14 Οκτ 2013

Η κρίση χρέους και οι απαιτήσεις για κοινωνικό κράτος συγκρούονται στην Αμερική



Ο κίνδυνος για διεύρυνση της στάσης πληρωμών στις ΗΠΑ με επιλεκτική χρεοκοπία είναι μεν υπαρκτός, αν δεν βρεθεί κάποιος συμβιβασμός σύντομα - λ.χ. οι ρεπουμπλικάνοι κινούνται προς κάποια προσωρινή ανακωχή - αλλά αναμένεται γενικά ότι ..κάτι θα γίνει. Το ζήτημα που υποβόσκει, όμως, δεν θα εξαφανιστεί. Οι ΗΠΑ, οι οποίες πρωτοστάτησαν από το 1980 στην παγκόσμια επιβολή λιτότητας για περιορισμό του δημόσιου χρέους και των ελλειμμάτων, ουσιαστικά ποτέ δεν εφάρμοσαν τα ίδια κριτήρια στον εαυτό τους. Ναι μεν υπήρξε μια νεοφιλελεύθερη επίθεση στο κοινωνικό κράτος από την δεκαετία του 1980, αλλά το ίδιο το κράτος είχε τη δυνατότητα να τυπώνει δολλάρια για τις ευρύτερες ανάγκες του. Αυτό έκανε και για τους πόλεμους - δημιουργώντας ένα πολεμικό κευνσιανισμό, που ευνόησε μερικά στρώματα - αλλά και ο Ομπάμα με τον Μεπρνάκε - τον πρώην διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας στις ΗΠΑ - για να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση από το 2008. Ήταν, όμως, λογικό ότι η πολιτική της λιτότητας θα ερχόταν πίσω σαν φάντασμα στις ΗΠΑ. Με επιχορήγηση από κυκλώματα του κεφαλαίου, κινητοποιήθηκε μια μερίδα της δεξιάς το 2010 με σύνθημα τον περιορισμό του χρέους και του ελλείμματος. Ο άμεσος στόχος αυτής της μερίδας του κεφαλαίου, αλλά και της συντηρητικής πτέρυγας της κοινωνίας, η οποία ταυτίστηκε με αυτήν την εκστρατεία, ήταν το μπλοκάρισμα της προσπάθειας του Ομπάμα για επέκταση του κοινωνικού κράτους - του ότι απέμεινε τέλος πάντων - με ένα εθνικό πρόγραμμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Η παρούσα κρίση είναι, στην επιφάνεια, αποτέλεσμα εκείνης της αντιπαράθεσης. Οι σκληροπυρηνικοί νεοφιλελεύθεροι απαιτούν την αναβολή της έναρξης του προγράμματος για την υγεία, διαφορετικά δεν εγκρίνουν την αύξηση του επιτρεπτού δημόσιου χρέους. Ακόμα όμως και αν βρεθεί συμβιβαστική συμφωνία, αυτή η εσωτερική κρίση στις ΗΠΑ δεν θα υποχωρήσει. Το ότι στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις το «κόμμα του τσαγιού», όπως ονομάστηκαν οι συντηρητικοί ρεπουμπλικάνοι, φαίνεται να υποχωρεί σε δημοτικότητα, είναι ενδεικτικό ότι και οι τάσεις για διεύρυνση, αντί περιορισμό, του ρόλου του δημόσιου στην οικονομία είναι, επίσης, έντονες και θα διεκδικήσουν δυναμικά τις θέσεις τους.

Αυτή η αντιπαράθεση για το δημόσιο χρέος - για το αν δηλαδή το κράτος μπορεί να δανειστεί από τον εαυτό του, ποντάροντας στα αποτελέσματα των κοινωνικών επενδύσεων στο μέλλον για να ενισχύσει την οικονομία στο παρόν - επαναφέρει ουσιαστικά κα μια αύρα ταξικής διαμάχης. Κάποιοι θέλουν την πολιτεία να παρεμβαίνει για να στηρίζει και την πλειοψηφία, αλλά και τα αδύνατα κοινωνικά στρώματα, ενώ κάποιοι άλλοι θέλουν το κράτος να λειτουργεί απλώς ως μηχανισμός καταστολής ή εύνοιας προς συγκεκριμένες επενδύσεις – όπως την πολεμική βιομηχανία. Αλλά οι ΗΠΑ είναι, επιπρόσθετα, και εγκλωβισμένες, λόγω του διεθνούς τους ρόλου, αφού η εξωτερική τους ρητορική πρέπει τώρα πια να στηρίζεται και στις εσωτερικές οικονομικές πρακτικές – οι κινέζοι, οι οποίοι αγοράζουν μια μεγάλη μερίδα των αμερικανικών ομολόγων, έχουν ήδη θέσει το ζήτημα. Και έτσι τώρα, όσοι άκουγαν πριν τις ΗΠΑ να κάνουν το οικονομικό δάσκαλο, τις παρακολουθούν τώρα για να δουν αν είναι φερέγγυος δανειολήπτης – διότι είναι και ξένα - και κρατικά - κεφάλαια που επενδύονται στα αμερικανικά ομόλογα.


Από την νότια Αμερική, είχαμε αυτήν τη βδομάδα μια δυναμική έκφραση της απαίτησης για επέκταση του κοινωνικού κράτους στη Βραζιλία. Η Βραζιλία είναι μια χώρα, όπου η επιτυχημένη ανακατανομή εισοδήματος προς τα κάτω, τα τελευταία χρόνια, έχει σχολιαστεί ευρύτερα. Αλλά σήμερα η απαίτηση είναι για ακόμα μεγαλύτερες κοινωνικές επενδύσεις. Μια μαζική διαδήλωση δασκάλων ακολουθήθηκε από σκηνές εξέγερσης που θύμιζαν Ελλάδα με το Μαύρο Μπλοκ να παίρνει την πρωτοβουλία. Αυτά τα αιτήματα είναι προϊόν των «αυξανόμενων προσδοκιών». Και ίσως η επιχορήγηση των νεοφιλελεύθερων από μερίδα του κεφαλαίου να έχει ακριβώς ως  στόχο να περιορίσει αυτήν την αύξηση προσμονών. Φαίνεται όμως το τζίνι βγήκε από το λυχνάρι.

1 σχόλιο:

  1. Νομίζω αυτό που συγκρούεται στην Αμερική είναι τα μονοπώλια με τους γελωτοποιους μέσιτζερ των μονοπωλίων ( κρατικός μηχανισμός και δύο κόμματα ), που ήθελαν να παριστάνουν τους "ανεξαρτητους" πολιτικούς.

    Τα μονοπώλια μπορουν μια χαρά να αντικαταστήσουν το κράτος και να ασκήσουν αδιαμεσολάβητη πολιτική χωρίς κρατική μηχανή ή δημοσίους υπαλλήλους.

    Τα αιτήματα του Ομπάμα ίσως οδηγήσουν σε μια συγκυβέρνηση Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών. Δηλαδή στην ουσία σε μονοκομματικό επί δύο μονοπωλιακό καπιταλισμό.

    Αυτή είναι η τάση σήμερα γενικότερα, σε όλο τον δυτικό κόσμο.

    Αυτό που συμβαίνει σήμερα στις ΗΠΑ και την δύση ευρύτερα είναι η για πολλούς ποθούμενη "μετα-δημοκρατία"...άλλη "μετα-δημοκρατία" δεν υπάρχει. Ούτε στην Ε.Ε θα υπάρξει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή