8 Νοε 2013

Η διεθνής ταξική πάλη: τα τελευταία 30 χρόνια κερδίζει το κεφάλαιο, ιδιαίτερα στη Δύση, αλλά μέχρι και ο Economist ανησυχεί



Τα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας του OECD καταδεικνύουν αυτό που φαίνεται και σε άλλες έρευνες: μετά από την μεγάλη κίνηση προς την ισότητα που ακολούθησε το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη κατανομή του εθνικού και παγκόσμιου εισοδήματος έχει αρχίσει και πάλι να ανοίγει η ψαλίδα υπέρ του κεφαλαίου. Όπως παρατηρεί ο Economist, τη δεκαετία του 50, η σταθερή κατανομή του πλούτου ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία φαινόταν δεδομένη – κάτι σαν απαράβατο της οικονομικής επιστήμης, που κυριαρχείτο τότε από τον κευνσιανισμό. Τα πράγματα, όμως, άλλαξαν μετά τη δεκαετία του 1980, όταν η παγκοσμιοποίηση από την μια, αλλά και η νεοφιλελεύθερη ανασύνταξη του κεφαλαίου στο εσωτερικό μιας σειράς δυτικών χωρών - των ΗΠΑ, της Βρετανίας- από την άλλη, άρχισαν να ανατρέπουν τα δεδομένα.

Η φυγή του κεφαλαίου εκτός Δύσης: αναζήτηση «εφεδρικού στρατού εργασίας», αλλά και διεκδίκηση αυξανόμενου μεριδίου πλούτου από τους μη-δυτικούς

Η πιο εξόφθαλμη αιτία για την αλλαγή ισορροπιών υπέρ του κεφαλαίου για πολλούς και στην αριστερά και στη δεξιά - με διαφορετική έμφαση στην κάθε παράταξη - έχει να κάνει με την παγκοσμιοποίηση και τη μεταφορά της παραγωγής εκτός Δύσης – η εκτός των περιοχών, όπου η εργατική τάξη είναι συνδικαλισμένη. Αυτό είναι εν μέρει αλήθεια αλλα έχει και την άλλη του διάσταση – μέρος αυτής της μεταφοράς αποτελεί και αποτέλεσμα του τέλους της αποικιοκρατίας και άρα τη διεκδίκηση από τον μη δυτικό κόσμο μέρους του παγκόσμιου πλούτου και παραγωγικών επενδύσεων. Η στροφή του δυτικού κεφαλαίου προς μη-δυτικές χώρες ξεκίνησε παράλληλα με την νεοφιλελεύθερη επίθεση για  κατάργηση της δικτύου προστασίας των εργαζόμενων και για ιδιωτικοποιήσεις του δημόσιου πλούτου. Αυτό ξεκίνησε αρχικά εκτός Δύσης και μεταφέρθηκε αργότερα στον πυρήνα.  Τελικά, όμως, ο χώρος όπου επιβλήθηκε αυτή η λογική με την βία των πραξικοπημάτων, η λατινική Αμερική, δεν ακολούθησε την πορεία – από την δεκαετία του 1990 σε εκείνη την περιοχή έχει, ουσιαστικά, η ανατροπή των δικτατοριών , οι οποίες εξασφάλιζαν την κυριαρχία του κεφαλαίου. Και αυτές οι χώρες με διάφορες παραλλαγές αριστερών κυβερνήσεων αποτελούν σήμερα μια από τις αναπτυσσόμενες περιοχές του πλανήτη – και με ντόπια παραγωγή- η οποία αντλεί πια ένα σοβαρό ποσοστό του παγκόσμιου πλούτου.

 Από την άλλη, στην Ασία, όπου έχει γίνει η μεγάλη μετακίνηση παραγωγικού δυτικού κεφαλαίου, οι πιο κερδισμένες χώρες είναι ουσιαστικά, είτε οι χώρες του κρατικού σοσιαλισμού - Κίνα, Βιετνάμ - είτε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες με ισχυρή κρατική παρέμβαση - όπως η Ινδία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δυτική επένδυση μετέφερε κεφάλαια – και αν δημιουργήθηκε η ενισχύθηκε και μια αστική - ή όπως αλλιώς μπορεί να την ονομάσει κάποιος - τάξη με απόθεμα υπεράξιας, δεν παύει να ισχύει το γεγονός ότι σαν σύνολο εκείνοι οι πληθυσμοί αντλούν περισσότερο μερίδιο από τον παγκόσμιο εισόδημα.

Ακόμα και οι χώρες, οι οποίες ήταν σύμβολα της εκμετάλλευσης, όπως η Μπαγκλαντές και η Ινδονησία, γνώρισαν πρόσφατα μαζικές διαδηλώσεις διεκδίκησης ανακατανομής του εισοδήματος.

Το κεφάλαιο καταφεύγει στην τεχνολογία, αλλά η μείωση των κερδών οδηγεί στις χρηματιστηριακές επενδύσεις και τα δάνεια ως υποκατάστατο των μειωμένων μισθών – και οι φούσκες σκάνε πια σαν καμπανάκι κάθε δεκαετία
Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, η μείωση του εισοδήματος των δυτικών εργαζόμενων έχει να κάμει και με την μείωση του μεριδίου που αντλεί η Δύση από τον παγκόσμιο πλούτο. Έχει, όμως, να κάμει και με την εσωτερική ταξική ισορροπία, η οποία στη Δύση τείνει να μεταστρέφεται αρνητικά προς την εργασία. Το κεφάλαιο αντλεί περισσότερα κέρδη, ακριβώς, διότι μπορεί και λειτουργεί παγκόσμια και άρα να εξάγει τα κέρδη του και να αποφεύγει την φορολογία ή την παροχή σημαντικού μεριδίου στην τοπική εργατική τάξη. Η παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου, όμως, είναι μόνο μια από τις στρατηγικές του κεφαλαίου που οδηγούν στο συγκριτικό πλεονέκτημα – υπάρχουν ακόμα δυο στρατηγικές, οι οποίες αφορούν την ίδια τη δομή του καπιταλισμού και την παρούσα του φάση, όπως παραδέχεται και το Economist. Το κεφάλαιο, όπως είχε προβλέψει ο Μαρξ, αντικαθιστά την εργασία με την τεχνολογία, διεκδικώντας αυξανόμενο ποσοστά κέρδους – αυτό μειώνει το ποσοστό της εργασίας στο εθνικό εισόδημα - άρα και τους διαθέσιμους πόρους για κατανάλωση - και παράγει νέα κρίση. Πρέπει να αναζητηθούν άλλες/νέες αγορές, ενώ μια μερίδα του κεφαλαίου αυξανόμενα προτιμά τις χρηματιστηριακές ενδύσεις. Αυτές οι επενδύσεις μεταφέρονται στην πλειοψηφία του πληθυσμού - και των εργαζόμενων - ως δάνεια τα οποία αναπληρώνουν, προσωρινά, το μειωμένο μισθό. Αυτές, όμως, οι επενδύσεις - χρηματιστηριακές για το κεφάλαιο και δάνεια για τους καταναλωτές με μειωμένη αγοραστική δύναμη - οδηγούν στις αναπόφευκτες φούσκες που επαναλαμβάνονται κάθε δεκαετία από το 1980 – και με αυξανόμενη ένταση.

Η αντεπίθεση των διεκδικήσεων
Η πρόσφατη εμπειρία επιβολής λιτότητας κατά το πρότυπο της λατινικής Αμερικής στην νότια Ευρώπη έχει αφήσει σημάδια, που δύσκολα θα ξεχαστούν – αλλά ταυτόχρονα δείχνει και τα συμπτώματα των αντιδράσεων από τον κόσμο της εργασίας. Η άνοδος μερίδων της αριστεράς - όπως λ.χ. του Συριζα ή της αυτονομιστικής ισπανικής αριστεράς - είναι αναμενόμενο, όπως και της εθνικιστικής δεξιάς που εστιάζει στο ότι φταίνε οι ξένοι - η παγκοσμιοποίηση - για την υπονόμευση του τοπικού κράτους ευημερίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιστροφή κευνσιανών αιτημάτων - όπως ο κατώτατος μισθός - και η προσπάθεια ελέγχου των τραπεζών (και από την αριστερά, αλλά και τη δεξιά) – όπως φάνηκε στην Ουγγαρία - η ενίσχυσης του συντονιστικού ρόλου του κράτους είναι μια πρώτη αντίδραση η ίσως και σύμπτωμα της επόμενης εποχής.


Ήδη στις ΗΠΑ, ο Ομπάμα έχει θέσει το ζήτημα του κατώτατου μισθού ως κεντρικό ζήτημα, όπως και οι σοσιαλδημοκράτες στη Γερμανία – ενώ το θέμα φαίνεται να κερδίζει δημοψηφίσματα σε μια σειρά από περιοχές στις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, στη Γερμανία φαίνεται να αποκτά δυναμική η πίεση για επαναφορά δημόσιων υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα. http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24763311

Ήδη, σχετικές κινήσεις έχουν γίνει στο Αμβούργο και παρά το ότι το πρόσφατο δημοψήφισμα στο Βερολίνο δεν πέρασε λόγω χαμηλής συμμετοχής - αν και όσοι ψηφίσαν ήταν συντριπτικά υπέρ - η δυναμική φαίνεται να είναι εκεί.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου