6 Δεκ 2013

Η Ουκρανία ανάμεσα στο θέαμα, το γεωπολιτικό σύνορο και την ταξική διάσταση



Η Ουκρανία μετά από την άρνηση της κυβέρνησης της να αποδεχθεί τους όρους της συμφωνίας για σύνδεση με την Ε.Ε. βρέθηκε στο επίκεντρο της θεαματικής δημοσιότητας. Υπήρξε μια εσωτερική διαμάχη, αλλά και ένα διεθνές φόντο, το οποίο δείχνει προς δυο κατευθύνσεις: οι αντιπαραθέσεις ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις θα έχουν πια και την διάσταση της παρεμβολής σε εσωτερικές διαδικασίες – και στην κατασκευή «κινημάτων» για θεαματικές πιέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η διεθνής πολιτική για την περιφερειακή ή την παγκόσμια ηγεμονία και τις ισορροπίες της θα διακλαδώνονται μέσα από τοπικές εικόνες. Και τα ΜΜΕ είναι ένα ενδεικτικό σημείο της καταγραφής του πώς κατασκευάζονται οι αντιπαραθέσεις για την απόκτηση επιρροής και  soft power.

Τρεις κινητοποιήσεις και η επιλεκτική τους προβολή:  η φιλοδυτική αντιπολίτευση στην Ουκρανία, η φιλομοναρχική αντιπολίτευση στη Θαϋλάνδη και η αριστερή αντιπολίτευση στην Ονδούρα
Τη βδομάδα που πέρασε, τα δυτικά ΜΜΕ έδωσαν αρκετή έμφαση στις κινητοποιήσεις στην Ουκρανία και τη Θαϋλάνδη – ενώ αντίθετα οι κινητοποιήσεις στην Ονδούρα πέρασε στα ψιλά. Το θέμα δεν ήταν το μέγεθος – όταν λ.χ. μερικές εκατοντάδες διαδηλωτές έκαναν πορεία στην πρωτεύουσα της Αρμενίας ενάντια στον Πούτιν, έγινε θέμα στο euronews, ενώ αντίθετα χιλιάδες διαδηλωτές στην Ονδούρα πέρασαν απαρατήρητοι. Τα συγκριτικά δεδομένα είναι ενδιαφέροντα: και οι δυο κινητοποιήσεις, οι οποίες προβλήθηκαν αμφισβητούσαν, ουσιαστικά, μια κατά γενική ομολογία δημοκρατικά εκλεγμένη βουλή – ενώ στην Ονδούρα αμφισβητούνταν τα αποτελέσματα των εκλογών και θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος ότι οι διαμαρτυρίες της αντιπολίτευσης έχουν κάποια βάση. Η αριστερή υποψηφία είναι γυναίκα του κ. Ζαλάγια, ο οποίος ανατράπηκε από τον στρατό, και τα προηγούμενα δυο χρόνια η χώρα βρίσκεται σε ένα καθεστώς έντονης βίας από στρατιωτικές και παραστρατιωτικές ομάδες. Οπότε, το ότι σε αυτό το κλίμα η υπό καταστολή αριστερά έφτασε να διεκδικεί την προεδρία είναι σημαντικό. Και το ότι τα exit polls την έδειχναν, είτε να είναι ισοπαλία, είτε να προηγείται του αντιπάλου της, και το τελικό αποτέλεσμα βγήκε 36% -28% κάνει ακόμα πιο ύποπτη την κατάσταση. Αλλά η αμφισβήτηση της εκλογικής νοθείας από σύμμαχους των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική είναι πια πολυτέλεια. Η Δύση αγωνίζεται να κρατήσει συμμάχους εκεί μπροστά σε μια τάση αυτονόμησης από την πάλαι ποτέ ηγεμονία της.

Αντίθετα, στις άλλες δυο περιπτώσεις είχαμε ενδιαφέρουσες γεωπολιτικές κινήσεις αντιπαράθεσης.


Τα αποικιακά απωθημένα των Πυγμαίων: Όταν ο Economist αφρίζει για τους Ουκρανούς και θυμάται τους.. Πυγμαίους.
Στην έκδοση του Economist, μετά την άρνηση της ουκρανικής κυβέρνησης να υπογράψει την συμφωνία σύνδεσης με την Ε.Ε., υπήρχε ένα μένος που δεν είναι συνηθισμένο. Δεν ήταν απλώς η δυτική προκατάληψη ή η αντιπάθεια για κάποια κυβέρνηση που απλώς διεκδικεί μεγαλύτερο δημόσιο ρόλο. Το αρχικό εκδοτικό σχόλιο για την Ουκρανία ξεκινούσε με αναφορά στους «πυγμαίους» και από όλο τον κόσμο, η παραπομπή ήταν στο μεγαλόσωμο πρόεδρο της Ουκρανίας τον κ. Γιαννούκοβιτς.
«Η Ιστορία, όπως ξέρουν όλοι οι μαθητές, συχνά διαμορφώνεται από το κουράγιο, τον ζήλο και την κακία ηγετών που φαντάζουν σαν τιτάνες. Λιγότερο ένδοξα, μερικές φορές παρασύρεται από την εξαγορά και το προσωπικό συμφέρον των πυγμαίων. Αυτή είναι συχνά η κατάσταση σε χώρες της τέως Σοβιετικής Ένωσης και φάνηκε αυτήν την εβδομάδα να είναι και η μοίρα της Ουκρανίας.»
Κάποιοι βάρβαροι πυγμαίοι, λοιπόν, εμποδίζουν την πρόοδο του «πολιτισμού» και της ελεύθερης αγοράς. Και στο καθ’ αυτό κείμενο για τις εξελίξεις στην Ουκρανία, η αναφορά ήταν ότι οι κινητοποιήσεις μπορεί να οδηγήσουν στην ανατροπή της κυβέρνησης. Η σκέψη ότι το ουκρανικό κοινοβούλιο μόλις πέρσι εκλέγηκε δεν φάνηκε αγγίζει τη σκέψη.

Αντίθετα, μερικές σελίδες παρακάτω, όταν μιλούσε για τις κινητοποιήσεις των οπαδών της μοναρχίας ενάντια στην πρωθυπουργό του κινήματος των κόκκινων πουκαμίσων, ήταν πολύ πιο επιφυλακτικός – ονόμασε τις κινητοποιήσεις τους «power grab» [αρπαγή εξουσίας] με έμφαση στο ότι έπρεπε να σεβαστούν τους θεσμούς. Αντίθετα στην Ουκρανία «power grab» ήταν.. δημοκρατικό.  Η διαφορά στην εστίαση βρίσκεται στη διαφορετική γεωπολιτική διάσταση της διαμάχης: το κίνημα των «κόκκινων πουκάμισων», το οποίο στηρίζει την κυβέρνηση της Θαϋλάνδης,  μπορεί να έχει τις ρίζες του και στην επαναστατική αριστερά της δεκαετίας του 70, αλλά ο νυν ηγέτης του είναι ένας εξόριστος εκατομμυριούχος, τον οποίο οι συντηρητικοί έχουν δαιμονοποιήσει σε μια διαμάχη, που θυμίζει σύγκρουση παλιών και νέων τζακιών. Με δεδομένο, λοιπόν, ότι ο ηγέτης - έστω και σε εξορία - της κυβερνητικής παράταξης είναι ένας εν δυνάμει σύμμαχος, ο Economist δεν επικροτεί τις κινητοποιήσεις για ανατροπή της κυβέρνησης. Αντίθετα, στην Ουκρανία το ζητούμενο είναι η αίσθηση ότι η Δύση χάνει και σε image - το οποίο μεταφράζεται στη διπλωματική γλώσσα ως soft power - αλλά και σε χώρους αγορών.  Διότι το ζήτημα της ουκρανικής αγοράς – αλλά και εν δυνάμει ξεπουλήματος δημόσιου πλούτου – είναι το βασικό υπόστρωμα των θεαμάτων που ενθαρρύνει η Δύση. Αν η Ουκρανία διατηρήσει μια ισορροπία ανάμεσα στις δυο μεγάλες δυνάμεις – την Ε.Ε και τη Ρωσία – θα μπορεί να διαπραγματεύεται καλύτερα. Και είναι και πιθανόν ότι η ανοδική εικόνα της Ρωσία μπορεί να γίνει στο μέλλον πιο ελκυστική. Και η Δύση έχει ανάγκη την πρόσβαση στην Ουκρανία και ως διείσδυση στον περίγυρο της Ρωσίας. Είναι δευτερεύουσα, ενδιάμεση δύναμη η Ουκρανία, όπως έγραψε και ο Χάντιγκτον.

Το θεαματικό σκηνικό στην Ουκρανία: Το πληγωμένο ευρωπαϊκό εγώ στους δρόμους του Κιέβου.. για να εκλιπαρήσουν καθεστώς Ελλάδας;


Γενικότερα, οι κινητοποιήσεις πήραν και μια βιαία μορφή το σαββατοκύριακο – αρχικά η αστυνομία διέλυσε την κατάληψη στο κέντρο του Κιέβου, που προσπαθούσε να δημιουργήσει και πάλι το κλίμα με το οποίο ακυρώθηκαν οι εκλογές του 2004, για να ξαναγίνουν και να κερδίσει ο φιλοδυτικός υποψήφιος. Για τους φιλοδυτικούς, εκείνο είναι το πρότυπο, αλλά η «πορτοκαλί επανάσταση» άφησε έντονα απωθημένα στην άλλη παράταξη. Μετά την βιαία εκδίωξη των ομάδων που είχαν κατασκηνώσει την πλατειά του Κιέβου, ακολούθησαν αντιδράσεις από τη Δύση και έγινε νέα κινητοποίηση, την Κυριακή. Ακολούθησαν νέα επεισόδια και το πάνω χέρι στην αντιπολίτευση φάνηκε να περνά στην βιαία πτέρυγα της ακροδεξιάς - τα μέλη ενός εθνικιστικού κόμματος κατέλαβαν το δημαρχείο. Τα δυτικά ΜΜΕ έκαναν και πάλι την πάπια – το συγκεκριμένο κόμμα, το svoboda, κατηγορείται για φίλο-ναζιστική τάση, και αυτές οι κατηγορίες δεν έρχονται μόνο από την αριστερά, αλλά και από εβραϊκές οργανώσεις. Αλλά, εδώ, το εβραϊκό λόμπι δεν είχε λόγο προφανώς.

Η κυβέρνηση κράτησε αποστάσεις από την βίαια εκδίωξη των διαδηλωτών και προσπάθησε να κερδίσει το πάνω χέρι κατηγορώντας την αντιπολίτευση για την βία. Τελικά το θέμα κατέληξε στην ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή την Τρίτη, την οποία κέρδισε η κυβέρνηση. Ο Πούτιν προσδιόρισε την εικόνα των κινητοποιήσεων ως ειδικός, που ξέρει πως κινούνται τα υπόγεια νήματα: είπε ότι είναι μέρος σχεδίου που ετοιμαζόταν για τις προεδρικές και εμφανίστηκε κάπως πρόωρα. Και ακολούθως, η Ρωσία άρχισε να θέτει θέμα παρέμβασης της Δύσης στα εσωτερικά της Ουκρανίας.

Μια σειρά διαδηλώσεων θα ήταν βέβαια αναμενόμενη σε μια κοινωνία με βαθιές διάφορες, όπως η Ουκρανία. Αλλά αυτό που ακολούθησε έμοιαζε, όντως, με σενάριο πραξικοπηματικής ανατροπής μέσα από ένα συνδυασμό επιθέσεων από το δρόμο και θεαματικών προβολών. Η αντίδραση της Δύσης λ.χ. έφτασε μέχρι το σημείο που έβγαλε ανακοινώσεις και το ΝΑΤΟ. Ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε ότι θα συναντιόταν με ένα εκπρόσωπο της αντιπολίτευσης, ενώ μέχρι και εκπρόσωπος του ΟΗΕ έκανε δήλωση. Συγκριτικά το όλο σκηνικό ήταν εκφραστικό μιας υπόγειας χειραγώγησης της έμφασης: όταν ξηλώνονταν οι καταλήψεις του occupy στη Δύση, ή όταν η ισραηλιτική αστυνομία ξηλώνει καταλήψεις παλαιστίνιων, τα δυτικά ΜΜΕ δεν βλέπουν. Η επιλεκτική ευαισθησία έδειχνε ότι η Δύση αποφάσισε να παίξει με την Ουκρανία. Το πρόβλημα της Δύσης, βέβαια, είναι ότι μέχρι τώρα δεν πρόσφερε τίποτα στην Ουκρανία, πέρα από τη στήριξη σε μια πτέρυγα που είναι αντι-ρωσική[1] – και αυτό, βέβαια, θα προκαλέσει την έντονη αντίδραση της άλλης πτέρυγας της κοινωνίας, που είναι φιλορωσικη. Αυτή η άλλη, φιλορωσσική πτέρυγα, όπως γίνεται συνήθως στις δυτικές ανταποκρίσεις, έχει εξαφανιστεί, όπως είχε εξαφανιστεί και η φωνή της πλειοψηφίας στη Συρία, όταν τα δυτικά ΜΜΕ στήριζαν τους ισλαμιστές, χωρίς να το ομολογούν.

Μια αποκάλυψη των Occupy: Πως κατασκευάζονται οι κινητοποιήσεις – οι «ακτιβιστές» της «κοινωνίας των πολιτών» της ανατολικής Ευρώπης, έχουν τελικά και τις άκρες τους με τη Stratfort,  τη CIA του διεθνούς κεφαλαίου
Το περασμένο σαββατοκύριακο, η ένταση της εκστρατείας της φιλοδυτικής αντιπολίτευσης έφτασε σε κρεσέντο και πέρα από τη βία της ακροδεξιάς υπήρχε και το θέαμα. Οι FEMEN, λ.χ. ήταν ατραξιόν: αφού είχαν τα βυζιά τους σε δημόσια επίδειξη για τόσο καιρό, αποφάσισαν τώρα να βγάλουν και τα εσώρουχα για να κατουρήσουν δημόσια σε φωτογραφίες του Ουκρανού προέδρου. Και λίγο πορνό από την επιχείρηση FEMEN. Συμπτωματικά, την ίδια βδομάδα τα wikileaks δημοσιοποίησαν στοιχεία, που δείχνουν ότι ένας από τους γνωστούς φιλοδυτικούς ακτιβιστές της Σερβίας, είχε ουσιαστικά σχέσεις με δυτικές εταιρείες ασφάλειας και τη Goldman Sachs.

Όποτε το ότι η εικόνα των διαδηλωτών φαίνεται οργανωμένη, για να πουλήσει σε δυτικά ακροατήρια, είναι εξόφθαλμο: το κομμουνιστικό κόμμα λ.χ. είναι έντονα ενάντια στις φιλοδυτικές κινητοποιήσεις και υποστηρίζει, αντίθετα, την ένταξη στην τελωνειακή ένωση με τη Ρωσία. ένταξη Και ως κόμμα, οργάνωσε και εκδηλώσεις ενάντια στην υπογραφή. Αλλά για να εμφανιστεί - για χάρη του δυτικού ακροατηρίου για το οποίο στήνεται εν μέρει η παράσταση - και ένα κόκκινο στις κινητοποιήσεις που ταυτίζονται έντονα με τον δυτικό-φίλο ουκρανικό εθνικισμό, άρχισαν να εμφανίζονται και μερικές κόκκινες σημαίες. Είναι από το κόμμα ενός πρώην πρωταθλητή στα βάρη, ο οποίος έφτιαξε ένα κόμμα. Βολικό για την πολυχρωμία. Η αντιπολίτευση ήλπιζε να οδηγήσει τα πράγματα σε μια κρίση, όπου να πάρει σχεδόν πραξικοπηματικά την εξουσία. Και τα ανάλογα γεγονότα στη Θαϋλάνδη φάνηκε να της δημιουργούν ένα σχετικό θεαματικό κλίμα.


Η αναζήτηση των εξωτερικών ισορροπιών και η εσωτερική ταξική διάσταση στην ανατολική Ευρώπη: το μοντέλο της Λετονίας και η αντιπαράθεση στη Βουλγαρία.
Η κυβέρνηση άρχισε τις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για την τιμή του φυσικού αερίου και ο Γιαννούκοβιτς ξεκίνησε μια περιοδεία για δάνεια, ώστε να αντιμετωπιστεί η πίεση που βιώνει η χώρα – ήδη το ΔΝΤ θέλει περικοπές, ιδιωτικοποιήσεις κλπ. Το διεθνές μέρος της τρόικα, έσπρωχνε την Ουκρανία σε τροϊκανή επιτήρηση υπό την Ε.Ε. ως μέρος της εξωτερικής περιφέρειας.

Η ένταση, βέβαια, παραμένει στους δρόμους του Κίεβου, αλλά μετά τη ψήφο της βουλής την Τρίτη, έπεσε η ένταση των διαδηλώσεων – όποτε ανέβηκαν οι τόνοι από τη Δύση. Αλλά ανάλογα άρχισε να άπαντα και η Ρωσία. Η Δύση διεκδικεί, ρητορικά, κάτι ανάλογο με ότι διεκδικούσε μέχρι πρόσφατα στην Συρία και πριν στη Λιβύη – οι οπαδοί της επειδή κάνουν διαδήλωση δικαιούνται να μπλοκάρουν και να καταλαμβάνουν δημόσια κτίρια η ακόμα και να κάνουν επιθέσεις – ενώ οποιαδήποτε κίνηση εναντίον τους, όπως οι κινήσεις που γινόταν στη Δύση ενάντια σε διαδηλωτές θεωρείται παραβίαση δικαιωμάτων. Αυτό το θέαμα καλύπτει, ουσιαστικά, το γεγονός ότι η Δύση, όχι μόνο δεν προσφέρει οικονομική βοήθεια στην Ουκρανία, αλλά και ουσιαστικά θέλει να την υποβάλει σε ένα πρόγραμμα λιτότητας με τη δικαιολογία της εναρμόνισης.

Τέτοιο σενάριο πέρασε, ήδη, η Λετονία. Όμως, στην Ουκρανία η μισή χώρα - αν όχι η πλειοψηφία - τείνει προς την Ρωσία, άρα το δυτικό θεαματικό πραξικόπημα, αργά ή γρήγορα, μπορεί να πυροδοτήσει μια εσωτερική ένταση.

Υπάρχει βέβαια και μια ταξική διάσταση – όπως και στην Βουλγαρία τα στρώματα, τα οποία ταυτίζονται με τη δύση εκφράζουν και ανάλογα συμφέροντα. Οι πρόσφατες αντιπαραθέσεις στη Βουλγαρία ήταν χαρακτηριστικές – μετά την ανατροπή της φιλοδυτικής κυβέρνησης από κινητοποιήσεις των λαϊκών στρωμάτων, δημιουργήθηκε μια αντί-κίνηση ενάντια στην νέα κυβέρνηση υπό τους σοσιαλιστές. Το θέμα δεν ήταν μόνο μια κομματική ή γεωπολιτική αντιπαράθεση – υπήρχε και μια ταξική διάσταση, καθώς οι σοσιαλιστές προσπαθούσαν να αυξήσουν τις κοινωνικές παροχές. Το κίνημα των μεσαίων τάξεων, ουσιαστικά, ήθελε αυστηρή δημόσιο-οικονομική πολιτική. Μια ταξική στάση που λίγο πολύ θεωρεί ότι όσοι δεν έκαναν την αρπακτή στη μετάβαση από το σοσιαλισμό στον καπιταλισμό, είναι τα θύματα. Τελικά, όμως, εκεί αντιμετώπισαν και μια δυναμική αντίδραση.
Η δυτική διείσδυση στην Ουκρανία μπορεί να δημιουργήσει ανάλογες γεωπολιτικές, αλλά και ταξικές εντάσεις.





[1] Και πόσο θα παραμείνει φιλο-ευρωπαϊκή αυτή η πτέρυγα, είναι αμφίβολο. Στην ανατολική Ευρώπη, οι μετατοπίσεις είναι εμφανείς: Ένας ακροδεξιός λ.χ. που εκλέγηκε πρόσφατα στη Σλοβακία θεωρεί το ΝΑΤΟ τρομοκρατική οργάνωση. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου