29 Νοε 2013

Η ρευστότητα στην Μέση Ανατολή και η αδυναμία ύπαρξης ηγεμόνα: Το Ιράν ως περιφερειακή δύναμη, το ρωσικό φλερτ των Αιγυπτίων, ο Τούρκικος πόλος, και η ένταση στη βόρεια Αφρική



Τελικά, η συμφωνία που αναβλήθηκε με το Ιράν, ολοκληρώθηκε όπως αναμενόταν το σαββατοκύριακο. Το Ιράν δεσμεύτηκε να μην επεκτείνει το πρόγραμμα εμπλουτισμού του ουρανίου και σε αντάλλαγμα οι δυτικοί αποφάσισαν να ξεκινήσουν τη χαλάρωση  των κυρώσεων και του εμπάργκο. Η Ρωσία και η Κίνα εμφανίστηκαν αυτονόητα δικαιωμένες, ενώ και στο εσωτερικό του Ιράν υπήρχε ένα αίσθημα ικανοποίησης, αν όχι νίκης. Διότι, ουσιαστικά, παρά τους περιορισμούς, η δύση μετά από 8 χρόνια αναγνώριζε πια ότι το Ιράν είναι πυρηνική δύναμη. Το μόνο που κατάφερε η αντιπαράθεση τόσων χρόνων ήταν να μην υπογραφεί η συμφωνία με τον Αχμαντινετζάντ που ξεκίνησε τη διαδικασία. Αλλά, βέβαια, το τοπίο στη Μέση Ανατολή είναι πια πολύ διαφορετικό.
Οι χαμένοι της συμφωνίας: ένα απομονωμένο Ισραήλ, μια Σαουδική Αραβία που ψάχνεται και το φλερτ της Αιγύπτου με τα ρωσικά όπλα
Το Ισραήλ αντέδρασε αρνητικά, αλλά φάνηκε ακόμα πιο απομονωμένο από ότι συνήθως. Η διαδικασία για το παλαιστινιακό σε αυτήν τη συγκυρία έχει μεν πλαίσιο, αλλά ο Νετανιάχου μάλλον θα προσπαθήσει να καθυστερήσει και ναυαγήσει την ό,ποια προσπάθεια στο μέτρο του δυνατού. Ήδη, το ισραηλιτικό λόμπι θα ξεκινήσει την προσπάθεια υπονόμευσης της συμφωνίας στο κογκρέσο. Αλλά, όπως έγραψε και ο Uri Avnery, αυτή η τάση των αμερικανών πολιτικών να υποτάσσονται στα συμφέροντα του ισραηλιτικού κράτους και του σχετικού λόμπι έχει ακόμα επιρροή, όπως φαίνεται από τις δηλώσεις εκπροσώπων του κογκρέσου[1] – αλλά μπορεί να φτάνει και στα όρια του σε σχέση με την κοινή γνώμη. Ήδη και από τα αριστερά και τα δεξιά ακούστηκαν αρκετές κριτικές τα τελευταία χρόνια και η αποτυχία του λόμπι να κινητοποιήσει του συντηρητικούς για επέμβαση στη Συρία πρόσφατα είναι χαρακτηριστική.
Όμως, η Μέση Ανατολή μεταβάλλεται ραγδαία. Η Σαουδική Αραβία δεν εξέφρασε ακόμα θέση, αλλά το πιο πιθανό είναι να αρχίσει επίσης να δημιουργεί πυρηνική δύναμη. Ήδη, ο στρατηγικός της σύμμαχος στην περιοχή, το νέο καθεστώς της Αιγύπτου, έχει κάνει μια πρωτοφανή κίνηση που δεν σχολιάστηκε – ίσως και γιατί τα δυτικά ΜΜΕ δεν μπορούν πια να παρακολουθούν τις εξελίξεις όσον αφορά στην αυτονόμηση από τη δύση. Τον καιρό του ψυχρού πολέμου λ.χ. υπήρχε ένα πλαίσιο άσπρου μαύρου, όπου κάθε αποσκίρτηση από το ένα στρατόπεδο σήμαινε κίνηση προς το άλλο. Στο σημερινό πολυπολικο κόσμο ωστόσο, τα δεδομένα είναι ρευστά. Το νέο καθεστώς στην Αίγυπτο οικοδομεί την εσωτερική το γοητεία με παραπομπές στον Νάσερ – τον κοσμικό ηγέτη που ήταν σύμβολο της αντιπαράθεσης με τους συντηρητικούς της Σαουδικής Αραβίας. Σήμερα ωστόσο το καθεστώς των στρατιωτικών στην Αίγυπτο στηρίζεται στους Σαουδάραβες, που είναι ενάντια στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, την οποία θεωρούν πιο άμεσο κίνδυνο στα καθεστώτα τους – αφού κινείται στο ίδιο ιδεολογικό-θρησκευτικό στρατόπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, το νέο καθεστώς της Αιγύπτου φαίνεται ότι αποφάσισε να σπάσει το εμπάργκο αγοράς οπλών από την Ρωσία, το οποίο είχε υιοθετηθεί μετά τον Νάσερ όταν η χώρα έκανε δυτική στροφή. Και έτσι, λοιπόν, η Ρωσία επανέρχεται και στην Αίγυπτο – μετά την σταθεροποίηση της θέσης της στη Συρία, αλλά και στη διεύρυνση των οικονομικών της σχέσεων με το Ισραήλ, αλλά και με την Τουρκία. Κανένας πια δεν μπορεί να έχει μονοπώλιο επιρροής σε ένα κόσμο που αυτονομείται.
Βέβαια, μια τέτοια κίνηση της Αιγύπτου μπορεί να έχει νόημα και σε σχέση με το παιχνίδι επιρροών, αλλά και με την ιστορία της Αιγύπτου επί Νάσερ, αλλά η Αίγυπτος είναι στρατιωτικά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ και το νέο καθεστώς είναι οικονομικά εξαρτημένο από τη Σαουδική Αραβία. Έτσι, η μη συνάντηση ρώσων και αιγυπτίων στρατιωτικών προκάλεσε συζητήσεις κατά πόσο γίνεται και άλλη διαπραγμάτευση – και ανάμεσα στη Δύση και την Αίγυπτο, αλλά και την Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία.

Ο Τούρκικος πόλος κοιτάζει ανατολικά
Η μεγάλη τοπική είδηση ήταν, ουσιαστικά, η όξυνση της αντιπαράθεσης Τουρκίας Αιγύπτου γύρω από το θέμα της αδελφότητας – με τον Ερτογάν να εμφανίζεται ως ο βασικός γεωπολιτικός υποστηρικτής της αδελφότητας. Η Αίγυπτος απέλασε τον τούρκο πρέσβη και ανάλογα απάντησε και η Τουρκία. Αυτή η αντιπαραθεση ωστόσο έχει ένα ευρύτερο φόντο. Η Τουρκία μετά την ήττα της στη βόρεια Αφρική ανοίξει την πολιτική της ανατολικά και εν μέρει δυτικά - Βαλκάνια – όπου όμως η πιθανότητα επιρροής είναι ντε φάκτο μικρή. Στα ανατολικά, οι σχέσεις με το Ιράν συνεχίζουν να βελτιώνονται – και μάλιστα το Ιράν έβλεπε επίσης θετικά το καθεστώς Μόρσι. Η πιο ενδιαφέρουσα είδηση αυτών των υπόγειων περιφερειακών τάσεων ήταν μια ανάλυση στο Economist για την εμφάνιση μιας ισλαμικής οργάνωσης - της κουρδικής Χιζμπολάχ - στις κουρδικές περιοχές της Τουρκίας. Αυτή η οργάνωση τοπικά είναι σε έντονη αντιπαράθεση με το αριστερό και κοσμικό ΠΚΚ. Όμως, η οργάνωση, η οποία είχε μια δραστηριότητα και παράδοξες σχέσεις στο παρελθόν, φαίνεται να έχει σχέσεις και με το Ιράν. Η εμφάνιση του στις κουρδικές περιοχές μπορεί τελικά να βοηθήσει τον Ερτογάν να διασπάσει τους κουρδικούς ψήφους. Και το αόρατο χέρι του Ιράν, σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να μην λειτουργά εχθρικά για την εξουσία στη άγκυρα.
Συνεχίζονται οι μάχες στη Λιβύη, ενώ η οργή των φτωχών στην Τυνησία εστιάζει στα γραφεία των ισλαμιστών
Ταυτόχρονα, φαίνεται να αυξάνεται η ένταση στην υπόλοιπη βόρεια Αφρική. Στη Λιβύη η αποχώρηση των ενόπλων από την Τρίπολη ενεθάρρυνε τις αντιδράσεις εναντίον τους και στη Βεγγάζη, όπου ξέσπασαν συγκρούσεις ανάμεσα σε δυνάμεις της κυβέρνησης της Τρίπολης και μιας ένοπλης ισλαμικής οργάνωσης. Παρά το ότι ο Στράτος φάνηκε να επικρατεί κατ’ αρχήν,, οι ισλαμιστές εφαρμόζουν τώρα την ίδια πρακτική τρομοκρατίας που εφάρμοζαν και ενάντια στους κανταφικούς προηγουμένως κατά την διάρκεια της σύγκρουσης για ανατροπή του Καντάφι – δολοφονίες αντιπάλων.
Όμως, οι εξελίξεις στην Τυνησία πήραν μια νέα τροπή: η ένταση ισλαμιστών και κοσμικών - με βασικό στήριγμα τις συνδικαλιστικές οργανώσεις σε αυτήν τη χώρα - ξέσπασε σε επίθεση ενάντια στα γραφεία του ισλαμικού κόμματος μετά από γενική απεργία στις τρεις φτωχότερες επαρχίες της χώρας. Την Πέμπτη, οι συγκρούσεις διευρύνθηκαν σε μια πόλη όπου είχαν γίνει ανάλογες ταξικές κινητοποιήσεις πέρσι. Είναι και η ταξική διάσταση μια παράμετρος που αναζητεί την έκφρασή της.






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου