάνηκαν πρόθυμοι να ακολουθήσουν. Και από τα γνωστά τεκμήρια, όλοι οι αυτόχειρες ήταν ξένοι, μετανάστες ή εσωτερικοί «Άλλοι», όπως ο τουρκοκύπριος που έκανε την απόπειρα. Οι αυτοκτονίες ήταν μεν ατομική επιλογή, αλλά εμφανίστηκαν ως συλλογικό φαινόμενο και δεν χρειάζεται να είναι κάποιος κοινωνιολόγος για να κατανοήσει ότι ήταν μια μορφή διαμαρτυρίας, ένα είδος κίνησης/αντίδρασης μπροστά σε μια κατάσταση που προκαλούσε απόγνωση – και μέσα και έξω από την φυλακή- για μια μερίδα του πληθυσμού που ένιωθε αυξανόμενα, τους τελευταίους μήνες, να μετατρέπεται από άνθρωπος με κάποια δικαιώματα, σε αναλώσιμο είδος. Διότι υπήρξαν μια σειρά από δεδομένα που οδήγησαν με τις συνέπειές τους στη δημιουργία αυτού του κλίματος.

Η κοινωνία, αλλά και τα ΜΜΕ βρέθηκαν να κοιτάζουν αρχικά αμήχανα και μετά να προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στο ηθικό και την πραγματικότητα. Ο Ι. Νικολάου, έψαχνε στο μεταξύ για κάποιον να του φορτώσει ευθύνες, ενώ ο κ. Χάσικος, ο οποίος είχε αποφασιστικό ρόλο στην καλλιέργεια του κλίματος, σιώπησε αυτήν τη φορά. Όμως, η τραγωδία και η κρίση αποκάλυψαν ένα ευρύτερο πρόβλημα, το οποίο δεν μπορεί να αποφύγει η κοινωνία, γιατί είναι και ένα όριο – οι Άλλοι είναι εδώ και δεν πρόκειται να εξαφανιστούν. Οι απειλές αυτοκτονίας με απεργία πείνας στο υπουργείο εσωτερικών και οι αυτοκτονίες στις φύλακες ήταν μέρος μιας συλλογικής αντίδρασης, που υποχρέωνε με σκληρό τρόπο την κυπριακή κοινωνία να δει τις συνέπειες. Μερικοί ευαισθητοποιήθηκαν από το θάνατο του νεαρού Σύριου, άλλοι με τις πληροφοριες για βιασμό νεαρού ρουμάνου, αλλά, όταν τελικά ήρθαν και οι δυο αυτοκτονίες, τότε η πραγματικότητα δεν μπορούσε να αποφευχθεί. Διότι ακόμα και όσοι θα ήθελαν να συνεχίσουν να το παίζουν όπως τον κ. Χάσικο, βρέθηκαν μπροστά στο γεγονός ότι όλα αυτά δεν γίνονται σε κενό αέρος – βλέπουν και άλλοι, από το εξωτερικό, και οι ρητορικές για τα ανθρώπινα δικαιώματα εμφανίστηκαν πια ως ένα και εσωτερικό και εξωτερικό όριο στην επίδειξη δύναμης μπροστά στους αδύναμους.

Οι αυτοκτονίες ήταν μεν ατομική επιλογή αλλα εμφανίστηκαν σαν συλλογικό φαινόμενο και δεν χρειάζεται να είναι κάποιος κοινωνιολόγος για να κατανοήσει ότι ήταν μια μορφή διαμαρτυρίας, ένα είδος κίνησης/αντιδρασης μπροστά σε μια κατάσταση που προκαλούσε απόγνωση – και μέσα και έξω από την φυλακή- για μια μερίδα του πληθυσμού που ένοιωθε αυξανόμενα, τους τελευταίους μήνες, να μετατρέπεται από άνθρωπος με κάποια δικαιώματα, σε αναλώσιμο είδος.

Οι πρώτες ευρύτερες αντιδράσεις, πέρα από τις κινητοποιήσεις του χώρου και τις ανακοινώσεις της ΚΙΣΑ, ήρθαν μετά την αυτοκτονία του νεαρού Σύριου στον οποίο δεν επιτράπηκε να τηλεφωνήσει στην μητέρα του. Αυτό συνοδεύτηκε από μια ευρύτερη δυσφορία στις φυλακές, ενώ έξω από τις φυλακές μια άλλη ομάδα «ξένων», οι πολιτικοί πρόσφυγες, ζητούσαν πια το δικαίωμα να «αποδράσουν», επίσης, από το κλίμα το οποίο καλιεργείτο στην Κύπρο – να πάνε κάπου αλλού. Η διασταύρωση των δυο γεγονότων, δεν ήταν τυχαία. Από το 2010 μια μερίδα πολιτικών, και μερικοί στα ΜΜΕ, άρχισαν να προσπαθούν να καλλιεργήσουν ένα κλίμα υστερίας ενάντια στους μετανάστες με σημείο εστίασης τους πολιτικούς πρόσφυγες. Η εμβληματική φιγούρα εκείνης της εκστρατείας ήταν ο κ. Κουλίας, ο οποίος χωρίς ίχνος ντροπής ανέμιζε φωτοτυπίες τσεκ σε πρόσφυγες για να «αποδείξει» ότι παίρνουν ψηλά επιδόματα. Το ότι ήταν επιδόματα μηνών ή για πολυμελής οικογένειες, το προσπερνούσε σε ένα είδος φτηνού πολιτικαντισμού, στον οποίο δεν εντάχθηκε μεν η πλειοψηφία των πολιτικών, αλλά και πάλι μόνο μια μειοψηφία, αντιστάθηκε δημόσια. Το ευχάριστο ήταν ότι δεν απέκτησε μαζική μορφή η υστερία. Μια μερίδα έμεινε κολλημένη στο ψέμα σαν μορφή μετατόπισης της ευθύνης για ότι άλλο συνέβαινε γύρω μας. 1000 ή 2000 άτομα μετατράπηκαν, έτσι, σε εστία μιας υστερίας που απλωνόταν σε πολλές ομάδες και οι οποίοι θεωρούνταν υπεύθυνοι για κάθε τί που η φαντασία της ανασφάλειας θα μπορούσε να πατάξει – από την οικονομική κρίση, μέχρι το «έγκλημα» -γενικώς ή και φαντασιακά- κλπ. 

Με την εκλογή της νέας κυβέρνησης το 2013, το υπουργείο εσωτερικών υπό τον κ. Χάσικο φάνηκε να υιοθετεί εκείνη την ρητορική της υστερίας – την καλλιέργεια, δηλαδή, επίθεσης στους πολιτικούς πρόσφυγες, την ταύτισή τους με όλους τους μετανάστες και την μετατροπή τους σε ένοχους για τα «επιδόματα», για την κρίση κλπ. Ο κ. Ι. Νικολάου μπορεί να μην ακολούθησε κατά πόδας τον κ. Χάσικο, αλλά είχε και ο ίδιος μιας ανάλογη προϊστορία – εξέφραζε μια αυταρχική λογική στη επιβολή του νόμου, όπως φάνηκε και με τις δηλώσεις του σαν εκπροσώπου της αντιπολίτευσης για την πλατεία Φανερωμένης λ.χ.. Όταν έγινε υπουργός έδειξε από την αρχή την προνομιακή του στάση για προνομιακή αντιμετώπιση των πολιτών – χωρίζοντας τους σε «δικούς του» και «ξένους» -είτε κύπριους μη-δικούς του, είτε μη κύπριους γενικώς. Σε μια από τις πρώτες του κινήσεις λ.χ. για το χατίρι μιας ομάδας οπαδών του κόμματός του στο Παραλιμνι, ανέστειλε την εκστρατεία ενάντια στην λαθροθηρία -η οποία είναι ευρωπαϊκή υποχρέωση της πολιτείας. Ήταν ρουσφέτι, αλλά ήταν και ένα μήνυμα πάλι ότι οι «ξένοι» φταίνε.

Το σημείο κορύφωσης της έντασης: ο δημόσιος ξυλοδαρμός και η παρέμβαση του κ. Χάσικου υπέρ της βίας των «δικών μας»
Αυτό το κλίμα συνέχισε να κυκλοφορεί και ο κ. Χάσικος να βγάζει τον αυταρχισμό περίπατο. Το αποκορύφωμα που οδήγησε στην κορύφωση της έντασης -αλλά και της απόγνωσης όσων ήταν θύματα- ήταν η αντίδραση του υπουργού εσωτερικών, όταν δημοσιοποιήθηκε το βίντεο που έδειχνε μερικούς αστυνομικούς να ξυλοφορτώνουν ένα αφρικανό νόμιμο κάτοικο Κύπρου. Λίγο πολύ πρόσφερε κάλυψη στη βία και άφησε να νοηθεί ότι σε όσους ξένους δεν αρέσει η Κύπρος -και άρα και ο αυταρχισμός, αφού αυτό ήταν το ζητούμενο στη συγκυρία- να πάνε στις χώρες τους κλπ. Αυτό το επεισόδιο ήταν νευραλγικό – το είδαν και το βίωσαν όλοι. Όταν η αστυνομία δημόσια ξυλοφορτώνει κάποιον και ο υπουργός εσωτερικών καλύπτει την αστυνομία, και κατηγορεί τους ξένους, ποιό είναι το μήνυμα; Για τους μεν ξένους το μήνυμα είναι ότι είναι πια στο έλεος του αυταρχισμού, αφού  μπορεί το κάθε μέλος των δυνάμεων καταστολής, είτε αστυνομικός είναι, είτε δεσμοφύλακας, να χρησιμοποιεί βία χωρίς έλεγχο και περιορισμό. Για τους μεν δεσμοφύλακες, για να πάμε στις φυλακές, το θέμα ήταν πια απλό – είχαν ξεκάθαρη κάλυψη. Όταν, λοιπόν, ο νεαρός Σύριος κατάδικος ζήτησε να τηλεφωνήσει στην μητέρα του, και τον ξυλοφόρτωσαν γιατί έγινε «φορτικός», φαινόταν «αποδεκτό» μέσα στο νέο κλίμα.

Όμως οι ξένοι, οι μετανάστες , οι Άλλοι, δεν είναι κάτι που θα εξαφανιστεί. Με δεδομένη τη γεωγραφική θέση της Κύπρου, και τη συγκριτική οικονομική της κατάσταση, θα συνεχίσουν να έρχονται. Γιατί η Κύπρος είναι εκεί που είναι και γιατί είναι δεσμευμένη με διεθνείς συνθήκες και το πολιτικό πλαίσιο της Ε.Ε. Αυτήν την πραγματικότητα αποκάλυψαν οι πολιτικοί πρόσφυγες που έκαναν απεργία έξω από το υπουργείο εσωτερικών. Προκάλεσαν σε ένα παιχνίδι πόκερ αντοχής το Σωκράτη Χάσικο – και ο υπουργός τα χρειάστηκε. Είναι εύκολο να πουλάς μαγκιά, από θέση εξουσίας, σε αδύναμους ανθρώπους. Όταν, όμως, οι άλλοι βάζουν την ζωή τους κάτω, τότε ξαφνικά το σκηνικο αλλάζει. Στην συγκεκριμένη περίπτωση παρενέβη η υπηρεσία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες - και ξαφνικά η κυπριακή κυβέρνηση που περιφέρει το «δράμα μας» για τους «πρόσφυγες μας» διεθνώς, βρέθηκε εκτεθειμένη με ένα ιλαροτραγικό τρόπο – κινδύνευαν να πεθάνουν πρόσφυγες έξω από υπουργείο. Ο κ. Χάσικος υποχώρησε και υποσχέθηκε να ικανοποιήσει τα αιτήματα τους. Δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά – τώρα πια το παιχνίδι με τους καουμπόη έγινε επικίνδυνο – για τον ίδιο.

 Στο δεδομένο κλίμα η ένταση μεταφέρθηκε και στις φυλακές, όπου ήδη γίνονταν αποσπασματικές απεργίες πείνας. Εκεί υπήρχαν, ήδη, δυο προβλήματα, τα οποία διογκώθηκαν πρόσφατα με την αύξηση του αριθμού των κρατούμενων. Το ότι υπάρχει ενα εσωτερικό κύκλωμα εξουσίας, με πυρήνα μερικούς ισοβίτες, που ελέγχει εν μέρει την κατάσταση είναι κάτι που φημολογείται και είναι μάλλον μια πραγματικότητα – και δεν είναι μόνο κυπριακό φαινόμενο. Το ότι ο κ. Τρυφωνιδης, από την άλλη, αποφάσισε να τα βάλει με αυτό το κύκλωμα, εφαρμόζοντας ένα αυταρχικό συντηρητικό μοντέλο επιβολής της εξουσίας -θύμα της οποίας ήταν βέβαια οι πιο αδύναμοι, παρά ο πυρήνας της άλλης παράλληλης εξουσίας- είναι επίσης γεγονός. Ανάμεσα σε αυτά τα δυο συστήματα επιβολής της εξουσίας, ο μέσος φυλακισμένος οδηγείτο πια σε ένα είδος διπλής υποταγής. Και όταν σύμφωνα με το γραφείο της επιτρόπου διοίκησης το 50% των κρατούμενων είναι ήδη ξένοι, τότε το τοπικό σύστημα εξουσίας είχε και πολιτισμική ιεραρχία. Όταν, σε αυτό το πλαίσιο, το μήνυμα από την έξω κοινωνία ήταν ότι οι ξενοι ειναι αναλώσιμοι, τότε η δυσφορία των αδύναμων, έγινε απόγνωση. Και η αυτοκτονία μετατράπηκε σε μια ύστατη σιωπηλή κραυγη διαμαρτυρίας ή καταναγκαστική πράξη. Γιατί μέχρι τώρα αυτοκτόνησαν μόνο ξένοι. Και ο βιασμός πάλι σε ξένο έγινε. Όπως δεν μπορεί να ήταν κοινωνιολογικά τυχαία η έκρηξη των αυτοκτονιών, δεν ήταν τυχαία και η ταυτότητα των θυμάτων.

Όταν το σκηνικό έφερε στην επιφάνεια τις αντιφάσεις ο κ. Ιωνάς Νικολάου δεν μπορούσε πια να στηρίξει τις δικές του ρητορικές: Αν ο κ. Χρυσοστομιδης έπρεπε να παραιτηθεί για μια απόδραση, τότε 5 νεκροί τι απαιτούν;
Στο πολιτικό σκηνικό αναπόφευκτα το θέμα θύμισε την απόδραση του Κίτα και τις τότε αντιδράσεις του κ. Ι. Νικολάου, όταν ζητούσε την παραίτηση του τότε υπουργού δικαιοσύνης, του κ. Χρυσοστομιδη. Βέβαια, αν είχε ευθιξία ο κ. Νικολάου, θα είχε παραιτηθεί από το Σεπτέμβριο όταν ήταν πια σαφές ότι ήξερε ότι ο διορισμός του κ. Πική, τον περασμένο Απρίλιο -αφού τον είχε προειδοποιήσει ο προηγούμενος Γενικός Εισαγγελέας- απέκλειε τη διερεύνηση μελών της κυβέρνησης – και άρα έλεγε ψέματα το προηγούμενο διάστημα. Αλλά η πλειοψηφία των ΜΜΕ του χαρίστηκε τότε. Τώρα, όμως, υπήρχε και ένα κλίμα ότι «μετά από 10 μήνες» έπρεπε και αυτή η κυβέρνηση να αναλάβει τις ευθύνες της – όπως το έθεσε ο βουλευτής της ΕΔΕΚ, ο κ. Νικολαΐδης. Έτσι, εκτός από την αριστερά το θέμα των ευθυνών, αλλά και της ενδεχόμενης παραίτησης πια, το έθεσαν και τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης. Ανάλογα κινήθηκαν και τα ΜΜΕ. Παρά το ότι ο Φιλελεύθερος προσπάθησε να τον καλύψει μετά την εμφάνιση του στη Βουλή την Τετάρτη – το κείμενο το επεξεργάστηκε ο κ. Χατζηβασίλης που φαίνεται να είναι διαθέσιμος για βολικές παρουσιάσεις. Αλλά άλλοι σχολιογραφοι -μέχρι και ο Καλλινίκου[1] - ήταν σαφείς για τις ευθύνες, αλλά και για την εντυπωσιακή ασυνέπεια. Γιατί αυτό που εμφανίστηκε να κυνηγάει την νυν κυβέρνηση ήταν οι ρητορικές κορώνες του παρελθόντος, οι οποίες τώρα πια εφαρμόζονταν στις πράξεις της:
«Πόσοι πρέπει να πεθάνουν και να βιαστούν για να αναλάβει τις πολιτικές του ευθύνες ο Ιωνάς Νικολάου;….Ο Ιωνάς Νικολάου έπαθε ότι και ο πρόεδρος Αναστασιάδης ο οποίος στην συνέντευξη του στον Πολίτη παραδέχθηκε ότι τόσο ο ίδιο,ς όσο και το κόμμα του λαΐκιζε ασύστολα με το ιδιωτικό αεροπλανάκι του Δ. Χριστόφια. Και αυτό το διαπίστωσε μόνο όταν κάθισε στην προεδρική καρέκλα. Το λάθος τότε του κ. Χριστόφια ήταν ότι το έκανε στα μουλωχτά για να αποκαλυφθεί η χρήση ιδιωτικού αεροπλάνου ένα χρόνο αργότερα. Στην περίπτωση Αναστασιάδη γίνονται όλα στα μουλωχτά. [«Που είναι η ευθιξία; Σχόλιο στο «Εν Ολίγοις», σελ. 7, Φιλελεύθερος, 14/1/2014]

Ο Τ. Χατζηγεωργίου το έθεσε ποιητικά: «Εις Ιωνάς άριστος, αμείβεσθαι περί πάτρης»: «Αν υπουργός Δικαιοσύνης ήταν μιας άλλης κυβέρνησης και ο Ίωνας Νικολάου πρόεδρος της επιτροπής Νομικών [μετά από πέντε αυτοκτονίες στις φύλακες] νομίζετε ότι ο κος Ιωνάς θα ζητούσε απλώς την παραίτηση του αρμόδιου υπουργού; Προσωπικά νομίζω πως θα του ζητούσε να αυτοκτονήσει….Όμως έσσεται ήμαρ. Έτσι ήταν πάντα η ζωή. Όμως υπήρχαν πάντα και θα υπάρχουν ακόμα ανθρωποι που δεν τους τσιμπά τίποτα. Ούτε και αν τους χυμηξουν δέκα χιλιάδες μέλισσες..»

Το σοκ της κοινωνίας αξίζει, επίσης, να ερμηνευθεί. Η κυπριακή κοινωνία δεν ακολούθησε τους Κουλίες στον δρόμο της υστερίας. Αλλά και δεν αντιστάθηκε δυναμικά. Κινήθηκε στον ενδιάμεσο χώρο – παρά τις προσπάθειες της ακροδεξιάς λ.χ. το μεταναστευτικό δεν εμφανίζεται συχνά σε μεγάλο πρόβλημα. Οι αποκαλύψεις για τις φύλακες, αλλά και οι αυτοκτονιες κινητοποίησαν τις ανθρωπιστικές ευαισθησίες – και το ότι η συζήτηση γινόταν για «ξένους» και «φυλακισμένους», δεν μπλόκαρε την όλη συζήτηση. Η κρίση-σοκ που προκάλεσαν οι αυτοκτονίες ως μορφή διαμαρτυρίας έδειξαν ότι το κυρίαρχο πλαίσιο πολιτικής κουλτούρας στην Κύπρο είναι ρευστό – από την μια βασίζεται στις άξιες του ανθρωπισμού και της πολιτικής ορθότητας -και λόγω ιστορίας και λόγω κυπριακού- ενώ από την άλλη, όπως κάθε μικρή κοινωνία που βρίσκεται σε ένα συνοριακό σημείο παράγει τους Κουλίες και τους Χάσικους της που πουλούν εύκολες δαιμονοποιήσεις. Αλλά η πραγματικότητα είναι εδώ. Και σε αυτή τη συγκυρία μετά από μήνες ανοχής της υπόγεια κατασκευασμένης υστερίας, επανήλθε και η διάσταση του ανθρωπισμού – έστω και με φόβο της εξωτερικής επίπληξης. Αλλά και γιατί υπάρχουν εσωτερικές ευαισθησιες επίσης.

Από την άλλη, αυτό που φάνηκε, ήταν πως οι ρητορικές πρακτικές δημιουργούν πλαίσια, τα οποία λειτουργούν ως δεδομένα – και έτσι οι συνέπειες μιας ρητορικής μπορεί να έρθουν εύκολα πια να βρουν εκείνον που την αρθρώνει και να τον εμφανίσει σε ένα ειρωνικό, αναπόφευκτα, φως ασυνέπειας. Όπως η πρακτική της κυβερνώσας Βουλής, θα κυνηγά την νυν κυβέρνηση σαν ερινύα, το ίδιο και οι ακραίες ατάκες που καμώνονταν ότι δεν κατανοούσαν τον διαχωρισμό των εξουσιών και την ευθύνη των αρμόδιων για τον τομέα τους, ήρθε τώρα να τους βρει. Ο Ιωνάς που δεν ήθελε να ακούσει προηγουμένως για τις ευθύνες των αρμοδίων και επέμενε ότι φταίνε μόνο οι πολιτικά προϊστάμενοι, βρέθηκε τώρα μπροστά στον καθρέφτη των λόγων του. Και φυσικά ήταν «μικρός» μπροστά στις μεγάλες λέξεις.





[1] «Ο Χρυσοστομίδης δείχνει στον Ιωνά ποιόν δρόμο πρέπει να ακολουθήσει», Φιλελευθερος, 15/1/2014, σελ. 11

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου